Hastaların Kişilik Tiplerinin Tedavide Ortak Karar Verme ve Sağlıkları ile İlgili Bilgi Edinme Üzerine Etkilerinin Değerlendirilmesi

Year 2026, Volume: 16 Issue: 1, 52 - 58, 23.01.2026

Fatma Zehra Bayrak , Zerrin Gamsızkan , Mehmet Ali Sungur

Abstract

Amaç: Bu çalışmada, bir üniversite hastanesinin aile hekimliği polikliniğine başvuruda bulunan hastaların kişilik tiplerinin tedavide ortak karar vermeyi (OKV) nasıl etkilediğini araştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntemler: Çalışmamıza 15.04.2024 – 15.08.2024 tarihleri arasında Düzce Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran hastalar alınmıştır. Katılımcılara Sosyodemografik Bilgi Formu, Birinci Basamakta Hasta Ortak Karar Verme Beklentisi Veri Formu (BİHOVF) ve Beş Faktörlü Kişilik Envanteri Türkçe Formu (BFKETF) olmak üzere üç anket uygulanarak veriler toplanmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan kişilerin yaş ortalaması 34,74±13,797 idi. BİHOVF puanlamasına göre katılımcıların %99,2’sinin hekimle ortak karar verme beklentisi vardır. Katılımcıların %27,8’inin en az 1 kronik hastalığı mevcuttu. Kronik hastalığı olup hastalığıyla ilgili araştırma yapanların dışa dönüklük (p=0,029) ve deneyime açıklık puanı (p=0,004), araştırma yapmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Tedavi karar verme aşamasında görüş bildirme durumunun kişilik tipleriyle arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Tedavinin kendilerine uygun olup olmadığını sorgulayarak görüşlerini bildirenlerin dışa dönüklük puanı bildirmeyen katılımcılara göre daha yüksektir (p=0,040).
Sonuç: Çalışma sonuçları kronik bir hastalığa sahip hastaların dışa dönük ve deneyime açık özellikte olması hastalıkları hakkında araştırma yapmalarını arttırdığını göstermiştir. Ayrıca dışa dönük hastaların, verilen tedavinin kendilerine uygun olup olmadığını sorgulayarak görüşlerini bildirdiği görülmüştür.

Keywords

Ortak karar verme , kişilik özellikleri , sağlık bilgi arayışı

Ethical Statement

Çalışmanın yapılabilmesi için Düzce Üniversitesi Girişimsel Olmayan Sağlık Araştırmaları Etik Kurulu’ndan 01.04.2024 tarihli ve 2024/66 numaralı izin alınmıştır.

Evaluation of the Effects of Patients' Personality Types on Shared Decision-Making in Treatment and Obtaining Information about their Health

Abstract

Aim: In this study, we aimed to investigate how the personality types of patients who applied to a university hospital family medicine outpatient clinic, affect shared decision-making (OKV) in treatment.
Material and methods: Our study included patients who applied to the Family Medicine outpatient clinics of Düzce University Training and Research Hospital between April 15, 2024 and August 15, 2024. Data were collected through three questionnaires administered to the participants: a Sociodemographic Information Form, the Patient Expectation for Shared Decision-Making in Primary Care Data Form (BIHOVF), and the Turkish version of the Five-Factor Personality Inventory (BFKETF).
Results: The average age of the participants in the study was 34.74 ± 13.797. According to the BIHOVF score, 99.2% of the participants expected to make shared decisions with their physician. 27.8% of the participants had at least one chronic disease. Those with a chronic disease who had conducted research about their illness had statistically significantly higher extraversion (p=0.029) and openness to experience (p=0.004) scores than those who had not. Participants who expressed their opinions by questioning whether the treatment was suitable for them had higher extroversion scores than participants who did not report (p=0.040).
Conclusion: The study results showed that patients with chronic illnesses who are extroverted and open to experience are more likely to conduct research about their illness. Furthermore, extroverted patients were more likely to question whether a given treatment was appropriate for them and express their opinions.

