Azerbaycan Tiyatrosu Üzerine Bir İnceleme: Geçmişten Sovyet Dönemine Kadar

Theatre, one of the major branches of literature, is an art with a high power of influence that develops around issues that may or may not have happened, based on the portrayal in front of an audience. Although its beginning is not fully known, its emergence was discovered by researchers in the East as XIIth century BCE, and in the West V - VIth century A.D. In Azerbaijan, the history of the theater is taken back to the past, but no clear date can be specified. Modern theatre in Azerbaijan started to develop in the middle of the 19th century. The gap up to this period has been filled with Azerbaijani folk theatre plays. The most popular folk dances are Mezheke, Kosa Kosa, Kilim Arasi, Shah Salim, Karavelli, Shebeh, Sayaci, Laglagi, Dervish, Kevser, Cutcu Shumu, Yug, Tenbeki Kendirbaz, etc. On the one hand, these plays carried forward the ancient history of Azerbaijan and on the other hand, contributed to the formation of modern Azerbaijani theatre. The fact that there are few studies in our country related to Azerbaijani theatre has led us to do this work. Our work is based on document research and is based on the beginning of Azerbaijani public theatre, the formation, and the rise of Azerbaijani modern theatre-until the first period of the Soviet period.

Edebiyatın önemli kollarından olan tiyatro, olmuş ya da olabilecek konular etrafında gelişen, bir seyirci topluluğunun önünde canlandırmaya dayanan etki gücü yüksek bir sanattır. Başlangıcı tam olarak bilinmese de ortaya çıkışı, araştırmacılar tarafından Doğu’da M.Ö XII. yüzyıla, Batı’da M.Ö V.-VI. yüzyıla kadar götürülür. Azerbaycan’da da tiyatronun geçmişi çok eskiye götürülmekle birlikte net tarih belirtilemez. Azerbaycan’da modern tiyatro ise 19. yy’ın ortalarından başlamak suretiyle gelişme gösterir. Bu döneme kadarki boşluk Azerbaycan halk tiyatro oyunlarıyla doldurulmuştur. En çok oynanan halk oyunları; Mezheke, Kosa Kosa, Kilim Arası, Şah Salim, Karavelli, Şebeh, Sayaçı, Lağlağı, Dervişlik, Kevser, Cütçü Şumu, Yuğ, Tenbeki Kendirbaz vb.dir. Bu oyunlar bir taraftan Azerbaycan’ın kadim tarihini ileriye taşırken diğer taraftan modern Azerbaycan tiyatrosunun oluşmasına katkıda bulunmuştur. Azerbaycan tiyatrosuyla ilgili olarak ülkemizde az çalışmanın olması bizi bu çalışmayı yapmaya sevk etmiştir. Çalışmamız doküman araştırmasına dayalı olup Azerbaycan halk tiyatrosunun başlangıcı, Azerbaycan modern tiyatrosunun teşekkülü ve yükselmesini -Sovyet Dönemi ilk dönemine kadar- esas almaktadır.