Research Article

Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi

Volume: 31 Number: 5 October 19, 2025
TR EN

Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Sıfır Atık Yönetmeliği (SAY) minimum kriteri olan kaynakta ikili ayırma durumu için evsel katı atık yönetim seçeneklerine karar vermektir. Bu amaca ulaşmak için çok kriterli karar verme aracı olarak analitik hiyerarşi prosesi (AHP) kullanılmıştır. Karar noktaları olarak beş farklı evsel katı atık yönetim seçeneği seçilmiştir. Karar noktalarını etkileyen ana kriter olarak SAY minimum zorunlu kriteri olan evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması, alt kriterler olarak ise beş çevresel, dört ekonomik, üç sosyal ve üç teknik parametre seçilmiştir. Hem alt kriterlerin kendi içinde hem de evsel katı atık yönetim seçeneklerinin her bir kritere göre ikili karşılaştırma verisi temini için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Uzman görüşlerinin alınması, Google Formlar kullanılarak hazırlanan anket çalışmasıyla sağlanmıştır. Uzman görüşlerinden elde edilen sayısal verilerin geometrik ortalamaları kullanılarak, her bir alt kriter grubu (çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik) için kendi içinde SAY minimum kriteri kapsamında ikili karşılaştırma matrisleri oluşturulmuş ve gerekli AHP analiz süreçleri uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; evsel katı atık yönetim seçenek tercihleri, çevresel kriterler açısından maddesel geri dönüşüm(0.381)> ısıl işlem(0.193)> biyometanizasyon(0.187)> kompostlaştırma(0.125)> düzenli depolama(0.112), ekonomik kriterler açısından düzenli depolama(0.357)> materyal geri dönüşüm(0.247)> kompostlaştırma(0.193)> biyometanizasyon(0.097)> ısıl işlem(0.054), sosyal kriterler acısından maddesel geri dönüşüm(0.393)> kompostlaştırma(0.233) =biyometanizasyon(0.233)> ısıl işlem(0.086)> düzenli depolama(0.055), teknik kriterler açısından maddesel geri dönüşüm(0.381)> düzenli depolama(0.315)> kompostlaştırma(0.143)> biyometanizasyon(0.114)> ısıl işlem (0.047) olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak; kaynakta ikili ayırma durumunda katı atık yönetim seçenek önceliğinin çevresel, sosyal ve teknik kriterler açısından maddesel geri dönüşüm, ekonomik kriterler açısından ise düzenli depolama olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. [1] Zaman A, Ahsan T. Zero-Waste: Reconsidering Waste Management for the Future, 1st ed. New York, USA, Routledge, 2020.
  2. [2] Tchobanoglous G, Theisen H, Vigil SA. Integrated Solid Waste Management: Engineering Principles and Management Issues, 1st ed. New York, USA, McGraw Hill Inc. 1993.
  3. [3] Apaydin Ö, Akçay Han GS. “Analysis of municipal solid waste collection methods focusing on zero-waste management using an analytical hierarchy process”. Sustainability, 15, 13184, 2023.
  4. [4] TC Cumhurbaşkanlığı, Resmi Gazete, “Sıfır Atık Yönetmeliği”. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=32659&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (28.09.2024).
  5. [5] Anagnostopoulos T, Zaslavsky A, Kolomvatsos K, Medvedev A, Amirian P, Morley J, Hadjieftymiades S. “Challenges and opportunities of waste management in IoT-Enabled smart cities: a survey”. IEEE Transactions on Sustainable Computing, 2 (3), 275-289, 2017.
  6. [6] Esmaeilian B, Wang B, Lewis K, Duarte F, Ratti C, Behdad S. “The future of waste management in smart and sustainable cities: A review and concept paper”. Waste Management, 81, 177-195, 2018.
  7. [7] Saaty RW. “The analytic hierarchy process-what it is and how it is used”. Mathematical Modelling, 9, 161-176, 1987.
  8. [8] Saaty TL. “That is not the analytical hierarchical process: What the AHP is and what it is not”. Journal of Multi-Criteria Decision Analysis, 6, 320-329, 1998.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Environmental Engineering (Other)

Journal Section

Research Article

Authors

Publication Date

October 19, 2025

Submission Date

September 28, 2024

Acceptance Date

January 28, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 31 Number: 5

APA
Apaydın, Ö. (2025). Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 31(5), 881-898. https://izlik.org/JA58CA65GA
AMA
1.Apaydın Ö. Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025;31(5):881-898. https://izlik.org/JA58CA65GA
Chicago
Apaydın, Ömer. 2025. “Evsel Katı Atıkların Kaynakta Ikili Ayrılması özel Halinin çevresel, Ekonomik, Sosyal Ve Teknik Kriterler Açısından Analitik Hiyerarşi Prosesi Yardımıyla Analizi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 31 (5): 881-98. https://izlik.org/JA58CA65GA.
EndNote
Apaydın Ö (October 1, 2025) Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 31 5 881–898.
IEEE
[1]Ö. Apaydın, “Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, vol. 31, no. 5, pp. 881–898, Oct. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA58CA65GA
ISNAD
Apaydın, Ömer. “Evsel Katı Atıkların Kaynakta Ikili Ayrılması özel Halinin çevresel, Ekonomik, Sosyal Ve Teknik Kriterler Açısından Analitik Hiyerarşi Prosesi Yardımıyla Analizi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 31/5 (October 1, 2025): 881-898. https://izlik.org/JA58CA65GA.
JAMA
1.Apaydın Ö. Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025;31:881–898.
MLA
Apaydın, Ömer. “Evsel Katı Atıkların Kaynakta Ikili Ayrılması özel Halinin çevresel, Ekonomik, Sosyal Ve Teknik Kriterler Açısından Analitik Hiyerarşi Prosesi Yardımıyla Analizi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, vol. 31, no. 5, Oct. 2025, pp. 881-98, https://izlik.org/JA58CA65GA.
Vancouver
1.Ömer Apaydın. Evsel katı atıkların kaynakta ikili ayrılması özel halinin çevresel, ekonomik, sosyal ve teknik kriterler açısından analitik hiyerarşi prosesi yardımıyla analizi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi [Internet]. 2025 Oct. 1;31(5):881-98. Available from: https://izlik.org/JA58CA65GA