Nasreddin Hoca fıkralarının İngilizce çevirilerinde kültürel öğelerin aktarımı

Öz

Bu çalışmanın amacı, Nasreddin Hoca fıkralarının Türkçeden İngilizceye çevirilerindeki kültürel öğelerin aktarımlarındaki kültürel farklılıkları çeviri örnekleriyle sunmak ve çevirilerindeki zorlukları saptamaktır. Nasreddin Hoca fıkraları içeriğinde alt metinleri barındıran ve Anadolu kültürünün gelecek kuşaklara aktarımını sağlayan folklorik metinlerdir. Dolayısıyla bu metinlerin çevirilerinin bir kültür aktarımı olarak değerlendirilmesi ve kültürel öğelerle sembollerin yeterli kültürel ve tarihi bilgi edinilerek dikkatli ve özenli bir şekilde çevrilmesi gerekmektedir. Nasreddin Hoca fıkralarının çevirilerinden seçilen örneklerin değerlendirildiği çalışmada, çeviri eylemini kültür boyutunda ele alan Yuri Lotman’ın semiyosfer, sembol, bakışımsızlık ve kültürel bellek kavramları temel alınmıştır.  Öncelikle, mizah kavramıyla birlikte Lotman kavramlarının Nasreddin Hoca fıkralarıyla ilişkisi kurulmuş, sonrasında fıkra örneklerindeki kültürel öğelerin aktarımında tespit edilen zorluklar örnekler üzerinde tartışılmış ve Lotman’ın kavramlarıyla değerlendirmesi yapılmıştır. Değerlendirme sonucunda kimi çevirmenlerin, karşılığı bulunmayan kültürel öğelerin çevirilerinden kaçındığı, kimilerinin bu öğeleri yeterli açıklama ve bilgi sunmadan kaynak dilde olduğu gibi bıraktığı, kimilerinin ise hedef kültürde var olan benzer kavramlarla karşıladığı saptanmıştır. Bu bağlamda, çeviri eyleminden önce yapılacak olan göstergebilimsel çözümleme ve yorumlamaların kültürel öğelerin aktarımında çevirmene yardımcı olabileceği ve çevirinin kültürlerarası iletişim işlevine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Nasreddin Hoca Fıkraları,Yuri Lotman,kültürel bellek,gösterge,sembol

The transfer of cultural elements in English translations of Nasreddin Hodja Jokes

Abstract

The purpose of this study is to present difficulties that arise from cultural differences in English translations of Nasreddin Hodja jokes. Nasreddin Hodja jokes are folkloric texts intervowen with subtexts, and they render it pass down Anatolian culture to next generations. Therefore, translation of those texts should be seen as an act of cultural transfer and the symbols and cultural elements in those texts should be translated carefully by considering their cultural and background information. In this study, translation evaluation of Nasreddin Hodja jokes was based on the concepts of semiospher, symbol, assymetry and cultural memory by Yuri Lotman who considered the act of translation as culture. First, the concept of humour was analyzed with an association built between Lotman’s concepts and Nasreddin Hodja jokes. Then, the difficulties in the translation of cultural elements in Nasreddin Hodja jokes were discussed with examples identified in accordance with Lotman’s concepts. The analysis of translation showed that while some translators avoid translating the cultural elements unique to the source text culture and wipe out the sign in the target text, some translators directly transfer the cultural element from the source culture without explication or elaboration of those items, and still some others use the target culture equivalance of those cultural elements. The difficulties in translation of cultural elements as found in the examples in this study, were ascribed to lack of cultural background information.  In this sense, semiotical analysis and interpretations of source text prior to the act of translation could help the translators in transformation of cultural elements and contribute to the intercultural communication function of translation. 

