Makinelerin mantıksal akıl yürütme, öğrenme ve problem çözme gibi insan zekâsı gerektiren görevleri yapabilme yeteneği olan yapay zekânın (YZ) insan hayatındaki rolü artmaktadır. Psikoloji çalışmalarında YZ’nin algılama, öğrenme ve karar verme gibi insanın bilişsel becerilerini simüle etme kapasitesi araştırılmaktadır. YZ’nin bu becerileri gerçekleştirebilmesi için kuramların temel oluşturabileceği düşünülmektedir. Bu makale, Piaget’nin Bilişsel Gelişim Teorisi perspektifinden YZ sistemlerini değerlendiren kavramsal bir incelemedir. YZ teknolojileri ve insanın bilişsel gelişim evreleri arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların incelenmesi amaçlanmış, dört evre kapsamında değerlendirilmiştir. Duyu-motor evrede bebeğin duyu organları ve uzuvlarıyla dünyayı tanıma yeteneği, YZ’nin sensör verilerine; işlem öncesi evredeki dil öğrenmenin, doğal dil işleme sistemlerine benzediği düşünülmektedir. Somut işlemsel evredeki nesnelerle sınırlı olan mantıksal çıkarımlar, kural tabanlı sistemlerle; soyut işlemsel evredeki hipotetik düşünme, derin öğrenme algoritmalarındaki soyut temsillerle örtüşmektedir. Ancak YZ’nin bilişsel süreçleri taklit edebilmesindeki bu benzerliklerin sınırlı olduğu görülmüştür. Sonuçta YZ’nin insanı simüle etmesinde başta Piaget’nin teorisi olmak üzere psikoloji kuramlarının rehber olabileceği düşünülmektedir.
yapay zekâ Piaget Bilişsel Gelişim Teorisi benzerlikler farklılıklar
Derleme, araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma, etik kurul izni gerektirmemektedir.
Artificial intelligence (AI), defined as machines’ ability to perform tasks requiring human intelligence such as reasoning, learning, and problem-solving, plays an increasingly prominent role in human life. Psychological research examines AI’s capacity to simulate cognitive abilities including perception, learning, and decision-making. This article conceptually evaluates AI systems through Piaget’s Theory of Cognitive Development, examining parallels across four developmental stages. The sensorimotor stage, where infants explore through sensory and motor functions, parallels AI’s sensor data processing; the preoperational stage’s language acquisition resembles natural language processing systems; concrete operational reasoning relates to rule-based systems; and formal operational thought corresponds to deep learning’s abstract representations. However, analysis reveals these similarities remain limited in AI’s cognitive replication capacity. The study concludes that psychological theories, particularly Piaget’s framework, can guide AI development toward more sophisticated human cognition simulation.
artificial intelligence Piaget Cognitive Development Theory similarities differences
The review has been prepared in accordance with research and publication ethics. This study does not require ethics committee approval.
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Bilişsel ve Hesaplamalı Psikoloji (Diğer), Bilişsel Gelişim |
| Bölüm | Derleme |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 16 Temmuz 2025 |
| Kabul Tarihi | 2 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 31 Ocak 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.21550/sosbilder.1744064 |
| IZ | https://izlik.org/JA38JR83JM |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 50 |

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.