Review

PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME

Volume: 27 Number: 50 January 31, 2026
TR EN

PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME

Abstract

Makinelerin mantıksal akıl yürütme, öğrenme ve problem çözme gibi insan zekâsı gerektiren görevleri yapabilme yeteneği olan yapay zekânın (YZ) insan hayatındaki rolü artmaktadır. Psikoloji çalışmalarında YZ’nin algılama, öğrenme ve karar verme gibi insanın bilişsel becerilerini simüle etme kapasitesi araştırılmaktadır. YZ’nin bu becerileri gerçekleştirebilmesi için kuramların temel oluşturabileceği düşünülmektedir. Bu makale, Piaget’nin Bilişsel Gelişim Teorisi perspektifinden YZ sistemlerini değerlendiren kavramsal bir incelemedir. YZ teknolojileri ve insanın bilişsel gelişim evreleri arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların incelenmesi amaçlanmış, dört evre kapsamında değerlendirilmiştir. Duyu-motor evrede bebeğin duyu organları ve uzuvlarıyla dünyayı tanıma yeteneği, YZ’nin sensör verilerine; işlem öncesi evredeki dil öğrenmenin, doğal dil işleme sistemlerine benzediği düşünülmektedir. Somut işlemsel evredeki nesnelerle sınırlı olan mantıksal çıkarımlar, kural tabanlı sistemlerle; soyut işlemsel evredeki hipotetik düşünme, derin öğrenme algoritmalarındaki soyut temsillerle örtüşmektedir. Ancak YZ’nin bilişsel süreçleri taklit edebilmesindeki bu benzerliklerin sınırlı olduğu görülmüştür. Sonuçta YZ’nin insanı simüle etmesinde başta Piaget’nin teorisi olmak üzere psikoloji kuramlarının rehber olabileceği düşünülmektedir.

Keywords

Ethical Statement

Derleme, araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma, etik kurul izni gerektirmemektedir.

References

  1. Abdollahi, H., Mahoor, M. H., Zandie, R., Siewierski, J., Qualls, H. (2023). Artificial emotional intelligence in socially assistive robots for older adults: A pilot study. IEEE Transactions on Affective Computing, 14(3), 2020-2032.
  2. Abrar, F., Mehmood, S., Kandhro, A. N. (2025). Cognitive development and AI: A longitudinal study of children and adults navigating problem-solving with AI tools. The Critical Review of Social Sciences Studies, 3(1), 1888-1904.
  3. American Psychological Association Dictionary. (2025, Nisan 11). Definition of cognitive development. https://dictionary.apa.org/cognitive-development
  4. Asante, J. & Hanson, R. (2018). Exploring Ghanaian children conservation of number. Journal of Information Technologies and Lifelong Learning, 1(2), 28-35.
  5. Aydın, B. (2013). Çocuk ve ergen psikolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
  6. Babakr, Z., Mohamedamin, P., Kakamad, K. (2019). Piaget’s cognitive developmental theory: Critical review. Education Quarterly Reviews, 2(3), 517-524.
  7. Bálint, A., Jenák, M., Rab, V. (2025). Three scenarios of development: A predictive psychobiography of ChatGPT. (Makale taslağı / preprint).
  8. Barak, T. & Loewenstein, Y. (2024). Untrained neural networks can demonstrate memorization-independent abstract reasoning. Scientific Reports, 14(1), 1-12.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cognitive and Computational Psychology (Other), Cognitive Development

Journal Section

Review

Publication Date

January 31, 2026

Submission Date

July 16, 2025

Acceptance Date

December 2, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 27 Number: 50

APA
Aydın Öztürk, Ş. (2026). PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(50), 405-426. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1744064
AMA
1.Aydın Öztürk Ş. PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;27(50):405-426. doi:10.21550/sosbilder.1744064
Chicago
Aydın Öztürk, Şeyma. 2026. “PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 (50): 405-26. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1744064.
EndNote
Aydın Öztürk Ş (January 1, 2026) PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 50 405–426.
IEEE
[1]Ş. Aydın Öztürk, “PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME”, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 27, no. 50, pp. 405–426, Jan. 2026, doi: 10.21550/sosbilder.1744064.
ISNAD
Aydın Öztürk, Şeyma. “PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/50 (January 1, 2026): 405-426. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1744064.
JAMA
1.Aydın Öztürk Ş. PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;27:405–426.
MLA
Aydın Öztürk, Şeyma. “PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 27, no. 50, Jan. 2026, pp. 405-26, doi:10.21550/sosbilder.1744064.
Vancouver
1.Şeyma Aydın Öztürk. PIAGET’NİN BİLİŞSEL GELİŞİM TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: KAVRAMSAL BİR İNCELEME. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026 Jan. 1;27(50):405-26. doi:10.21550/sosbilder.1744064