ÖRTÜLÜ ÖDENEK ve BESLEME BASIN Türk Maliye Tarihinin Yassıada’daki Büyük Gök Gürültüsü ve Türk Basınının Kuru Gürültüleri (Sâbık ve Sâkıtlar, Besleme ve Kuyruklar)

Öz

Bu yazının kaleme alınmasının ana gayesi hükûmetlere sözde “devletin âlî menfaatleri”, “devletin yüksek menfaatleri”, “devlet itibarının gerekleri” ya da “… siyasi, sosyal ve kültürel amaçlar” adıyla gizli bir kasa yaratılmasının nasıl dramatik ve trajik neticelere vardığını, bunun yanı sıra söz konusu uygulamalarla transfer devletinin nasıl rant yaratma ve rant dağıtma sürecine dönüştüğünü; kişilerin, çıkar gruplarının, basın ve medyanın, şair ve yazarların “kara bütçe” olarak adlandırılan Tahsîsât-ı Mestûre fonlarından nasıl pay almak için yarıştıklarını anlamak, ortaya çıkan neticeler üzerine düşünmek ve bu çerçevede reformlar yapmak olarak özetlenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Örtülü Ödenek
• Maliye Tarihi
• Kamu Bütçesi

Kaynakça

1. Aksoy, M. 1960. Partizan Radyo ve DP. Ankara: Forum Yayınları Seri:1.
2. Altan, M. 2022. “Besleme Basın”dan “Besleme Basın”a, P24 Bağımsız Gazetecilik Platformu, https://platform24.org/arsiv/besleme-basindan-besleme-basina/
3. Asker, A. 2014. “DP’nin Radyoyu İktidar Aracı Yapması: 1957 Seçim Sonuçlarının Radyo Aracılığıyla Erken Yayınlanması.” İletişim Araştırmaları 12 (1):125-156.
4. Atay, F.R. 1960. “Besleme Hesapları Görülürken”, Dünya, 27 Ekim 1960
5. Atay, F.R. 1961. “Kuyruk Deyip Geçmeyin”, Dünya, 14 Mart 1961.
6. Bakacak, A. 2013. “1950 Seçimleri Sonrası Ulus Gazetesi’nin Muhalefete Geçişi”. Atatürk Yolu Dergisi 13, sy. 51 (Ocak 2013): 541-61.
7. Ciner, Ş. 2018. Mesture, İstanbul, Asi Kitap.
8. Çakır, H. ve D.E. Yavalar, “Demokrat Parti İktidarı ve Basın”, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6 (3), 2017, 258.

9. Demirkent, N. 1995. Medya Medya, İstanbul: Dünya Yayınları.
10. Deniş, H.E. ve M. Özçağlayan. 2020. “Demokrat Parti Döneminde Basın-Siyaset İlişkisi ve Resmi İlânlar ile "Besleme Basın"ın Yaratılması”, I. Ulusal Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Kongresinde Sunulan Tebliğ. https://www.researchgate.net/publication/340732066_Demokrat_Parti_Doneminde_Basin-Siyaset_Iliskisi_ve_Resmi_Ilanlar_ile_Besleme_Basinin_Yaratilmasi
11. Erdi, S. 2006. Yüksek Adalet Divanı Kararları 14 Ekim 1960-15 Eylül 1961, Kabalcı Yayınevi, İstanbul.
12. Erim, N. 1953. “Resmî İlân Meselesi”, Ulus, 23 Şubat 1953, 1.
13. Erim, N. 1953. “Beslemenin Tarifi”, Ulus, 24 Şubat 1953, 1-2.
14. Feridunoğlu, İ. C. 2006. “Çok Partili Siyasal Hayatımızda Medya Siyaset İlişkileri Bağlamında İktidar Olgusu”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9/44. s.1047-1062.
15. İleri, R.N. 1996. Örtülü Ödenek (27 Mayıs Menderes’in Dramı), Scala Yayıncılık, İstanbul.
16. Karataş, İ. 2021. “Nihat Erim’in Demokrat Parti İktidarının Bazı Faaliyetlerine Yönelik Muhalefeti (1950-1954)”, History Studies, 13/3, June.
17. Koyuncu, İ. 1997. Türkiye’de Basın İktidar İlişkisi (1950-1954), Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
18. Nadi, N. 1960. “Her Şeyin Yeri ve Sırası Var”, Cumhuriyet, 9 Ekim 1960.
19. Naskali, E. G. 2005. (Haz.). Yassıada Zabıtları 1: Örtülü Ödenek Davası, İstanbul, Kitabevi Yayınları.
20. Nietzsche, F. 2012. İnsanca, Pek İnsanca 2. Kitap, (Çev. L. Yarbaş), İstanbul: İlya Yayınevi.
21. Ökte, S.K. 2023. “Demokrat Parti Döneminde Basınla İlişkiler Çerçevesinde ‘Resmi İlan Ve Reklam’ Uygulamaları (1950-1960)”. Atatürk Yolu Dergisi, (Mayıs 2023): 240-77.
22. Özdurğun, Y. 2022. Demokrat Parti İktidarı Hakkındaki Mali Yolsuzluk İddialarının Yassıada Yargılamalarına ve Dönemin Siyasetine Yansımaları. Doktora Tezi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Özdurğun, Y., & Koçlar, B. 2021. “Yassıada’da Örtülü Ödenek Davası: Basın ve Resmî Kurumlara Yapılan Harcamalar”. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları (40), 251-278.
24. Özkan, T. 1996. Parsadan Hikâyesi: Cumhuriyet Tarihindeki Örtülü Ödenek Yolsuzlukları, İstanbul, Ad Yayıncılık.
25. Pehlivan, M. 2024. “Sahte Balayının Sonu: Demokrat Parti İktidarında Politik Çatışmanın Bir Yansıması Olarak Ulus Gazetesinin Kapatılması”, Ankara Üniversitesi İLEF Dergisi, 11:2. pp.52-87. 2024.
26. Schumpeter, J.A. 1991. “The Crisis of the Tax State”, in: R. Swedberg (ed.), Joseph A. Schumpeter: The Economics and Sociology of Capitalism, N.J. Princeton: Princeton University Press.
27. Som, C. 2008. Parazitli Demokrasi Demokrat Parti’nin Radyo Davası, Cumhuriyet Kitapları, İstanbul.
28. Şen, E. 2007. Belgelerin Dilinden Yassıada'nın Karakutusu, İstanbul: Zaman Kitap.
29. Şirin, F.S. 2019. "Türk Siyasetinde Bir Kırılma Noktası: Falih Rıfkı Atay Yazınında Yassıada Duruşmaları". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 17(27), 373-393.
30. Topuz, H. 1972. Türk Basın Tarihi, İstanbul: Gerçek Yayınevi.
31. Yalçın, S. 2019. Efendi, Beyaz Türklerin Büyük Sırrı, İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.; Topuz, H. 2018. Türk Basın Tarihi, İstanbul: Remzi Kitabevi.
32. Yıldız, N. 1996. “Demokrat Parti İktidarı (1950- 1960) ve Basın”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Sayı: 1-4 Cilt: 51, ss. 481-505.