Fikri Mülkiyet Haklarının Uluslararası Yatırım Tahkiminde Ele Alınmasında Ortaya Çıkan Sorunlar
Abstract
Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) kapsamında fikri mülkiyet haklarının uluslararası düzeyde korunmasına yönelik akdedilen anlaşmalar, koruma ile ilgili asgari standartları belirleseler de etkin bir yaptırım mekanizmasından yoksundurlar. Bu durum fikri mülkiyet haklarının uluslararası düzeyde korunması konusunda yeni arayışların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu arayışlar, fikri mülkiyet haklarının uluslararası ticaret ve yatırım anlaşmaları içerisinde ele alınması ile istikametini bulmuştur. Fikri mülkiyet haklarının ticaretle bağlantılı olarak ele alınması konusundaki en somut örnek, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kapsamında akdedilen Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları (TRIPS) Anlaşmasıdır. Ancak TRIPS Anlaşması kapsamındaki Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması (AHM) yalnızca devletler tarafından işletilebilmektedir. Hak sahibi tabiiyetinde bulunduğu devleti ikna ederek sürecin başlatılmasını sağlasa ve AHM kapsamında dava kazanılmış olsa dahi fikri mülkiyet hakkı sahibi, kayıpları için tazminat elde edememektedir
Fikri hak sahiplerinin uluslararası alanda devleti doğrudan dava etme ve ortaya çıkan zararın tazmin edilmesi imkânı fikri mülkiyet haklarının bir yatırım türü olarak yatırımların korunması konusunda akdedilen anlaşmaların içerisine doğrudan veya dolaylı olarak alınması yoluyla sağlanmıştır. Böylelikle yatırım anlaşmaları ile öngörülen güvenceler fikri mülkiyet haklarına teşmil edilmiştir. Fikri hak sahiplerinin yatırımcı sıfatıyla ev sahibi devleti doğrudan dava etme imkanına sahip olması aynı zamanda fikri mülkiyet hakları açısından çözüme kavuşmayı bekleyen pek çok problemi de beraberinde getirmiştir. Fikri mülkiyet haklarının yatırım kavramı içerisinde nasıl değerlendirileceği, ulusal ve uluslararası fikri mülkiyet hukuku rejimleri ile kurulan kamu yararı ve özel yarar dengesinin yatırım tahkiminde ne şekilde ele alınacağı ve fikri mülkiyet haklarına yönelik devlet müdahalelerinin ne ölçüde dolaylı kamulaştırma teşkil edebileceği bu sorunların başında gelmektedir.
Keywords
References
- Ataman-Figanmeşe İ, ‘Milletlerarası Ticari Tahkim He Yatırım Tahkimi Arasındaki Farklar' (2012) 3l(l) MiLLetLerarası Hukuk ve MiLLetLerarası Özel Hukuk Bülteni 91-152.
- Avşar M, ‘ICSID Konvansiyonuna Göre Yatırım Kavramı’ (2017) 37(2) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 95-140.
- Boie B, ‘The Protection of Intellectual Property Rights through Bilateral Investment Treaties: Is There a TRIPS-plus Dimension?’ (2010) (19) NCCR Trade Working Paper 1-59.
- Carlos C, ‘Intellectual Property as Protected Investment: Redefining the Reach of Investors Rights’ in Christophe Geiger (ed), Research Handbook on Intellectual PropertY and Investment Law (Edward Elgar 2020) 120-136.
- Chen H, 'The Challenged State Soverelgnt: A Review of ELI Case’ (2020) 5(3) PEOPLE: International Journal of Social Sciences 957-969.
- Chen T, ‘Judicially Developed Patent Law and Expropriation Under Investor-State Dispute Settlement’ (2018) 11(1) ContemporarY Asia Arbitration Journal 73-90.
- Çalışkan Z, ‘Türkiye’nin Taraf Olduğu İkili ve Çok Taraflı Anlaşmalarda Yatırım Kavramı’ (2010) 29 Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 85-118.
- Çalışkan Y, WIPO Tahkimi ve Dünya Ticaret Örgütü (1st edn, Değişim 2008).
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Environmental and Resources Law (Other)
Journal Section
Research Article
Publication Date
February 5, 2026
Submission Date
March 27, 2024
Acceptance Date
October 13, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 45 Number: 2