Özel Gereksinimli Sporcuların Sahip Oldukları Kişilik Tipleri ile Psikolojik Sağlamlıklarının Psikolojik Sıkıntı Düzeylerine Etkisinin İncelenmesi

Year 2026, Volume: 17 Issue: 1, 181 - 196, 19.03.2026

Serkan Kabak , Ekrem Levent İlhan , Oğuz Kaan Esentürk , Okan Burçak Çelik

https://doi.org/10.17155/omuspd.1856437

https://izlik.org/JA64LR55HE

Abstract

Bu çalışmanın amacı, özel gereksinimli sporcuların kişilik özellikleri ile (dışadönüklük, duygusal dengelilik, deneyime açıklık, sorumluluk ve yumuşak başlılık) ile psikolojik sağlamlık düzeylerinin psikolojik sıkıntı düzeyleriyle olan ilişkilerini incelemektir. İlişkisel tarama modelinde tasarlanan bu nicel araştırmanın örneklemini, Türkiye’nin farklı illerinde spor faaliyetlerine katılan ve gönüllü olarak araştırmaya dahil olan 93 özel gereksinimli sporcu oluşturmaktadır. Araştırmandaki veriler; On Maddelik Kişilik Ölçeği, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Kısa Psikolojik Uyum Ölçeği (BASE-6) kullanılarak toplanmıştır. Bu çalışmada BASE-6 ölçeğinden elde edilen toplam puanlar, psikolojik uyumun ters yönlü bir göstergesi olarak ele alınmış ve psikolojik sıkıntı düzeyini temsil eden bir değişken olarak değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizi uygulanmıştır. Bulgular, psikolojik sıkıntı düzeyinin bazı kişilik özellikleri ve psikolojik sağlamlık ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre kişilik özellikleri ve psikolojik sağlamlık değişkenleri birlikte psikolojik sıkıntı düzeyinin anlamlı bir yordayıcısı olup model toplam varyansın %17,8’ini açıklamaktadır. Regresyon katsayıları incelendiğinde, yumuşak başlılık kişilik özelliğinin psikolojik sıkıntı düzeyi ile anlamlı ilişki gösteren tek bireysel yordayıcı olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak elde edilen bulgular, özel gereksinimli sporcuların psikolojik sıkıntı düzeylerinin bireysel psikolojik özelliklerle ilişkili olduğunu ve özellikle yumuşak başlılık kişilik özelliğinin bu süreçte dikkate alınması gereken bir değişken olduğunu göstermektedir.

Keywords

kişilik özellikleri , özel gereksinimli sporcular , psikolojik sağlamlık , psikolojik sıkıntı , spor psikolojisi

Ethical Statement

Bu araştırma, T.C. Trabzon Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu tarafından incelenmiş ve uygun bulunmuştur. “Özel Gereksinimli Sporcuların Sahip Oldukları Kişilik Tipleri ile Psikolojik Sağlamlıklarının Psikolojik Sıkıntı Düzeylerine Etkisinin İncelenmesi” başlıklı çalışmaya ilişkin etik kurul onayı, Trabzon Üniversitesi Rektörlüğü Genel Sekreterliği’nin 17.09.2024 tarih ve E-81614018-050.04-2400045732 sayılı yazısı ile alınmıştır. Araştırma süreci, ilgili etik ilke ve kurallar doğrultusunda yürütülmüştür.

Supporting Institution

Herhnagi bir kurumdan destek alınmamıştır.

Thanks

Bu çalışma, “Özel Gereksinimli Sporcuların Sahip Oldukları Kişilik Tipleri ile Psikolojik Sağlamlıklarının Psikolojik Sıkıntı Düzeylerine Etkisinin İncelenmesi” başlığıyla 1–4 Aralık 2025 tarihleri arasında Erzurum’da düzenlenen 23. Uluslararası Spor Bilimleri Kongresi’nde özet bildiri olarak sunulmuştur.

Examining the Effect of Personality Types and Psychological Resilience of Athletes with Special Needs on Their Levels of Psychological Distress

https://izlik.org/JA64LR55HE

Abstract

The widespread use of technology plays a significant role in shaping young people’s daily lives and leisure-time experiences. This intensive use provides a basis for the rise of nomophobia defined as the tendency to experience anxiety when deprived of one’s mobile phone among youth. Within this framework, the aim of the study is to examine the effects of leisure-time experiences on nomophobia in young individuals. The research was designed using a relational survey model to assess the variables of leisure experience and nomophobia. The study sample consists of 423 associate and undergraduate students selected from a population of 14,236 individuals through purposive sampling. The questionnaire administered to participants includes demographic items as well as scales measuring leisure experience and nomophobia. The collected data were analyzed using descriptive statistics, reliability and validity analyses, and structural equation modeling. All statistical procedures were conducted using SPSS and AMOS software. The analysis results indicate that the subdimensions of leisure experience boredom, awareness, challenge, and anxiety explain 11.6% of the variance in the “functional impairment” subdimension of nomophobia, 21.5% of the variance in “excessive use,” and 17.5% of the variance in “inability to communicate.” In conclusion, the findings reveal that nomophobic tendencies among young people are closely associated with their leisure-time experiences. The results emphasize that focusing solely on technology use is insufficient for preventing nomophobia; rather, it is essential to develop interventions that enhance the quality of leisure time and support emotional balance. Improving the quality of leisure-time practices is a critical requirement for reducing the rapidly increasing tendency toward nomophobia, particularly among young adults.

Keywords

personality traits , athletes with special needs , psychological resilience , psychological distress , sports psychology

Ethical Statement

This study was reviewed and approved by the Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee of Trabzon University. Ethical approval for the research titled “The Investigation of the Effects of Personality Types and Psychological Resilience on Psychological Distress Levels of Athletes with Special Needs” was obtained from the General Secretariat of Trabzon University Rectorate with the official letter dated September 17, 2024, and numbered E-81614018-050.04-2400045732. The research was conducted in accordance with ethical principles and relevant guidelines.

Supporting Institution

No support was received from any institution.

Thanks

This study, titled "Investigation of the Effect of Personality Types and Psychological Resilience of Athletes with Special Needs on Their Levels of Psychological Distress," was presented as an abstract at the 23rd International Sports Science Congress held in Erzurum between December 1-4, 2025.