Keywords

• Nasreddin hodja Jokes,Yuri Lotman,cultural memory,sign. symbol

References

1. Babacan, E. (2010) Nasreddin Hoca. (Çev. D. Bilgen Gömleksiz). İstanbul: Ravza Yayıncılık ve Matbaacılık. Başgöz, İ. (1997, Haziran). Nasreddin Hoca Hikâyeleri (Tarihsel Gelişme içinde bir Konular Analizi. [Nasreddin Hoca Özel Sayısı]. Toplumbilim Dergisi, (6),25-47. Benveniste, E. (1994). Genel Dilbilim Sorunları. (Çev. Erdim Öztokat). İstanbul: Yapı Kredi. Bilik, N. (2004) Nasreddin Hoca Fıkralarının Pakistan’daki Nasreddin Hoca Fıkralarıyla Mukayesesi. Nüsha Dergisi. 15(4): 53-62. Duman, M. (2008). Nasreddin Hoca ve 1555 Fıkrası. İstanbul: Heyamola Yayınları. Erişim adresi: https://www.academia.edu>Dr_Mustafa_Nasreddin_Hoca_ve 1555 Fıkrası. Erdoğdu, T. (2014) The Selected Tales of Nasreddin Hodja. (Çev. Deniz Tanış). İstanbul: Rumuz. Hengirmen, M. (1995). Nasreddin Hodja Stories. (Çev. Gözde Akmenek). Ankara: Engin. Hikmet, M. (1959). One day the Hodja. Ankara: Tarhan Matbaası. Kabacalı, A. (2006) Nasreddin Hodja. (Çev.Nüket Eraslan. İstanbul: Net Turistik. Küçük, D. (2007). Selected Stories of Nasreddin Hodja. (Çev.Havva Aslan). İstanbul: Profil. Kömürcü, G. (2005). Konya İli Yorgan İşçiliğinin Bugünkü Durumu. (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. Lotman, Y. M. (1990). Universe Of The Mind: A Semiotic Theory of Culture. (Trans. Ann Shukman). Great Britain: Indiana University Press. Lotman, Y. M. (2012) Düşünen Dünyaların İçinde: İnsan-Metin-Semiyosfer-Tarih. (Çev.Sabri Gürses.). Ankara: Bilgesu. Muallimoğlu, N. (1998). The Wit and Wisdom of Nasraddin Hodja. İstanbul: MEB. Öngören, F. (1983). Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve Hicvi. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür. Özcan, H. (2005). Nasreddin Hoca Fıkralarının Tasavvufî Yönü. Yağmur Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi (6). Erişim adresi: https://www.scribd.com/document/333776408/0828-Nasreddin-Hoca-Fikralarinin-Tasavvufi-Yonu-Huseyin-Ozcan Özçelik, M. (2017). Anadolu ve Dünya Bilgesi Nasreddin Hoca. Konya: Akşehir Belediyesi Kültür. Özdemir, N. (2010). Eleştirel Düşünce ve Bilgelik: Nasreddin Hoca. Milli Folklor Dergisi (87): 27-40. Erişim adresi: http://www.millifolklor.com/PdfViewer.aspx?Sayi=87&Sayfa=24 Özdemir, N. (2011). The Philosopher of Philosophers Nasreddin Hodja. (Çev. M. Angela Roome). Ankara: Rebuplic of Turkey Ministry of Culture and Tourism Publications. Saussure, F. D. (1985). Genel Dilbilim Dersleri. (Çev. Berke Vardar). İstanbul: Multilingual. Saussure, F. D. (2014). Genel Dilbilim Yazıları. (Çev. Savaş Kılıç). İstanbul: İthaki. Tasnâdi, E. (1996). Maceristandaki Nasreddin Hoca. Uluslararası Nasreddin Hoca Bilgi Şöleni Sempozyumu Bildirileri. 24-26 Aralık. (s.179-188). İzmir. Türk Dil Kurumu. (1998). Türkçe Sözlük, 9. Bsk. Ankara: TDK. Yağan, T. (1972). Stories of the Hodja. İstanbul: Önay Matbaası.