Research Article

SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI

Number: Sayı:71 (EYS'25 Özel Sayısı) December 29, 2025
TR EN

SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI

Abstract

Sürdürülebilir kalkınma; çevresel sürdürülebilirlik, sosyal koşullardaki iyileştirmeler ve ekonomik performans göstergeleri arasında bir denge durumudur. Bu dengeyi yönetmek, karmaşık bir süreçtir ve ülkelerin sağlık, çevre, enerji, sosyal ve ekonomik faktörleri gibi çoklu yönlerini uygun politikalarla birleştirmelerini gerektirir. Belirtilen arka plan temelinde bu araştırmada, 1990-2021 zaman aralığında yeni sanayileşmiş ülkeler örnekleminde sağlık durumu, çevre kalitesi, kentleşme ve ekonomik büyüme arasındaki bağlantıların panel veri metodolojisi takip edilerek incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda yaşam beklentisi, metan emisyonları, fosil yakıt tüketimi, yenilenebilir enerji tüketimi, kentsel nüfus ve gelir değişkenleri kullanılmıştır. CS-ARDL tahmincisinden ulaşılan kısa ve uzun dönemli bulgular, fosil yakıt tüketiminin yaşam beklentisini azalttığını, buna karşılık gelirin artırdığını ampirik olarak kanıtlamaktadır. Nedensellik analizi bulguları ise emisyonlar, fosil yakıt tüketimi, yenilenebilir enerji kullanımı ve gelirin, yaşam beklentisinin tek yönlü Granger nedeni olduğunu doğrulamaktadır. Politika çıkarımları, sağlık çıktısının iyileştirilmesinde özellikle konvansiyonel enerjiden temiz enerjiye geçiş sürecinin hızlandırılmasını, çevre dostu enerji kaynaklarının kullanılmasını, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir ekonomik büyümenin benimsenmesini vurgulamaktadır.

Keywords

References

  1. Abdulkadhim Altaee, H. H., Rahim, F., Dzhusupov, K. ve Toguzbaeva, K. (2025). Impact of CO2 emissions, income, and urbanization on health status in GCC countries: A moderating role of energy consumption. Global Transitions, 7, 211-222. https://doi.org/10.1016/j.glt.2025.04.005
  2. Acaroğlu, H., Kartal, H. M. ve Márquez, F. P. G. (2023). Testing the environmental Kuznets curve hypothesis in terms of ecological footprint and CO₂ emissions through energy diversification for Turkey. Environmental Science and Pollution Research, 30, 26278-26295. https://doi.org/10.1007/s11356-023-26278-w
  3. Ahmad, N., Raid, M., Alzyadat, J. ve Alhawal, H. (2023). Impact of urbanization and income inequality on life expectancy of male and female in south Asian countries: A moderating role of health expenditures. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 1-9. https://doi.org/10.1057/s41599-023-02005-1
  4. Ahmed, N., Xinagyu, G., Alnafissa, M., Sikder, M. ve Faye, B. (2025). Evaluating the impact of sustainable technology, resource utilization, and climate change on soil emissions: A CS-ARDL analysis of leading agricultural economies. Cleaner Engineering and Technology, 24, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.clet.2024.100869
  5. Aimbetova, G. (2022). Life expectancy as a quality of life indicator. Journal of Public Health Research, 11(3), 1-7. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9643243/ Erişim tarihi: 30.09.2025
  6. Akbulut, D. ve Çoban, M. N. (2018). Küreselleşmenin çevresel bozulma üzerindeki etkisi: NIC ülkeleri örneği. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 16(2), 173-192.
  7. Alavijeh, N. K., Shadmehri, M. T. A., Dehdar, F., Zangoei, S. ve Nazeer, N. (2024). The role of renewable energy on life expectancy: Evidence from method of moments quantile regression based on G-7 countries data. International Journal of Energy Sector Management, 18(4), 767-788. https://doi.org/10.1108/IJESM-11-2022-0001
  8. Alhassan, G. N., Adedoyin, F. F, Bekun, F. V. ve Agabo, T. J. (2020). Does life expectancy, death rate and public health expenditure matter in sustaining economic growth under COVID-19: Empirical evidence from Nigeria? Journal of Public Affairs, 21(4). https://doi.org/10.1002/pa.2302

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Panel Data Analysis

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 29, 2025

Submission Date

August 1, 2025

Acceptance Date

November 13, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: Sayı:71 (EYS'25 Özel Sayısı)

APA
Şahin, G., Çelebi Boz, F., & Başak, İ. S. (2025). SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı), 73-92. https://doi.org/10.30794/pausbed.1755899
AMA
1.Şahin G, Çelebi Boz F, Başak İS. SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI. PAUSBED. 2025;(Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı):73-92. doi:10.30794/pausbed.1755899
Chicago
Şahin, Güller, Füsun Çelebi Boz, and İ. Serden Başak. 2025. “SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı): 73-92. https://doi.org/10.30794/pausbed.1755899.
EndNote
Şahin G, Çelebi Boz F, Başak İS (December 1, 2025) SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı) 73–92.
IEEE
[1]G. Şahin, F. Çelebi Boz, and İ. S. Başak, “SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI”, PAUSBED, no. Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı), pp. 73–92, Dec. 2025, doi: 10.30794/pausbed.1755899.
ISNAD
Şahin, Güller - Çelebi Boz, Füsun - Başak, İ. Serden. “SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı) (December 1, 2025): 73-92. https://doi.org/10.30794/pausbed.1755899.
JAMA
1.Şahin G, Çelebi Boz F, Başak İS. SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI. PAUSBED. 2025;:73–92.
MLA
Şahin, Güller, et al. “SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı), Dec. 2025, pp. 73-92, doi:10.30794/pausbed.1755899.
Vancouver
1.Güller Şahin, Füsun Çelebi Boz, İ. Serden Başak. SAĞLIK, ÇEVRE, KENTLEŞME VE GELİR ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN YENİ SANAYİLEŞMİŞ ÜLKELER ÖZELİNDE İRDELENMESİ: CS-ARDL MODELİ AMPİRİK KANITLARI. PAUSBED. 2025 Dec. 1;(Sayı:71 (EYS’25 Özel Sayısı):73-92. doi:10.30794/pausbed.1755899

Cited By

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjFiNTcvMzlmNS83MGI4LzZhNDM3MmI1ZDE5NGI1Ljc5MTg3ODAxLnBuZyIsImV4cCI6MTc4MjgwODc3NCwibm9uY2UiOiJjOWFmNzVhYjE5NzM4ODU2OGMwNTgzZjEzNTIwYWE5YSJ9.gTYoiXHoDq4PTWoFtVDjYrdlOyN3FoSWIOKM8MQi4xoThe articles in this journal are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.