Keywords

Shared decision-making , personality traits , health information seeking

References

• 1. Légaré F, Stacey D, Graham ID, Elwyn G, Pluye P, Gagnon M-P, et al. Advancing theories, models and measurement for an interprofessional approach to shared decision making in primary care: a study protocol. BMC Health Serv Res. 2008;8:1-8. doi:10.1186/1472-6963-8-2.
• 2. Elwyn G, Edwards A, Mowle S, Wensing M, Wilkinson C, Kinnersley P, et al. Measuring the involvement of patients in shared decision-making: a systematic review of instruments. Patient Educ Couns. 2001;43(1):5-22. doi:10.1016/s0738-3991(00)00149-x.
• 3. Çelikten M, Gılıç F, Çelikten Y, Yıldırım A. Örgüt yönetiminde karar verme süreci: bitmeyen bir tartışma. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2019;15(2):581-92. doi:10.17860/mersinefd.596817.
• 4. Beresford B, Sloper P. Understanding the dynamics of decision-making and choice: a scoping study of key psychological theories to inform the design and analysis of the panel study [Internet]. York: University of York, Social Policy Research Unit; 2008 [cited 2026 Jan 14]. 69 p. Available from: https://www.york.ac.uk/inst/spru/pubs/pdf/decisionmaking.pdf
• 5. Tatar A. Büyük Beş-50 kişilik testinin Türkçeye çevirisi ve Beş Faktör Kişilik Envanteri Kısa Formu ile karşılaştırılması. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2017;18(1):51-61. doi:10.5455/apd.220580.
• 6. Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği. Aile Hekimliği Avrupa Tanımı 2023 revizyonu [Internet]. 2023 [cited 2024 Aug 15]. Available from: https://jag.journalagent.com/tahd/pdfs/TAHD_27_2_VIII_XI.pdf
• 7. Görgü G, Mevsim V. Patient expectancy of shared decision making according to Ego States in Primary Care. Gazi Med J. 2024;35(1):52-8. doi:10.4274/gmj.galenos.2023.3818.
• 8. John OP, Donahue EM, Kentle RL. The Big-Five Inventory-Version 4a and 54. Berkeley, CA: Berkeley Institute of Personality and Social Research, University of California; 1991.
• 9. Karaman NG, Dogan T, Coban AE. A study to adapt the big five inventory to Turkish. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2010;2(2):2357-9. doi:10.1016/j.sbspro.2010.03.336.
• 10. Küçükerdem HS, Arslan M, Koç EM, Can H. Retrospective evaluation of family medicine outpatient clinic profile at a tertiary hospital in İzmir. J Acad Res Med. 2017;7(3):112-6. doi:10.5152/jarem.2017.1165.
• 11. Terrero Ledesma NE, Nájera A, Reolid-Martínez RE, Escobar-Rabadan F. Internet health information seeking by primary care patients. Rural Remote Health. 2022;22(4):6585. doi:10.22605/RRH6585.
• 12. Yalçın Balçık P, Taşkaya S, Şahin B. Sağlık okur-yazarlığı. TAF Prev Med Bull 2014;13(4):321-326. doi:10.5455/pmb.1-1402386162.
• 13. Protheroe J, Nutbeam D, Rowlands G. Health literacy: a necessity for increasing participation in health care. Br J Gen Pract. 2009;59(567):721-3. doi:10.3399/bjgp09X472584.
• 14. Mete C. İlköğretim okullarında çalışan öğretmenlerin kişilik özellikleri ile iş tatminleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul: Yeditepe Üniversitesi; 2006, 167 s.
• 15. Tatlılıoğlu K. Farklı öz-anlayış düzeylerine sahip üniversite öğrencilerinin karar vermede özsaygı, karar verme stilleri ve kişilik özelliklerinin değerlendirilmesi [Doktora tezi]. Konya: Selçuk Üniversitesi; 2010, 222 s.
• 16. Tatlılıoğlu K. Üniversite öğrencilerinin beş faktör kişilik kuramına göre kişilik özellikleri alt boyutlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Tarih Okulu Dergisi. 2014;2014(17):939-71. doi:10.14225/Joh400.
• 17. Magnezi R, Grosberg D, Novikov I, Ziv A, Shani M, Freedman LS. Characteristics of patients seeking health information online via social health networks versus general Internet sites: a comparative study. Inform Health Soc Care. 2015;40(2):125-38. doi:10.3109/17538157.2013.879147.
• 18. Amann J, Zanini C, Rubinelli S. What online user innovation communities can teach us about capturing the experiences of patients living with chronic health conditions. a scoping review. PLoS One. 2016;11(6):e0156175. doi:10.1371/journal.pone.0156175.
• 19. Somer O, Korkmaz M, Tatar A. Kuramdan uygulamaya beş faktör kişilik modeli ve beş faktör kişilik envanteri: (5FKE). İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını; 2011.
• 20. Yüce F. Tedavi sürecinde hekim-hasta ilişkisi, ortak karar verme ve hasta memnuniyeti [Tıpta uzmanlık tezi], İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi; 2014, 58 p.
• 21. Deber RB, Kraetschmer N, Urowitz S, Sharpe N. Do people want to be autonomous patients? Preferred roles in treatment decision‐making in several patient populations. Health Expect. 2007;10(3):248-58. doi:10.1111/j.1369-7625.2007.00441.x.
• 22. Moreau A, Carol L, Dedianne MC, Dupraz C, Perdrix C, Lainé X, et al. What perceptions do patients have of decision making (DM)? Toward an integrative patient-centered care model. A qualitative study using focus-group interviews. Patient Educ Couns. 2012;87(2):206-11. doi:10.1016/j.pec.2011.08.010.
• 23. Braman AC, Gomez RG. Patient personality predicts preference for relationships with doctors. Pers Individ Dif. 2004;37(4):815-26. doi:10.1016/j.paid.2003.10.009.
• 24. Auerbach SM, Pegg PO. Appraisal of desire for control over healthcare: structure, stability, and relation to health locus of control and to the ‘big five’ personality traits. J Health Psychol. 2002;7(4):393-408. doi:10.1177/1359105302007004328.