Research Article

İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları

Volume: 45 Number: 2 February 5, 2026
EN TR

İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları

Abstract

İklim değişikliğiyle mücadele etmek amacıyla uluslararası hukuk kapsamında ve kurumsal düzeyde ortaya konmuş bir çaba söz konusudur. Sınır aşan çevresel zararlara karşı, uluslararası çevre hukukunun en temel ilkelerinden biri olan iş birliği bu noktada önem arz etmektedir. Zira devletlerin tek başına alacakları önlemler, küresel etki düzeyinde olan zararların ortaya çıkmasını kendi ülkeleri açısından dahi önleyemeyecektir. Bu kapsamda, iklim değişikliğiyle mücadele çerçevesinde yapılan iş birliği doğrultusunda, uluslararası hukuk kapsamında çeşitli iklim andlaşmaları kabul edilmiştir. Ancak iklim andlaşmalarının getirmiş olduğu sera gazı hesaplama yöntemi, uluslararası ticarette ortaya çıkan ithalata dayalı gömülü emisyonlar bakımından adil bir sorumluluk sistemini karşılayamamaktadır. Nitekim malın üretimine bağlı olarak hesaplanan sera gazı salımları, malın tüketildiği ithalatçı devletin ortaya çıkan sera gazlarından herhangi bir sorumluluğunu içermemektedir. Bu durum, her ne kadar bazı devletlerin iklim değişikliğiyle mücadele ederek yeşil dönüşümü gerçekleştirdiği izlenimini oluşturabilse de karbon yoğun ürünleri ithal ederek salımlara katkı sağladıkları ancak bu salımların sorumluluğundan kaçındıkları gerçeğini açıkça göstermektedir. Bu kapsamda çalışmamızda, sera gazlarının azaltımı ve düşük karbon ekonomisi çerçevesinde söz konusu durumu daha net analiz etmeye çalıştık. Yakın dönemde ithalata dayalı gömülü emisyonlarla ilgili olarak Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasını (SKDM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) Verein KlimaSeniorinnen Schweiz ve Diğerleri v. İsviçre kararını incelemeye dahil ederek değerlendirmelerimizi sürdürdük. Böylece çalışmada, ithalata dayalı gömülü emisyonların mevcut uluslararası hukuk düzeni içerisindeki yansıması ele alınmakta, bunların yeterince düzenlenmediği ve karbon sorumluluğunun daha adil biçimde paylaşılması gerektiği ortaya konulmaktadır. Bu bağlamda, SKDM ve AİHM içtihadı, tüketim kaynaklı emisyonların hukuki sorumluluğunun yeniden tanımlanması yönünde önemli ancak tartışmalı adımlar olarak değerlendirilmektedir.

Keywords

References

  1. Arslan K, ‘The Extraterritorial Application of Human Rights Treaties in the Context of Environmental Transboundary Harm’ (2022) 42 Public and Private International Law Bulletin 455-484.
  2. Bacchus J, ‘Legal Issues with the European Carbon Border Adjustment Mechanism | Cato Institute’ 125 CATO Briedfing Paper www.cato.org/briefing-paper/legal-issues-european-carbon-border-adjustment-mechanism accessed 8 April 2025
  3. Beken HG and Cebeci A, ‘Çatışmalı bir Süreç Olarak Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması Uygulaması’ (2024) 13 Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi 115-128.
  4. BeYdüz B, ‘İklim Değişikliğinin Azaltılması: Devletlerin İnsan Hakları Çerçevesindeki Yükümlülükleri’ (2025) 8 Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 15-52.
  5. BeYdüz B and Algan B, ‘Ulusötesi Şirketlerin Sınırötesi İnsan Hakları İhlalleri: Menşe Devlet Düzenlemeleri’ (2024) 15 İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 293-308.
  6. Buser A, ‘A Human Right to Carbon Import Restrictions? On the Notion of “Embedded Emissions” in Klimaseniorinnen v Switzerland’ (EJIL: Talk!, 16 April 2024) https://www.ejiltalk.org/a-human-right-to-carbon-import-restrictions-on-the-notion-of-embedded-emissions-in-klimaseniorinnen-v-switzerland/ accessed 17 March 2025
  7. Çağıran ME, Uluslararası Alanda İnsan Hakları (4. Baskı, Turhan Kitabevi 2020)
  8. Caro D, ‘Carbon Footprint’ in Brian Fath (ed), Encyclopedia of Ecology (Second Edition) (Elsevier 2019)

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Environmental Law, Climate Change Law

Journal Section

Research Article

Publication Date

February 5, 2026

Submission Date

May 12, 2025

Acceptance Date

September 17, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 45 Number: 2

APA
Gürleyen, B. (2026). İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları. Public and Private International Law Bulletin, 45(2), 237-256. https://doi.org/10.26650/ppil.2024.44.2.1697506
AMA
1.Gürleyen B. İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları. PPIL. 2026;45(2):237-256. doi:10.26650/ppil.2024.44.2.1697506
Chicago
Gürleyen, Beyza. 2026. “İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu Ve Hukuki Yansımaları”. Public and Private International Law Bulletin 45 (2): 237-56. https://doi.org/10.26650/ppil.2024.44.2.1697506.
EndNote
Gürleyen B (February 1, 2026) İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları. Public and Private International Law Bulletin 45 2 237–256.
IEEE
[1]B. Gürleyen, “İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları”, PPIL, vol. 45, no. 2, pp. 237–256, Feb. 2026, doi: 10.26650/ppil.2024.44.2.1697506.
ISNAD
Gürleyen, Beyza. “İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu Ve Hukuki Yansımaları”. Public and Private International Law Bulletin 45/2 (February 1, 2026): 237-256. https://doi.org/10.26650/ppil.2024.44.2.1697506.
JAMA
1.Gürleyen B. İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları. PPIL. 2026;45:237–256.
MLA
Gürleyen, Beyza. “İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu Ve Hukuki Yansımaları”. Public and Private International Law Bulletin, vol. 45, no. 2, Feb. 2026, pp. 237-56, doi:10.26650/ppil.2024.44.2.1697506.
Vancouver
1.Beyza Gürleyen. İklim Yükümlülüklerinin Ötesinde: Gömülü Emisyonlardan Devletlerin Sorumluluğu ve Hukuki Yansımaları. PPIL. 2026 Feb. 1;45(2):237-56. doi:10.26650/ppil.2024.44.2.1697506