Milletlerarası Yatırım Hukukunda Şirket Pay Sahiplerinin Yansıma Zararlarının Tazmini
Abstract
Ulusal ve uluslararası hukukta genel eğilim, pay sahiplerinin uğradığı yansıma zararların tazmininin reddedilmesidir. Ancak milletlerarası yatırım tahkiminde ICSID hakem heyetlerinin bu tür talepleri kabul ettiği görülmektedir. Yatırımcıları koruyan bu yaklaşım, ilk bakışta yatırımların teşviği amacına hizmet eder görünse de uygulamada birtakım ciddi sakıncalar barındırmaktadır. Çifte giderim problemi, şirket içi ve dışı menfaat ihtilafları, birden çok yargılamanın farklı ICSID hakem heyetleri önünde paralel olarak yürütülmesi ve çelişkili kararların ortaya çıkması gibi olasılıklar, bu durumun olumlu etkilerini gölgede bırakma potansiyeline sahiptir. Özellikle bir şirketin hem kendisinin hem de farklı pay sahiplerinin aynı zarara dayalı olarak tazminat talep etmesi, devlet açısından öngörülemez ve maliyeti yüksek uyuşmazlık süreçlerine yol açabilmektedir.
Bu olumsuzlukların önüne geçebilmek için hem Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşmaları (YKTK) temelli hem de hakem heyeti temelli çeşitli önlemler alınabilir. YKTK’ya eklenecek hükümlerle, pay sahibinin yalnızca şirket adına dava açmasına izin verilmesi, dava açma hakkının belirli bir asgari pay oranına bağlanması veya yansıma zarar taleplerinin tamamen yasaklanması mümkündür. Böylece hem çifte giderim hem de çoklu yargılama riski büyük ölçüde azaltılabilir.
Bunun yanında, hakem heyetleri tarafından davaların birleştirilmesi, davanın bekletici sorun olarak kabul edilmesi veya derdestlik ilkesi kapsamında reddedilmesi gibi usul araçları kullanılabilir. Ayrıca, hakkın kötüye kullanılması veya usul suistimali gerekçeleriyle taleplerin sınırlandırılması da uygulanabilecek bir diğer yöntemdir.
Keywords
References
- Alexandrov SA, 'The Baby Boom of Treaty-Based Arbitrations and the Jurisdiction of ICSID Tribunals: Shareholders as Investors and Jurisdiction Ratione Temporis' (2005) 4(1) Law and Practice of International Courts and Tribunals 19–60. google scholar
- Ansay T, Anonim Şirketler Hukuku Dersleri (3rd edn, Sevinç Matbaası 1970). google scholar
- Arato J and others, 'Reforming Shareholder Claims in Investor-State Dispute Settlement' (2023) 14(2) Journal of International Dispute Settlement 242–258. google scholar
- Ataman-Figanmeşe İ, 'Devletlerarası Sözleşmelerde Yer Alan Tahkim Klozlarının Yatırımcılara Yapılmış Tahkim Anlaşması Akdetme Önerisi Olarak Kabulünün Ev Sahibi Devletler Bakımından Doğurduğu Olumsuz Sonuçlar' in Balkar S and Özdemir Kocasakal H (eds), Tahkim Anlaşması (1st edn, On İki Levha Yayıncılık 2020). google scholar
- Avşar M, 'ICSID Konvansiyonu'na Göre Yatırım Kavramı' (2017) 37(2) Public and Private International Law Bulletin 95–140. google scholar
- Ayhan R, Çağlar H and Özdamar M, Şirketler Hukuku Genel Esaslar (5th edn, Yetkin 2023). google scholar
- Birengel T, 'Yatırım Tahkiminde Paralel Yargılamalar' in Erkan M and others (eds), Tahkim Yargılaması İkinci Bölüm (1st edn, On İki Levha Yayıncılık 2023). google scholar
- Bottini G, Admissibility of Shareholder Claims Under Investment Treaties (1st edn, Cambridge University Press 2020). google scholar
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
International and Comparative Law (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
July 21, 2026
Submission Date
September 18, 2025
Acceptance Date
February 18, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 46 Number: 1