Research Article

EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-

Volume: 4 Number: 2 December 31, 2020

EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-

Abstract

Ebû Ali el-Cübbâî, Kitâbu’l-Makâlât adlı eserinde eleştiriye tabi tuttuğu fırkalar hakkında âyetlere atıf yaparak oldukça sert ifadeler kullanmıştır. Zira başta Haşviyye, Mürcie, Hâricî, Nâsıbîler ve İmâmiyye fırkalarını “şaşkın”, “sarhoş”, “mülhid”, “zındık” gibi keli-melerle eleştirmiştir. Bununla yetinmeyerek bazı bölümlerde âyetlere atıf yaparak bu mezhep mensuplarını küfürle itham etmiştir. Tespit edebildiğimiz kadarıyla Cübbâî ese-rinde bazen kendi düşüncelerini temellendirmek bazen de muhataplarını eleştirmek için iki yüz altmış beş yerde âyetlere atıf yapmıştır. Özellikle Kur’ân âyetlerini yanlış yorumlayıp tahrif ettikleri, Kur’ân yerine uydurma hadisleri kullandıkları ve isrâilî rivâyetlere müracaat ettikleri için Haşviyye’yi pek çok yerde küfürle itham etmiştir. Ancak Ebû Ali el-Cübbâî, mensubu bulunduğu Mu‘tezîle’ye eserinde herhangi bir eleştiride bulunmamıştır. Aksine Hz. Osman’ın katli konusunda olduğu gibi onlarla aynı görüşü paylaşarak Hz. Osman’ın öldürülmesinin meşru olduğunu söylemiş ancak buna karşın Hz. Ali’nin masum olduğunu ve şehit edildiğini belirtmiştir. Makalemizde onun küfürle itham ettiği mezhepler hakkın-daki görüşlerini naklettikten sonra onlar için referansta bulunduğu âyetlerin bağlamlarını, muhataplarını, müfessirlerin bu âyetler hakkındaki açıklamalarını naklettik. Ancak bunu yaparken konu bütünlüğünün bozulmaması için zaman zaman müfessirlerin açıklamala-rını dipnotlarda gösterdik. Cübbâî, itikâdî fırkaları eleştirirken atıfta bulunduğu ayetlerin bir kısmında Kur’an’ın bütünlüğüne uygun isabetli eleştirilerde bulunmuştur. Ancak onun bazı âyetleri de bağlı bulunduğu mezhebin etkisinde kalarak tarafgir bir şekilde yorumla-dığı görülmüştür.

Keywords

References

  1. Ateş, Süleyman, Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri, Yeni Ufuklar Neşriyat, İstanbul 1990.
  2. Beyzâvî, Nâsıruddîn Ebû Sa‘îd ‘Abdullâh b. Ömer b. Muhammed eş-Şîrâzî, Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl, (Thk. Muhammed ‘Abdurrahmân el-Maraşlı), Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, Beyrut 1418. Barlak, Muzaffer, “İslâm İlim Tarihi İçinde Kelam Disiplininin Oluşum ve Gelişim Merha-leleri”, Kader Kelam Araştırmaları Dergisi, 2016, Cilt: XIV, Sayı: II, ss. 480-508.
  3. Ebüssuûd, Muhammed b. Muhammed b. Mustafâ, İrşâdü’l-‘Akli’s-Selîm ilâ Mezâye’l-Kitâbi’l -Kerîm, (Thk. Hâlid Abdülganî), Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, Beyrut-Lübnân 2010.
  4. Ferrâ, Ebû Muhammed Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ûd b. Muhammed el-Begavî, Me‘âlimu’t-Tenzîl fî Tefsîri’l-Kur’ân, (Thk. ‘Abdurrezzâk el-Mehdî), Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, Beyrut 1420.
  5. Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd b. ‘Abdullâh b. Manzûr ed-Deylemî, Me‘âni’l-Kur’ân, (Thk. Ahmed Yûsuf en-Necâtî-Muhammed ‘Ali en-Neccâr-Abdülfettâh İsmâ‘îl Şelebî), Dâru’l-Mısriyye, Mısır ty.
  6. İbn ‘Âşûr, Muhammed Tâhir, Tefsîru’t-Tahrîr ve’t-Tenvîr, Dâru Sahnûn li’n-Neşr ve’t-Tevzi‘, Tunus ty.
  7. İbn ‘Atiyye, Ebû Muhammed ‘Abdülhak b. Gâlib b. ‘Abdirrahmân, el-Muharreru’l-Vecîz fî Tefsîri’l-Kitâbi’l-‘Azîz, (Thk. ‘Abdusselâm ‘Abduşşâfî Muhammed), Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, Beyrut 1422.
  8. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed ‘Abdurrahmân b. Muhammed b. İdrîs er-Râzî, Tefsîru’l-Kur’âni’l-‘Azîm, (Thk. Es‘ad Muhammed et-Tayyib), Mektebetü Nizâr Mustafa el-Bâz, Arabistan 1419.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 31, 2020

Submission Date

September 25, 2020

Acceptance Date

November 13, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 4 Number: 2

APA
Altuntaş, M. (2020). EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 433-464. https://doi.org/10.30561/sinopusd.800159
AMA
1.Altuntaş M. EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2020;4(2):433-464. doi:10.30561/sinopusd.800159
Chicago
Altuntaş, Mehmet. 2020. “EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 4 (2): 433-64. https://doi.org/10.30561/sinopusd.800159.
EndNote
Altuntaş M (December 1, 2020) EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 4 2 433–464.
IEEE
[1]M. Altuntaş, “EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-”, Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 4, no. 2, pp. 433–464, Dec. 2020, doi: 10.30561/sinopusd.800159.
ISNAD
Altuntaş, Mehmet. “EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 4/2 (December 1, 2020): 433-464. https://doi.org/10.30561/sinopusd.800159.
JAMA
1.Altuntaş M. EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2020;4:433–464.
MLA
Altuntaş, Mehmet. “EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 4, no. 2, Dec. 2020, pp. 433-64, doi:10.30561/sinopusd.800159.
Vancouver
1.Mehmet Altuntaş. EBÛ ALÎ EL-CÜBBÂÎ’NİN BAZI FIRKALARA YÖNELİK ELEŞTİRİLERİNDE ESAS ALDIĞI ÂYETLERİN TAHLİLİ -KİTÂBÜ’L-MAKÂLÂT ÖZELİNDE-. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2020 Dec. 1;4(2):433-64. doi:10.30561/sinopusd.800159

Cited By