Birleşik sözcüklerde vurgunun (ölçülebilir) görünümleri

Öz

Vurgu, temelde bir seslem üzerindeki soluk baskısı olarak nitelendirilmektedir. Bununla ilgili teorik çalışmalar da bu tanımı destekler nitelikler taşımaktadır. Bununla birlikte teknolojinin gelişmesi sesbilim alanındaki tanımların ölçülebilir olmasını da sağlamıştır. Ses analiz programlarının alınan seslerin ses yazımı ya da spektrogram görüntüsünü sağlaması bu alanda çalışanlar için görülür bir veri sunmaktadır. Bürün ögeleri içerisinde ölçümü en zor olan vurgunun yine henüz tam anlamıyla görüş birliği bulunmayan birleşik sözcüklerdeki görünümleri çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Türkçede birleşik sözcükler: sözcük öbeği, bileşik sözcükler gibi adlarla da anılmaktadır. Çalışmada Türkçede sıklıkla kullanılan ve üzerinde daha önce de metrik (ölçülebilir) çalışma yapılmamış birleşik sözcüklerinseslendirilmesi, farklı yaş ve cinsiyete sahip anadili konuşurlarından ses laboratuvarında alınmıştır. Kayıt altına alınan bu sözcükler, cümleye bağımlı ve bağımsız olarakiki şekilde alınmıştır. Böylelikle amaç konuşurun bu sözcükleri sadece sentaktik bir düzlemde aynı şekilde semantik bir bütünlükle ortaya çıkarıp çıkarmadığını çalışmada değerlendirmektir. Alınan bu ses kayıtları yine laboratuvar ortamında vurgu görünümleri esasında Praat ses analiz programında değerlendirilmiştir. Çıkan sonuçlara göre bir sözcük öbeğinin birleşik sözcük olarak değerlendirilmesi için esas oluşturan fonolojik, sentaktik ve semantik birlikteliğin vurgu bakımından görünümü de değerlendirilmiştir. Sentaktik yapı içerisindeki birleşik sözcüğün tek başına semantik olarak söylenmesi vurgun yerini değişitirip değiştirmemesi çalışmada incelenmektedir. Çalışma, ölçülebilir vurgulara ait görünümleri (spektorgramları) uygulamalı bir çalışma içerisinde incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Vurgu,birleşik sözcükler,ölçülebilir vurgu

Views of emphasis (measurable) in compound words

Abstract

Word stress is basically defined as a pale pressure on a vowel. The theoretical studies related to the this subject support the definition. However, the development of technology has made the definitions in the field of phonology measurable. The fact that voice analysis programs provide sound writing or spectrogram image of the received sounds provides visible data for those interested in this field. The subject of the study is the appearance of the most difficult word stress which is not yet fully understood in the prosodic elements. In Turkish composite words are referred by phrases, compound words etc. In the study, the vocalization of the compound words which are frequently used in Turkish and have not been metricly measured before, were taken from the native speakers of different ages and genders in a voice laboratory. These words were recorded in two ways, independent and dependent of sentence. Thus, the aim of this study is to evaluate whether or not the speaker produces these words on a syntactic plane in the same way with a semantic integrity. These sound recordings were again evaluated in the Praat sound analysis program on the basis of word accent views in a laboratory condiditons. According to the results, the appearance of phonological, syntactic and semantic association which is the basis for evaluating a phrase as a compound word was also evaluated in terms of emphasis. The semantic singing of the unified word in the syntactic structure is examined in the study.  The study examines the views (spectrograms) of measurable word accent from a theoritical aspect and their status in an applied one.

Keywords

• Stress,compundwords,metricalstress

References

1. Aktaş, E. (2015). Türkçe Alıntı Sözcüklerde Vurgu Görünümleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: s.4. Banguoğlu, T. (1959). Türk Grameri Birinci Bölüm Sesbilgisi. Ankara: TDK. Bolınger, D. (1958). Stressand Information. American Speech. Sayı: 33. 5-20. Çürük, Y. (2017). Türkçede Birleşik Sözcükler (İsimler). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara. Demircan, Ö. (1975). “Türk Dilinde Vurgu, Sözcük Vurgusu”.Türk Dili, s.284-290. Demircan, Ö. (1977). “Bileşik Sözcük ve Bileşik Sözcüklerde Vurgu”.TDAY-Belleten, s.263-275. Ergenç, İ. (1989). Türkiye Türkçesinin Görevsel Sesbilimi. Ankara: Engin Yayınları. Ergenç, İ. (2002). Konuşma Dili ve Türkçenin Söyleyiş Sözlüğü. İstanbul: Multılingual. Hayes, B. (1995). Metrical Stress Theory Principles and Case Studies. London and Chicago: The Unıversity Of Chicago Press. Klatt, D. (1975). “Vowel Lengthening is Syntactically Determined in a Connected Discourse,” Journal of Phonetics 3, 129-40. Levi, S. (2002). Intonation in Turkish: the realization of noun compounds and genitive possessive NPs. Ms. University of Washington. Özsoy, S. (2004). Türkçenin Yapısı-I Sesbilim. İstanbul: Boğaziçi Yay. Peterson, G. E. (1958) “SomeObservations on Speech," QuarterlyJournal of Speech 44, 402-12 Stetson, R. H. (1928).Motor Phonetics, North Holland, Amsterdam. [2nd edition 1951; republished 1988 withcommentaryby J. A. Scott Kelsoand Kevin G. Munhall, Little, Brown and Company, Boston.] Üçok, N. (1951).Genel Fonetik. Ankara: Multilingual. Wightman, C,vd. (1992) “Segmental Durations in theVicinity of Prosodic Phrase Boundaries,” Journal of the Acoustical Society of America 91,1707 -17.