References

• Anthony, E. J., & Cohler, B. J. (1987). The invulnerable child. Guilford Press.
• Atak, H. (2013). On maddeli kişilik ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması. Nöropsikiyatri Arşivi, 50(4), 312–319. https://doi.org/10.4274/npa.y6128
• Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20–28. https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.1.20
• Çil, H., Yılmaz, B. H., & İlhan, E. L. (2023). Bedensel engelli sporcu perspektifinden: Sporda özel gereksinimli bireyler. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(100. Yıl Özel Sayısı), 141–152.
• Declerck, L., Stoquart, G., Lejeune, T., Vanderthommen, M., & Kaux, J. F. (2021). Barriers to development and expansion of adaptive physical activity and sports for individuals with a physical disability in sports clubs and centres. Science & Sports, 36(3), 202–209. https://doi.org/10.1016/j.scispo.2020.10.004
• Doğan, T. (2015). Kısa psikolojik sağlamlık ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93–102.
• Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A.-G. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149–1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
• Fletcher, D., & Sarkar, M. (2012). A grounded theory of psychological resilience in Olympic champions. Psychology of Sport and Exercise, 13(5), 669–678. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2012.04.007
• Gosling, S. D., Rentfrow, P. J., & Swann, W. B. (2003). A very brief measure of the Big-Five personality domains. Journal of Research in Personality, 37(6), 504–528. https://doi.org/10.1016/S0092-6566(03)00046-1
• Greeff, A. P., & Aspeling, E. (2007). Resiliency in South African and Belgian single-parent families. Acta Academica, 39(2), 139–157.
• İlhan, E. L., & Yarımkaya, E. (2022). Özel gereksinim kavramı ve boyutları. In E. L. İlhan (Ed.), Özel gereksinimli bireyler için uyarlanmış beden eğitimi ve spor (pp. 1–14). Ankara: Pegem Akademi.
• Jaarsma, E. A., Dijkstra, P. U., Geertzen, J. H. B. & Dekker, R. (2014). Barriers to and facilitators of sports participation for people with physical disabilities: a systematic review. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 24(6), 871–881. https://doi.org/10.1111/sms.12218
• Jensen-Campbell, L. A., & Graziano, W. G. (2001). Agreeableness as a moderator of interpersonal conflict. Journal of Personality, 69(2), 323–362. https://doi.org/10.1111/1467-6494.00148
• Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemi (28. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Kessler, R. C., Andrews, G., Colpe, L. J., Hiripi, E., Mroczek, D. K., Normand, S. L., … et al. (2002). Short screening scales to monitor population prevalences and trends in non-specific psychological distress. Psychological Medicine, 32(6), 959–976. https://doi.org/10.1017/S0033291702006074
• Kotov, R., Gamez, W., Schmidt, F., & Watson, D. (2010). Linking “big” personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders. Psychological Bulletin, 136(5), 768–821. https://doi.org/10.1037/a0020327
• Kozak, M., İlhan, E. L., & Yarayan, Y. E. (2019). Zihinsel yetersizlik, spor ve ruhsal uyum ilişkisi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1), 51–65.
• Lahey, B. B. (2009). Public health significance of neuroticism. American Psychologist, 64(4), 241–256. https://doi.org/10.1037/a0015309
• Luthar, S. S., Cicchetti, D., & Becker, B. (2000). Research on resilience: Response to commentaries. Child Development, 71(3), 573–575. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00168
• Luthar, S. S., & Zigler, E. (1991). Vulnerability and competence: A review of research on resilience in childhood. American Journal of Orthopsychiatry, 61(1), 6–22. https://doi.org/10.1037/h0079218
• Martin, J. J. (2013). Benefits and barriers to physical activity for individuals with disabilities. Disability and Rehabilitation, 35(24), 203–215. https://doi.org/10.3109/09638288.2012.698047
• Martin, M. R., & Speer, L. (2011). Leveling the playing field: Strategies for inclusion. Journal for Physical and Sport Educators, 24(5), 24–27. https://doi.org/10.1080/08924562.2011.10590949
• McCrae, R. R., & Costa, P. T. (2003). Personality in adulthood: A five-factor theory perspective (2nd ed.). Guilford Press.
• Rice, S. M., Purcell, R., De Silva, S., Mawren, D., McGorry, P. D., & Parker, A. G. (2016). The mental health of elite athletes: A narrative systematic review. Sports Medicine, 46(9), 1333–1353. https://doi.org/10.1007/s40279-016-0492-2
• Ryff, C. D., Singer, B., Dienberg Love, G. D., & Essex, M. J. (1998). Resilience in adulthood and later life: Defining features and dynamic processes. In J. Lomranz (Ed.), Handbook of Aging and Mental Health: An Integrative Approach(pp. 69–96). Plenum Press / Springer Publishing.
• Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P., & Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15(3), 194–200. https://doi.org/10.1080/10705500802222972
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson. Wilson, P. E., & Clayton, G. H. (2010). Sports and disability. PM&R, 2(3), 46–54. https://doi.org/10.1016/j.pmrj.2010.02.002
• Yıldırım, M., & Solmaz, F. (2020). Testing a Turkish adaptation of the brief psychological adjustment scale. Psikoloji Çalışmaları – Studies in Psychology, 41(1), 231–245. https://doi.org/10.26650/SP2020-0032
• Yılmaz, S. H., Ünal, E., & İlhan, E. L. (2022). Millî Eğitim Bakanlığı “Özelim Eğitimdeyim” uygulaması kapsamında yer alan oyun etkinliklerinin incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 27(3), 153–170. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1062121