El Hijyeni Farkındalığında Mikrobiyoloji Eğitiminin Rolü: Sağlık Bilimleri Öğrencileri Üzerine Bir Ön Test-Son Test Çalışması

Abstract

Amaç: Hastane kaynaklı enfeksiyonlar sağlık hizmetlerinde ciddi morbidite, mortalite ve ekonomik yük oluşturmaktadır. El hijyeni, bu enfeksiyonların önlenmesinde en basit ve etkili yöntemlerden biridir. Bu çalışmanın amacı; sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerine verilen mikrobiyoloji eğitiminin el hijyeni konusundaki bilgi, tutum ve farkındalık düzeylerine etkisini değerlendirmektir.

Gereç ve Yöntemler: Araştırma, tek grup ön test-son test deseninde tasarlanmış olup, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi’nde öğrenim gören Hemşirelik, Ebelik, Beslenme ve Diyetetik bölümlerinden ön ve son testin her ikisini de eksiksiz yanıtlayan toplam 161 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, 36 maddelik El Hijyeni Anketi (El Hijyeni İnanç Skalası (EHİS), El Hijyeni Uygulama Envanteri (EHUE), El Hijyeninin Önemi Skalası (EHÖS) alt boyutları) ve Tanıtıcı Bilgi Formu ile toplanmış; analizlerde eşleştirilmiş örneklem t-testi ve ki-kare testleri kullanılmıştır.

Bulgular: Eğitim sonrası, EHİS ve EHUE puanlarında istatistiksel olarak anlamlı artışlar saptanmıştır (sırasıyla p<0,001 ve p=0,019). El Hijyeninin Önemi Skalası puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir değişim gözlenmemiştir (p=0,114). Kadın öğrencilerde ve Hemşirelik/Ebelik bölümlerinde eğitimin etkisi daha belirgin bulunmuştur. Eğitim öncesinde el hijyeninin önemine dair yüksek düzeyde bir tutum gözlenmiş, bu durumun eğitim sonrası artışı sınırladığı değerlendirilmiştir.

Sonuç: Mikrobiyoloji eğitimi, öğrencilerin el hijyeni inanç ve uygulama düzeylerini artırmış; etki klinik odaklı bölümlerde daha belirgin bulunmuştur. Eğitim programlarının bölüm ve öğrenci profiline göre yapılandırılması ve davranışsal bileşenleri de içerecek biçimde güçlendirilmesi önerilmektedir.

Keywords

• El hijyeni
• farkındalık
• hastane enfeksiyonları
• mikrobiyoloji eğitimi

Ethical Statement

Araştırma için Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan gerekli onay alınmıştır (18.09.2025, 392 sayılı karar). Anketler çevrimiçi olarak uygulanmış ve katılımcılardan her iki test uygulaması öncesinde çevrimiçi bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Çalışma Helsinki Bildirgesi ve ulusal etik kurallar doğrultusunda yürütülmüştür.

The Role of Microbiology Education in Hand Hygiene Awareness: A Pre-Test–Post-Test Study Among Health Sciences Students

Abstract

Aim: Hospital-acquired infections constitute a significant cause of morbidity, mortality, and economic burden in healthcare services. Hand hygiene is one of the simplest and most effective methods for preventing these infections. This study aimed to evaluate the effect of microbiology education on the knowledge, attitudes, and awareness levels of health sciences students regarding hand hygiene.

Material and Methods: This study employed a single-group pretest–posttest design and included 161 students from the Departments of Nursing, Midwifery, and Nutrition and Dietetics at the Faculty of Health Sciences, Ağrı İbrahim Çeçen University, who fully completed both pre- and post-intervention assessments. Data were collected using a 36-item Hand Hygiene Questionnaire and a sociodemographic information form. Paired samples t-tests and chi-square tests were employed for statistical analysis.

Results: Following the educational intervention, statistically significant increases were observed in the scores of the Hand Hygiene Belief Scale (p<0.001) and the Hand Hygiene Practice Inventory (p=0.019). The impact of the education was more pronounced among female students and those enrolled in the Nursing and Midwifery programs. It was also noted that the initially high level of attitudes regarding the importance of hand hygiene may have limited further improvement post-intervention.

Conclusion: Microbiology education improved students’ hand hygiene belief and practice levels, with a more pronounced effect observed in clinically oriented departments. It is recommended that educational programs be structured according to department and student profile and strengthened to include behavioral components.

Keywords

• Hand hygiene
• awareness
• hospital-acquired infections
• microbiology education

Ethical Statement

The necessary approval for this study was obtained from the Ethics Committee for Non-Interventional Clinical Research at Ağrı İbrahim Çeçen University (Decision No. 392, September 18, 2025). The surveys were administered online, and online informed consent was obtained from the participants prior to both test sessions. The study was conducted in accordance with the Declaration of Helsinki and national ethical guidelines.

