ABD’nin 1974 Kıbrıs Askeri Darbesindeki Rolü
Öz
1960 Kıbrıs Cumhuriyeti’nin
Cumhurbaşkanı Makarios, ülkesini Bağlantısızlar Hareketine dahil etmiş ve SSCB
başta olmak üzere Doğu Kampıyla iyi ilişkiler geliştirmiştir. Buna, NATO üyesi
Yunanistan ve Türkiye ile sorunlar yaşaması ve içeride komünist partinin
desteğini alması da eklenince, ABD yönetimleri durumdan rahatsız olmuştur. 1974
Temmuz’unda, cunta yönetimindeki Yunanistan, Kıbrıs’ta bir darbe organize etmiş
ve Makarios’u devirmiştir. Bir çok Avrupa ülkesi darbeyi kınarken ABD; yumuşak bir açıklama yapmış,
Yunanistan’a askeri yardımını kesmemiş, Makarios’u göreve döndürmek konusunda isteksiz
davranmış ve darbeyi ya da ardından gelen Türk müdahalesini
durdurmak için güç kullanmayı reddetmiştir. Bu gelişmeler, ABD’nin adayı NATO
etki alanına sokmak için darbeye ve devamında Türkiye’nin adanın %37’sini ele
geçirmesine destek vermiş olduğuna dair argümanların ortaya atılmasına neden
olmuştur. Bu çalışma ise söz konusu argümanları destekleyecek yeterli kanıtın
mevcut olmadığını savunmaktadır. ABD’nin 1960-1974 arası Kıbrıs ile ilgili
öncelikleri, adanın; Türkiye ve
Yunanistan arasında çatışma yaratmayacak ve Doğu Akdeniz’deki NATO işbirliğine
zarar vermeyecek kadar istikrarlı kalması, Doğu Bloğu ile fazla yakınlaşmaması
ve SSCB’yi soruna müdahil edecek bir fırsat yaratmaması olmuştur. ABD açısından
Makarios, bu önceliklere yönelik, ortadan kaldırılmasını gerektirecek kadar
büyük bir tehdit oluşturmamıştır.
Anahtar Kelimeler
References
- Asmussen, J. (2008). Cyprus at war: Diplomacy and conflict during the 1974 crisis. London: I.B. Tauris.
- Ball, G. (1982). The past has another pattern: Memoirs. New York: Norton&Company.
- BMGK Resmi Kayıtları 1779 Sayılı Karar. (1974). Erişim Tarihi 22 Kasım 2018. http://repository.un.org/bitstream/handle/11176/71407/S_P-V.1779-EN.pdf?sequence=17&isAllowed=y.
- BM'den Kıbrıs'a Amerikan Şahini. (5 Temmuz 2018). Aydınlık. Erişim Tarihi 20 Temmuz 2018. https://www.aydinlik.com.tr/bm-den-kibris-a-amerikan-sahini-turkiye-temmuz-2018.
- CIA. (2 Ekim 1964). Probability of attacks against Us troops sent to Cyprus. Erişim Tarihi 3 Eylül 2018. http://www.faqs.org/cia/docs/81/-0000567713/probabılıty-of-attacks-agaınst-us-troops-sent-to-cyprus.html#ixzz5uwnn6s7e.
- CIA Admits Involvement in Chile. (20 Eylül 2000). ABC. Erişim Tarihi 9 Nisan 2018. https://abcnews.go.com/International/story?id-=82588&page=1.
- CIA Acknowledges Castro Plot Went to Top. (26 Haziran 2007). NBC. Erişim Tarihi 9 Nisan 2018. http://www.nbcnews.com/id/1944-4072/ns/politics/t/cia-acknowledges-castro-plot-went-top/#.WBq8i4XfjvY.
- CIA. (19 Mart 2013). Chronology of the 40 Committee. Erişim Tarihi 20 Kasım 2018. https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/LOC-HAK-301-1-9-6.pdf.
- CIA'in 1953'teki İran darbesinde rol oynadığı belgelendi. (20 Ağustos 2013). BBC. Erişim Tarihi 9 Nisan 2018. https://www.bbc.com-/turkce/haberler/2013/08/130820_iran_cia.
- Clinton Leaves Greece After Apology for Past Policies Statement Meant As Reconciliation After Friday's Riots. (21 Kasım 1999). As-sociated Press. Erişim Tarihi 11Aralık 2018. https://www.deseretnews.com/article/729125/Clinton-leaves-Greece-after-apology-for-past-policies.html.