XVIII. Yüzyılda Ehl-i Örf ve Mütegallibe Karşısında Kadı ve Naipler
Öz
Bu araştırma, ayân ailelerinin şehirlerin yönetiminde söz sahibi olduğu XVIII. yüzyılda kadı ve naiplerin ehl-i örf ve ahali karşındaki konumlarını ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmada esas olarak Divanıhümayun kayıtlarından mühimme, atik şikâyet ve ahkâm defterleriyle ilgili hazırlanmış bilimsel çalışmalardan ve arşiv belgelerinden istifade edilmiştir. Söz konusu defterlerde devletin farklı kademelerinde rüşvet almakla itham edilen başta ehl-i örf zümresinin çeşitli kademelerindeki idareciler olmak üzere kadı ve naipler aleyhinde çok sayıda hüküm bulunmaktadır. Buna karşılık aynı defterlerde kadıların çeşitli suçlarla itham edildiği hükümler kadar onların yaşadıkları sorunlara dair çok sayıda kayıt da yer almaktadır. Kadı ve naiplerin yaşadıkları bu sorunların başında mütegallibe olarak da adlandırılan yerel güçlerin şehirlerdeki nüfuz mücadeleleri gelmektedir. Bu mücadelelerin ortasında kalan kadı ve naipler, özellikle şehirlerin yönetiminin el değiştirdiği dönemlerde çeşitli suçlarla Divanıhümayun’a şikâyet edilmişlerdir. Kadı ve naipler hakkındaki bu şikâyet kayıtları incelendiğinde XVIII. yüzyılda başta rüşvet ve iltimas olmak üzere bazı usulsüz uygulamalara meyleden kadı ve naipler olsa da bu sayının genele oranla çok az olduğu; nüfuzlu ayân ailelerinin ve ehl-i örfün tahakkümü altında kalan kadı ve naiplerin bu güçlerle karşı karşıya geldiklerinde çeşitli suçlarla itham edildikleri sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler
The Qadis and Naibs against the Officials and the Usurpers in the 18th Century
Abstract
This research aims to examine the position of the qadis and the naips vis-à-vis the customary people and the public in the 18th century, when the notable families had a say in the administration of the cities. In the research, scientific studies, and archive documents, vital records, decree books, waste complaints, and records from the Divanıhümayun were used. In the books in question, there are numerous judgments against administrators at various levels of the customary class, as well as judges and regents, who were accused of accepting bribes at different levels of the state. On the other hand, the same registers contain numerous records of the problems that the judges faced, as well as the verdicts accusing them of various crimes. The most crucial problem experienced by the judges and the naips was the struggle for influence of the local powers, also called the mutegallibe, in the cities. The judges and naibs caught in the middle of these struggles were reported to the Imperial Council for various crimes, especially during periods when city administrations changed hands. When these complaint records about kadis and naips are examined, it is concluded that although some kadis and naips were inclined to some irregular practices, especially bribery and favoritism, in the 18th century, this number was very few compared to the general population; kadis and naips who were under the domination of influential notable families and the people of custom were accused of various crimes when they confronted these powers.
Keywords
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.
