XVIII. Yüzyılda Ehl-i Örf ve Mütegallibe Karşısında Kadı ve Naipler
Öz
Bu araştırma, ayân ailelerinin şehirlerin yönetiminde söz sahibi olduğu XVIII. yüzyılda kadı ve naiplerin ehl-i örf ve ahali karşındaki konumlarını ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmada esas olarak Divanıhümayun kayıtlarından mühimme, atik şikâyet ve ahkâm defterleriyle ilgili hazırlanmış bilimsel çalışmalardan ve arşiv belgelerinden istifade edilmiştir. Söz konusu defterlerde devletin farklı kademelerinde rüşvet almakla itham edilen başta ehl-i örf zümresinin çeşitli kademelerindeki idareciler olmak üzere kadı ve naipler aleyhinde çok sayıda hüküm bulunmaktadır. Buna karşılık aynı defterlerde kadıların çeşitli suçlarla itham edildiği hükümler kadar onların yaşadıkları sorunlara dair çok sayıda kayıt da yer almaktadır. Kadı ve naiplerin yaşadıkları bu sorunların başında mütegallibe olarak da adlandırılan yerel güçlerin şehirlerdeki nüfuz mücadeleleri gelmektedir. Bu mücadelelerin ortasında kalan kadı ve naipler, özellikle şehirlerin yönetiminin el değiştirdiği dönemlerde çeşitli suçlarla Divanıhümayun’a şikâyet edilmişlerdir. Kadı ve naipler hakkındaki bu şikâyet kayıtları incelendiğinde XVIII. yüzyılda başta rüşvet ve iltimas olmak üzere bazı usulsüz uygulamalara meyleden kadı ve naipler olsa da bu sayının genele oranla çok az olduğu; nüfuzlu ayân ailelerinin ve ehl-i örfün tahakkümü altında kalan kadı ve naiplerin bu güçlerle karşı karşıya geldiklerinde çeşitli suçlarla itham edildikleri sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler
The Qadis and Naibs against the Officials and the Usurpers in the 18th Century
Abstract
This research aims to examine the position of the qadis and the naips vis-à-vis the customary people and the public in the 18th century, when the notable families had a say in the administration of the cities. In the research, scientific studies, and archive documents, vital records, decree books, waste complaints, and records from the Divanıhümayun were used. In the books in question, there are numerous judgments against administrators at various levels of the customary class, as well as judges and regents, who were accused of accepting bribes at different levels of the state. On the other hand, the same registers contain numerous records of the problems that the judges faced, as well as the verdicts accusing them of various crimes. The most crucial problem experienced by the judges and the naips was the struggle for influence of the local powers, also called the mutegallibe, in the cities. The judges and naibs caught in the middle of these struggles were reported to the Imperial Council for various crimes, especially during periods when city administrations changed hands. When these complaint records about kadis and naips are examined, it is concluded that although some kadis and naips were inclined to some irregular practices, especially bribery and favoritism, in the 18th century, this number was very few compared to the general population; kadis and naips who were under the domination of influential notable families and the people of custom were accused of various crimes when they confronted these powers.
Keywords
I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.
