Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi'nde Öğrenim Gören Erkek Öğrencilerde Erkeklik Algısı

Öz

Bu araştırma, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi’nde öğrenim gören erkek lisans ve önlisans öğrencilerinin erkeklik rollerine ilişkin kalıp yargıları ne derece içselleştirdiklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla 421 erkek öğrenciye Hill ve arkadaşları tarafından geliştirilip Sümen ve Öncel tarafından Türkçeye uyarlanan Erkek Cinsiyetine Yönelik Kalıp Yargılar Ölçeği uygulanmıştır. Sümen ve Öncel’in çalışmasına katılan 18-30 yaş arası 702 erkeğin ölçek ortalama puan 33.10’ken (ölçek maksimum puanı 45’tir) bu araştırmaya katılan öğrencilerin ölçek ortalama puanı SPSS programında yapılan hesaplamalara göre 20.51 bulunmuştur. Bu anlamda öğrencilerin diğer gruba göre daha az cinsiyetçi kalıp yargıya sahip olduğu söylenebilmektedir. Bununla birlikte gerçek bir erkeğin; eşcinsel olmayacağı, kendisine sataşıldığında fiziksel olarak karşılık vermesi gerektiği, her zaman güçlü görünmesi gerektiği, kız arkadaşı veya eşinin nerede olduğunu her zaman bilmeye hakkı olduğu, cinsel ilişkiye her zaman hazır olması gerektiği, sünnet olmaması durumunda gerçek bir erkek olamayacağı ve eşine/kız arkadaşına hesap ödetmemesi gerektiği yönünde kuvvetli kalıp yargılar geliştirdiği görülmüştür. Ayrıca kız kardeşi olan öğrencilerin ölçek skorlarının daha yüksek olduğu, yani daha fazla kalıp yargı geliştirdiği saptanmıştır. Araştırmanın en çarpıcı bulgularından birisi askerliğini yapmış olmanın erkekler açısından bir erkeklik göstergesi olarak görülmüyor (%62,3) oluşudur. Bu sonuçlardan yola çıkarak kadın aleyhine eşitsizlikçi bir ilişki zemini yaratan erkek cinsiyetine özgü kalıp yargıların daha eşitlikçi bir çizgiye çekilmesi için mikro düzeyde grup ve atölye çalışmalarının yapılabileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal cinsiyet
• feminizm
• patriarka
• erkeklik
• hegemonik erkeklik

PERCEPTION OF MASCULINITY AMONG MALE STUDENTS STUDYING AT ZONGULDAK BÜLENT ECEVİT UNIVERSITY

Öz

This research aims to reveal the extent to which male undergraduate and associate degree students studying at Zonguldak Bülent Ecevit University have internalized stereotypes regarding masculinity roles. For this purpose, the Male Gender Stereotypes Scale, developed by Hill et al. and adapted into Turkish by Sümen and Öncel, was administered to 421 male students. While the mean scale score of the 702 males aged 18-30 who participated in Sümen and Öncel's study was 33.10 (the maximum scale score was 45), the mean scale score of the students participating in this research was found to be 20.51 according to calculations made in the SPSS program. In this sense, it can be said that the students have fewer sexist stereotypes compared to the other group. However, a real man; It was observed that men developed strong stereotypes such as: they cannot be homosexual; they must physically retaliate when harassed; they must always appear strong; they have the right to always know where their girlfriend or wife is; they must always be ready for sexual intercourse; they cannot be a real man if they are not circumcised; and they should not let their wife/girlfriend pay the bill. Furthermore, it was found that students with sisters had higher scale scores, meaning they developed more stereotypes. One of the most striking findings of the study is that having completed military service is not seen as an indicator of masculinity for men (62.3%). Based on these results, it can be suggested that micro-level group and workshop activities could be conducted to shift male-specific stereotypes, which create an unequal relationship environment against women, towards a more egalitarian approach.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• feminism
• patriarchy
• masculinity
• hegemonic masculinity

Kaynakça

1. Alkan, A. ve Çakır, S. (2012). Osmanlı İmparatorluğu’ndan Modern Türkiye’ye Cinsiyet Rejimi: Süreklilik ve Kırılmalar. F. Alpkaya ve B. Duru (Der.). 1920’den Günümüze Türkiye’de Toplumsal Yapı ve Değişim içinde (229-271). Ankara: Phoenix Yayınları.
2. Atay, T. (2012). Çin İşi Japon İşi: Cinsiyet ve Cinsellik Üzerine Antropolojik Değiniler. İstanbul: İletişim Yayınları.
3. Avşar, S. (2017). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Tarihsel Rollerini Yitiren Erkekliğin Çöküşü: Küllerinden “Yeni Erkek”liğin Doğuşu. Kadem Kadın Araştırmaları Dergi̇si̇, 3(2), 224-241.
4. Aydın, D. ve Atalay, S. (2021). Hegemonik Erkekliğin İnşası: İzmir’de Daha Erkeklik. Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, 8(1), 47-65.
5. Balcı, A. (2004). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntem Teknik ve İlkeler. Ankara: Pegem Yayıncılık.
6. Barutçu, A. (2013). Türkiye’de Erkeklik İnşasının Bedensel ve Toplumsal Aşamaları. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Çalışmaları Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi. Ankara.
7. De Beauvoir, Simone (2025). İkinci Cinsiyet: Olgular ve Efsaneler. (Çev. G. A. Savran). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
8. Biricik, A. (2008). ‘Erkek Adam’ Ezberini Bozmak Üzerine: Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Sisteminin Resmi Söylem Üzerinden Kurgulanması. N. Mutluer (Der). Cinsiyet Halleri: Türkiye’de Toplumsal Cinsiyetin Kesişim Sınırları içinde (232-246). İstanbul: Varlık Yayınları.