References

1. Chen J, Yang L, Mak YW, O’Donoghue M, Shi C, Tsang H, et al. Hand hygiene education components among first-year nursing students: a cluster randomized clinical trial. JAMA Netw Open. 2024;7(6):e2413835. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.13835.
2. Sandu AM, Chifiriuc MC, Vrancianu CO, Cristian RE, Alistar CF, Constantin M, et al. Healthcare-associated infections: the role of microbial and environmental factors in infection control—a narrative review. Infect Dis Ther. 2025;14(5):933-71. doi:10.1007/s40121-025-01143-0.
3. World Health Organization (WHO). WHO research agenda for hand hygiene in health care 2023-2030: summary [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023 [cited 2025 Oct 27]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240073715
4. Linnik L, Turan N, Polat Dünya C, Lahtinen K, Franck T, Valta M, et al. Association between hand hygiene knowledge and self-efficacy in nursing students: a multicenter cross-sectional study within the framework of the erasmus project. Nurs Rep. 2024;14(3):1973-86. doi:10.3390/nursrep14030147.
5. Maki G, Zervos M. Health care–acquired infections in low- and middle-income countries and the role of infection prevention and control. Infect Dis Clin North Am. 2021;35(3):827-39. doi:10.1016/j.idc.2021.04.014.
6. Mathur P. Prevention of healthcare-associated infections in low-and middle-income Countries: The “bundle approach.” Indian J Med Microbiol. 2018;36(2):155-62. doi:10.4103/ijmm.IJMM_18_152.
7. Harun MGD, Anwar MMU, Sumon SA, Hassan MZ, Mohona TM, Rahman A, et al. Rationale and guidance for strengthening infection prevention and control measures and antimicrobial stewardship programs in Bangladesh: a study protocol. BMC Health Serv Res. 2022;22(1):1239. doi:10.1186/s12913-022-08603-0.
8. Singh A, Barnard TG. Health science students’ perceptions of hand hygiene education and practice in a South African University: introducing the university hand hygiene improvement model. Healthcare (Switzerland). 2023;11(18):2553. doi:10.3390/healthcare11182553.

9. Alshagrawi S, Alhodaithy N. Determinants of hand hygiene compliance among healthcare workers in intensive care units: a qualitative study. BMC Public Health. 2024;24(1):2333. doi:10.1186/s12889-024-19461-2.
10. Arai M, El Feniche M, Ouhadous M, Lajane H, Barrou L, Zerouali K. Hand hygiene in the intensive care unit: knowledge, compliance and factors influencing nursing adherence, a descriptive study. Open Nurs J. 2022;16(1):1-11. doi:10.2174/18744346-v16-e2206290.
11. Mouajou V, Adams K, DeLisle G, Quach C. Hand hygiene compliance in the prevention of hospital-acquired infections: a systematic review. J Hosp Infect. 2022;119:33-48. doi:10.1016/j.jhin.2021.09.016.
12. Corbo MI, Wachocka M, Pozzi M, Cioce M, Di Donato M, Raponi M, et al. Hand hygiene, knowledge and training motivational drives: findings from a survey in a university hospital. Front Public Health. 2024;12:1421324. doi:10.3389/fpubh.2024.1421324.
13. Boora S, Singh P, Dhakal R, Victor D, Gunjiyal J, Lathwal A, et al. Impact of hand hygiene on hospital-acquired infection rate in neuro trauma ICU at a level 1 Trauma Center in the National Capital Region of India. J Lab Physicians. 2021;13(02):148-50. doi:10.1055/s-0041-1730820.
14. van de Mortel T. Development of a questionnaire to assess health care students’ hand hygiene knowledge, beliefs and practices. Australian Journal of Advanced Nursing. 2009;26(3):9-16. doi:10.37464/2009.263.1757.
15. Birgili F, Baybuga M, Ozkoc H, Kuru O, Mortel T van de, Tümer A. Validation of a Turkish translation of the hand hygiene questionnaire. East Mediterr Health J. 2019;25(5):299-305. doi:10.26719/emhj.18.039.
16. Afework A, Tamene A. Uncovering the obstacles: a comprehensive analysis of barriers to hand hygiene adherence among healthcare providers: a systematic review. BMC Infect Dis. 2025;25(1):502. doi:10.1186/s12879-025-10924-4.
17. Madran B, Genç Z, Keske Ş, Sargın-Altunok E, Menekşe Ş, Akpınar A, et al. Healthcare-associated infection rates in Türkiye (2014-2023): a systematic review and meta-analysis. Infect Dis Clin Microbiol. 2025;7(1):17-26. doi:10.36519/idcm.2025.470.
18. Bülbül Maraş G, Kocaçal E. Exploring determinants of hand hygiene among nursing students: a theory of planned behavior approach. BMC Nurs. 2024;23(1):406. doi:10.1186/s12912-024-02062-0.
19. Karadağ M, Yıldırım N, Pekin İşeri Ö. El hijyeni inanç ölçeği ve el hijyeni uygulamaları envanterinin geçerlilik ve güvenirliliği. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2016;41(2):271-84.
20. Gholizad Gougjehyaran H, Motaarefi H, Sakhaei S, Ashrafi M, Zeinalpoor S. The effect of an educational program on hand hygiene compliance among nursing students. BMC Nurs. 2025;24(1):411. doi:10.1186/s12912-025-03075-z.