VERGİ ADALETİNİN SAĞLANMASINDA BİR TEMEL UNSUR MÜKELLEF HAKLARI; TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Why does the government collect taxes? Turkish tax legislation answers this question in two ways. One of these is to finance public expenses, the second is to redistribute social income. The main problem that gives rise to this question lies within the social state principle. The most problematic issue in taxation is overcoming social inequalities through taxes. In this regard, the rule of justice in taxation is to participate in the expenses of the state, distribute the tax burden equally and eliminate social inequalities. The aim of the study is to investigate the contribution of taxpayer rights and taxpayers' voluntary tax compliance in the formation of tax justice. In the first part of the study, which consists of two parts, the rule of justice is explained, then the concept of justice in tax is expressed, and then the factors affecting justice in tax are explained. All taxpayer rights included in various laws in Turkish legal norms are presented in a table, and ultimately, taxpayer rights that affect tax justice are mentioned under a separate heading. In the results and recommendations section of the study, suggestions were made to increase tax justice and taxpayer voluntary tax compliance.

Devlet niçin vergi toplar? sualine Türk hukuk prensipleri iki şekilde cevap vermektedir. İlki kamu giderlerini finanse etmek, ikincisi toplumsal geliri yeniden tevzi etmek. Tabi bu sualin sorulmasına kaynak teşkil eden esas problem sosyal devlet ilkesi içerisinde barınmaktadır. İşte vergilendirmede en problemli nokta toplumsal eşitsizliklerin vergi yoluyla aşılması çabasıdır. Bu hususta vergi(leme)de adalet düsturu toplumsal organizasyonun tecessüm etmiş şekli olan devletin giderlerine katılmak, vergi yükünün bireyler arasında eşit dağılmasını sağlamak ve toplumsal eşitsizlikleri gidermektir. Çalışmanın amacı vergi adaletinin temininde mükellef haklarının ve mükelleflerin gönüllü vergi uyumunun katkısı olup olmadığını ihdas etmektir. Bu çerçevede temelde iki kısımdan oluşan çalışmanın birinci bölümünde öncelikle adalet normunun ne anlam ihtiva ettiği üzerinde durulmuş, akabinde vergide adalet mefhumu etraflıca izah edilmeye çalışılmış ve devamında vergide adaleti etkileyen faktörler tek tek sıralanmıştır. İkinci bölümde ise mükellef haklarının tarihsel süreci ele alınarak Türk hukuk normlarında çeşitli yasalar arasında yer verilen tüm mükellef hakları bir tabloda sunulmuş ve nihayetinde vergi adaletine tesir eden mükellef haklarına ayrı bir başlık altında değinilmiştir. Çalışmanın sonuç ve öneriler kısmında ise vergi adaletinin ve mükellefin gönüllü vergi uyumunun artırılmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur.