Yükseköğretim Kurumlarının Arapça Bölümlerinde Öğrenim Gören Öğrencilerin Hazırbulunuşluk Açısından Değerlendirilmesi: Nitel Bir Araştırma

Abstract

Son yıllarda üniversiteler bünyesinde açılan çeşitli programlar sayesinde Arapça öğretimi, yalnızca dinî eğitimin bir parçası olmaktan çıkarak edebî, kültürel ve iletişimsel yönleriyle de ele alınan çok yönlü bir alan haline gelmiştir. Arapçanın üniversite düzeyinde farklı bölümlerin çatısı altında yeniden yapılanması, klasik Arapça eğitimi almış öğrenciler ile Arapça eğitiminin olmadığı liselerden mezun öğrencilerin aynı ortamda eğitim görmesine aracı olmuştur. Bu durum, iki farklı eğitim geçmişine sahip iki grubun dil yeterlilikleri, öğrenme motivasyonları, öğrenme hızları ve adaptasyon süreçleri açısından çeşitli tartışmaları gündeme getirmektedir. Arapça öğretimine dair ülkemizde yapılan araştırmalar, genellikle Arapçanın öğretim yöntemleri, öğrencilerin eğitim düzeyleri, Arapça hazırlık programlarının etkinliği, konuşma ve dinleme becerilerinin kazandırılması ve okuma-anlama eksiklikleri gibi çeşitli sorunsal konulara odaklanmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’deki Arapça lisans programlarında öğrenim gören klasik usulde eğitim almış ve almamış öğrencilerin bu programları tercih nedenlerini, üniversiteye başlamadan önceki beklentilerini ve bu beklentilerin ne ölçüde karşılandığını incelemektedir. Ayrıca almış oldukları Arapça eğitimin öğrenciler üzerindeki kişisel, kültürel ve dinî etkileri ve eğitim geçmişlerinin üniversitedeki eğitim süreçlerine yansımaları da analiz edilmektedir. Eğitim süreci içerisinde öğrencilerin karşılaştıkları akademik zorluklar ve bu zorlukların öğrenme sürecine olan etkileri de araştırmanın kapsamındadır. Dolayısıyla çalışma, mevcut literatüre katkı sunmayı ve Arapça öğretiminde etkili ve bütüncül yaklaşımların geliştirilmesine yönelik somut öneriler ortaya koymayı hedeflemektedir.

Keywords

• Arap Dili ve Edebiyatı
• yükseköğretim
• Arapça
• eğitim-öğretim
• hazırbulunuşluk

The Evaluation of Students Studying in Arabic Departments of Higher Education Institutions in Terms of Readiness: A Qualitative Research

Abstract

In recent years, thanks to various programmes launched within universities, Arabic language teaching has evolved from being merely a component of religious education into a multifaceted field that also addresses its literary, cultural, and communicative dimensions. The restructuring of Arabic at across different departments has facilitated the education of students who have received classical Arabic education alongside students who have graduated from secondary schools without Arabic education. This situation has brought to the fore various discussions regarding the language proficiency, learning motivation, learning speed, and adaptation processes of two groups with different educational backgrounds. Research conducted in our country on Arabic teaching generally focuses on various problematic issues such as Arabic teaching methods, students' educational levels, the effectiveness of Arabic preparatory programmes, the acquisition of speaking and listening skills, and deficiencies in reading comprehension. This study examines why students who have and have not received a classical education choose Arabic degree programmes in Turkey, their expectations before starting university, and the extent to which these expectations are met. It also analyses the personal, cultural, and religious effects of the Arabic education they have received on the students and how their educational backgrounds are reflected in their university education processes. The academic difficulties students encounter during the education process and how these difficulties are addressed are also examined.

Keywords

• Arabic language and literature
• higher education
• Arabic
• education and teaching
• readiness

References

1. Akçay, C. (2016). Arapça Konuşma Öğretiminde Hata Çözümlemesi ve Değerlendirmesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 5(15), 107-120.
2. Akkuş, S., & İshakoğlu, Ö. (2024). Arap Dili Eğitimi: Ulusal Alanyazının Bibliyometrik Analizi. Istanbul Journal of Arabic Studies, 7(2), 335-355. doi: 10.51802/istanbuljas.1521700
3. Alnajjar, A. (2024). Türkiye’de Öğrenci Merkezli Strateji, Yöntem ve Tekniklerle İlgili Çalışmaların İncelenmesi: Arapça Eğitimi Bağlamında Bir Değerlendirme. Journal of Sustainable Education Studies, 5(2), 54-69.
4. Altıntaş, M. E. (2024). İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar: Bir Meta-Sentez Çalışması. Eskiyeni, (52), 405-433. doi: 10.37697/eskiyeni.1410082
5. Arı, A. (2002). Tevhidi Tedrisat ve Laik Eğitim. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 181-192.
6. Çelik, M. (2024). Türkiye’de Arapça Öğretiminin Kur’ân Öğretimiyle Birleştirilmesine Yönelik Bir Teklif. Amasya İlahiyat Dergisi, (24), 482-519. doi: 10.18498/amailad.1545431
7. Çilek, E. (2017). Arapça Öğretiminde Bilişsel Stratejilerin Kullanılmasının Dinlediğini Anlama Becerisine Etkisi. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, (10), 465-479. doi: 10.16989/TIDSAD.1221
8. Dadan, A. (2019). Türkiye’de Arapça İlahiyat Programında Yürütülen Siyer Ve İslâm Tarihi Dersi Öğretimindeki Bazı Problemler Ve Öğrenci Beklentileri Üzerine Değerlendirmeler. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 46(46), 95-106.

