Research Article

Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar

Volume: 45 Number: 2 February 5, 2026
TR EN

Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar

Abstract

Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) kapsamında fikri mülkiyet haklarının uluslararası düzeyde korunmasına yönelik akdedilen anlaşmalar, koruma ile ilgili asgari standartları belirleseler de etkin bir yaptırım mekanizmasından yoksundurlar. Bu durum fikri mülkiyet haklarının uluslararası düzeyde korunması konusunda yeni arayışların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu arayışlar, fikri mülkiyet haklarının uluslararası ticaret ve yatırım anlaşmaları içerisinde ele alınması ile istikametini bulmuştur. Fikri mülkiyet haklarının ticaretle bağlantılı olarak ele alınması konusundaki en somut örnek, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kapsamında akdedilen Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları (TRIPS) Anlaşmasıdır. Ancak TRIPS Anlaşması kapsamındaki Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması (AHM) yalnızca devletler tarafından işletilebilmektedir. Hak sahibi tabiiyetinde bulunduğu devleti ikna ederek sürecin başlatılmasını sağlasa ve AHM kapsamında dava kazanılmış olsa dahi fikri mülkiyet hakkı sahibi, kayıpları için tazminat elde edememektedir

Fikri hak sahiplerinin uluslararası alanda devleti doğrudan dava etme ve ortaya çıkan zararın tazmin edilmesi imkânı fikri mülkiyet haklarının bir yatırım türü olarak yatırımların korunması konusunda akdedilen anlaşmaların içerisine doğrudan veya dolaylı olarak alınması yoluyla sağlanmıştır. Böylelikle yatırım anlaşmaları ile öngörülen güvenceler fikri mülkiyet haklarına teşmil edilmiştir. Fikri hak sahiplerinin yatırımcı sıfatıyla ev sahibi devleti doğrudan dava etme imkanına sahip olması aynı zamanda fikri mülkiyet hakları açısından çözüme kavuşmayı bekleyen pek çok problemi de beraberinde getirmiştir. Fikri mülkiyet haklarının yatırım kavramı içerisinde nasıl değerlendirileceği, ulusal ve uluslararası fikri mülkiyet hukuku rejimleri ile kurulan kamu yararı ve özel yarar dengesinin yatırım tahkiminde ne şekilde ele alınacağı ve fikri mülkiyet haklarına yönelik devlet müdahalelerinin ne ölçüde dolaylı kamulaştırma teşkil edebileceği bu sorunların başında gelmektedir.

Keywords

References

  1. Ataman-Figanmeşe İ, ‘Milletlerarası Ticari Tahkim He Yatırım Tahkimi Arasındaki Farklar' (2012) 3l(l) MiLLetLerarası Hukuk ve MiLLetLerarası Özel Hukuk Bülteni 91-152.
  2. Avşar M, ‘ICSID Konvansiyonuna Göre Yatırım Kavramı’ (2017) 37(2) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 95-140.
  3. Boie B, ‘The Protection of Intellectual Property Rights through Bilateral Investment Treaties: Is There a TRIPS-plus Dimension?’ (2010) (19) NCCR Trade Working Paper 1-59.
  4. Carlos C, ‘Intellectual Property as Protected Investment: Redefining the Reach of Investors Rights’ in Christophe Geiger (ed), Research Handbook on Intellectual PropertY and Investment Law (Edward Elgar 2020) 120-136.
  5. Chen H, 'The Challenged State Soverelgnt: A Review of ELI Case’ (2020) 5(3) PEOPLE: International Journal of Social Sciences 957-969.
  6. Chen T, ‘Judicially Developed Patent Law and Expropriation Under Investor-State Dispute Settlement’ (2018) 11(1) ContemporarY Asia Arbitration Journal 73-90.
  7. Çalışkan Z, ‘Türkiye’nin Taraf Olduğu İkili ve Çok Taraflı Anlaşmalarda Yatırım Kavramı’ (2010) 29 Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 85-118.
  8. Çalışkan Y, WIPO Tahkimi ve Dünya Ticaret Örgütü (1st edn, Değişim 2008).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Environmental and Resources Law (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

February 5, 2026

Submission Date

March 27, 2024

Acceptance Date

October 13, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 45 Number: 2

APA
Kaya, T., & Sarpkaya, E. E. (2026). Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar. Public and Private International Law Bulletin, 45(2), 208-236. https://doi.org/10.26650/ppil.2025.45.2.1459868
AMA
1.Kaya T, Sarpkaya EE. Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar. PPIL. 2026;45(2):208-236. doi:10.26650/ppil.2025.45.2.1459868
Chicago
Kaya, Talat, and Esra Esin Sarpkaya. 2026. “Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar”. Public and Private International Law Bulletin 45 (2): 208-36. https://doi.org/10.26650/ppil.2025.45.2.1459868.
EndNote
Kaya T, Sarpkaya EE (February 1, 2026) Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar. Public and Private International Law Bulletin 45 2 208–236.
IEEE
[1]T. Kaya and E. E. Sarpkaya, “Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar”, PPIL, vol. 45, no. 2, pp. 208–236, Feb. 2026, doi: 10.26650/ppil.2025.45.2.1459868.
ISNAD
Kaya, Talat - Sarpkaya, Esra Esin. “Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar”. Public and Private International Law Bulletin 45/2 (February 1, 2026): 208-236. https://doi.org/10.26650/ppil.2025.45.2.1459868.
JAMA
1.Kaya T, Sarpkaya EE. Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar. PPIL. 2026;45:208–236.
MLA
Kaya, Talat, and Esra Esin Sarpkaya. “Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar”. Public and Private International Law Bulletin, vol. 45, no. 2, Feb. 2026, pp. 208-36, doi:10.26650/ppil.2025.45.2.1459868.
Vancouver
1.Talat Kaya, Esra Esin Sarpkaya. Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar. PPIL. 2026 Feb. 1;45(2):208-36. doi:10.26650/ppil.2025.45.2.1459868