9. Brittan, A. (1991). Masculinity and Power. London: Wiley.
10. Butler, J. (2017). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. İstanbul: Metis Yayınları.
11. Butler, J. (2025). Kim Korkar Toplumsal Cinsiyetten? (Çev. ) İstanbul: Metis Yayınları.
12. Connell, R.W. (2005). Masculinities. US: Polity Press.
13. Connell, R.W. (2017). Toplumsal Cinsiyet ve İktidar (Çev. C. Soydemir). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
14. Çağırkan, B. (2018). Kimlik Ögesi Olarak Erkeklik Kavramı ve Postmodern Toplumlarda Farklı Erkeklik Algıları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, (5), 93-105.
15. Deniz, D. (2022). Geleneksel Bağlamda Erkeklerin Değişen/ Dönüşen Erkeklik Algısı- Mardin İl Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Şanlıurfa
16. Donovan, J. (2001). Feminist Teori. (Çev. A. Bora, F. Sayılan, M. Ağduk Gevrek) İstanbul: İletişim Yayınları. Gedik, E., Çakır, H. ve Coşkun, A. (2020). Bir İnşaa Süreci Olarak Erkeklik: Yozgat Örneği. AÇÜ Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 84-95.
17. Gülseven, A. S. (2017). Türk Aile Hukukunda Toplumsal Cinsiyet Rolleri. TBB Dergisi, 132, 1-48. Haviland, W.A., Prins, H.E.L., Walrath, D. ve McBride, B. (2006). Kültürel Antropoloji. (Çev. D. İşler ve O. Hayırlı). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
18. Hill, AL, Miller, E., Switzer, G. E., Yu, L. Heilman, B., Levtov, R. G., ... & Coulter, R. W. (2020). Harmful Masculinities among Younger Men in Three Countries: Psychometric Study of the Man Box Scale. Preventive Medicine, 139, 106-185. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2020.106185
19. Howson, R. (2006). Challenging Hegemonic Masculinity. London: Routledge.
20. Kahraman, A. B., Ozansoy Tunçdemi̇̇r, N., Keki̇̇lli̇̇oğlu, A., Özcan, A. ve Kahraman, L. (2015). Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Algıları. Sosyal Bi̇li̇mler Dergi̇si̇, (4), 304-322.
21. MacKinnon, C.A. (2003). Feminist Bir Devlet Kuramına Doğru. (Çev. T. Yöney ve S. Yücesoy). İstanbul: Metis Yayınları
22. Messerschmidt, J.W. (2019). Hegemonik Erkeklik Formülasyon, Yeniden Formülasyon ve Genişleme (Çev. Eleştirel Erkeklik İncelemeleri İnisiyatifi). İstanbul: Özyeğin Üniversitesi Yayınları.
23. OECD (2025). Employment rate. Erişim adresi: https://data-explorer.oecd.org/vis?lc=en&df[ds]=dsDisseminateFinalDMZ&df[id]=DSD_LFS%40DF_IALFS_EMP_WAP_Q&df[ag]=OECD.SDD.TPS&dq=.EMP_WAP.._Z.Y.F.Y15T64..Q&lom=LASTNPERIODS&lo=7&to[TIME_PERIOD]=false&vw=br
24. Sarıçiçek, A. (2019). Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Erkeklik ve Değişme İsteği Kayseri Örneği. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (3), 49-70.
25. Sayer, H. (2011). Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Erkeklerin Katılımı. Ankara: T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Uzmanlık Tezi. Ankara.
26. Sümen, A. ve Öncel, S. (2022). Erkek Cinsiyetine Yönelik Kalıpyargılar Ölçeği’ni Türkçeye Uyarlama Çalışması: Metodolojik Çalışma. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 158-166. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1027567
27. Tezcek, F. Ö. (2023). Türki̇ye’de Erkek(li̇k)ler: Ordu Üni̇versi̇tesi̇’nde Erkek Öğrenci̇leri̇n Algıları. Marmara Üni̇versi̇tesi̇ Kadın ve Toplumsal Ci̇nsi̇yet Araştırmaları Dergi̇si̇, 7(1), 68-85.
28. Vatandaş, D. D. C. (2011). Toplumsal Cinsiyet ve Cinsiyet Rollerinin Algılanışı. İstanbul Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, (35), 29-56.
29. Walby, S. (2017). Patriarka Kuramı. (Çev. H. Osmanağaoğlu). Ankara: Dipnot Yayınları.
30. Yalçın, M. (2019). Genç Yetişkinlerde Homofobi ile Anksiyete Düzeyleri ve Öfke İfade Tarzlarının Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul
31. Yılmaz, E. ve Zinderen, İ. E. (2023). Türk Sinemasında Erkekliğin Dönüşümü ve Erkeklik Krizine İlişkin bir Analiz. Etkileşim, 11, 144-174.
32. Zeybekoğlu, Ö. (2010). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Türk Toplumunun Erkeklik Algısı. Ethos: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 3(1), 1-14.