9. Dursun, H. (2025). İlahiyat Fakültelerinde Arapça Hazırlık Eğitiminin Sorunları ve Çözüm Yolları: Türkiye Örneği. Kalemname, 10(19), 112-136.
10. Düzgün, G., & Kırkıç, K. A. (2023). Arapça Öğrenmeye Yönelik Motivasyon Ölçeği (AÖYMÖ) Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 19(2), 370-387. doi: 10.17244/eku.1289743
11. Ekhtiar, O. (2014). Türkiye Üniversiteleri Bağlamında Arapça Öğretim Sorunları. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 14(1), 51-70.
12. Erken, İ. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ve Arapça Öğretimi Alımlama Becerileri. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 13(2), 241-257. doi: 10.71084/ijlet.1681008
13. Güçlü, İ. (2019). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
14. Koştaş, M. (1989). Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Kuruluş ve Tarihçesi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 31(1), 1-28.
15. Koyuncu, M. (2023). İmam Hatip Okulları: Türk Eğitim Sistemindeki Yeri, Amaçları ve Program Yapısı Temelinde Sorunları. Ordu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (1), 3-30.
16. Köksoy, M. (2022). Tümevarım Metodu Açısından en-Naḥvu’l-Vâḍıḥ ve el-Ḳavâʻidu’l-ʻArabiyyetu’l-Muyessere Adlı Arapça Dilbilgisi Kitaplarının İncelenmesi ve Nitel Bir Araştırma. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 26(2), 841-861. doi: 10.18505/cuid.1160851
17. Namal, Y., & Karakök, T. (2011). Atatürk ve Üniversite Reformu 1933. (1), 27-35.
18. Orhan, D. (2023). İlahiyat Fakültelerinde Zorunlu Arapça Hazırlık Programı. Yedi Aralık Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 167-187.
19. Özcan, M. (2015). Yabancı Dil Olarak Arapça Konuşma Becerisi Öğretiminde İletişimsel Yaklaşıma Dayalı Etkinliklerin Kullanımı. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 4(10), 153-164.
20. Özdemir, S. (2016). Türkiye’de Arapça Sözlü Anlatım Eğitimi, Zorlukları Ve Bazı Çözüm Önerileri. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3(6), 47-53. doi: 10.18498/amauifd.251528
21. Polat, H. (2024). Cumhuriyet Döneminde Yüksek İslam Enstitülerinde Arapça Öğretimi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 463-485. doi: 10.46353/k7auifd.1445108
22. Sevdi, A. (2023). Arapçanın Dünya Dilleri Arasındaki Statüsü ve Onu Güçlü Kılan Etkenler Üzerine Bazı Mülahazalar. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 673-688. doi: 10.18506/anemon.1311621
23. Tanır, E. (2025). Arapça Konuşma Pratiği İçin Sanal Bir Partner Önerisi: ChatGPT. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 25(1), 509-532. doi: 10.33415/daad.1580217
24. Tarhan, H., & Karateke, T. (2021). Proje Anadolu İmam Hatip Liselerinin Öğrenci Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 12(2), 481-516. doi: 10.51605/mesned.1017035
25. Temel, A. V. (2015). Türkiye’de Arapça Öğretiminde Uygulanan Metotlar, Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Üzerine Bir Değerlendirme. Dergiabant, 3(5), 166-174.
26. Uçar, H., & Şen, M. (2015). Osmanlının Son, Cumhuriyetin İlk Eğitim Müfredatında Arapça Öğretimi. İlahiyat Araştırmaları Dergisi, (4), 93-106.
27. Usta, İ. (2012). Türkiye’de Arapça öğreniminin zorlukları ve çözüm yolları. Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi Dergisi, 4(15), 128-135.
28. Yaman, G. Ş. (2020). Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretimi Araştırmalarında Eğilimler. Ekev Akademi Dergisi, (83), 343-362.
29. Yazıcı, H. (2022). Şarkiyat Mecmuası. Nüsha, (4), 7-15.
30. Yıldırım, S. (2020). Yabancı dil olarak Arapça öğretiminde görsel materyal kullanımının öğrenci başarısı üzerindeki etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
31. Yıldız, M., & Güngenci, M. M. (2022). Arapça Dinleme Becerileri Öğretimine Yönelik Öğrenci Görüşleri. Turkish Studies-Educational Sciences, 17(1), 125-140. doi: 10.7827/TurkishStudies.54985