Ömer Seyfettin’in Bahar ve Kelebekler Hikâyesinde Kültürel Unutkanlık/Amnezi
Abstract
Unutma belleğin canlı ve dinamik gücü, anı ise sadece ürünüdür. Bu nedenle unutma kültürünün paradokslarının çok iyi araştırılması gerekir. Bireyin toplumun ötekisi olmayı tercih ederek unutmaya sığınması, bireysel olduğu kadar siyasi, sosyal, dinî, tarihî gibi pek çok şartları da beraberinde getirir. Unutma, unutturma, zorlama, baskılama, sindirme gibi egemen gücün politikaları bireyleri ‘alzheimer kurbanları’na dönüştürerek milli kimlik şuuru, tarih bilinci ve kültürel değerleri yok eder. Bu nedenle farklı disiplinler, son yıllarda toplumların yok olma tehlikesine karşı bellek çalışmalarına ağırlık vermektedir. Bireylerin ve toplumların varlıklarını sürdürebilmesi için belleğe ihtiyaç vardır. Özellikle tarih ve geçmişle bağ kurmak, nesiller arasındaki kültürel aktarımı kolaylaştırmak belleğin en önemli görevlerinden biridir. Belleğin hatırlama üzerine kurulu bu görevi toplumsal etkiye nasıl açıksa unutmak da en az hatırlamak kadar bu etkiye açıktır. Toplumların daha az hatırladığı ve zamanın çizgisine yenik düşmek zorunda kaldığı modern dönemde sosyal/kültürel amnezi bireylerin köksüz, bağsız ve geçmişini bastırarak unutmayı tercih etmelerine neden olmuştur. Kültürel amnezi dış hasar veya travmanın neden olduğu, bir toplumun köklerini, kültürünü ve kimliğiyle olan bağını unutturmaya zorlayan bir tür hastalıktır. Bir zamanlar bir bütün olarak bir topluluk tarafından benimsenen ancak şimdi unutulan ve yerini farklı ideallere bırakan bu süreç, nesiller arasındaki bağı koparıp bambaşka bir topluma dönüşmeyi beraberinde getirir. Ömer Seyfettin’in Bahar ve Kelebekler hikâyesi birbirinden tamamen kopuk iki neslin çatışması üzerine kuruludur. Hikâyede yaklaşık üç kuşağa tanıklık etmiş büyük nine ve onun torununun torunu olan genç kız, eski ve yeni Türk kadınını sembolik düzlemde temsil ederek her iki neslin birbirinden tamamen kopuk ve yabancı olduğu gerçeğini ortaya koymaktadırlar. Çalışmada her iki nesil üzerinden hatırlama ve unutma kültürünün etkisi tartışılacaktır.
Keywords
References
- Adrian Velicu (2011). Cultural memory between the national and the transnational. Journal of Aesthetics & Culture, 3:1, 7246, DOI: 10.3402/jac.v3i0.7246.
- Assmann, Jan (2008). “Communicative and Cultural Memory”. Cultural Memory Studies/An International and Interdisciplinary Handbook. Ed. Erll A.&Nünning A. Walter de Gruyter – Berlin-New York.
- Assmann, Jan (2015). Kültürel Bellek/ Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
- Aydın, Mustafa (2014). Moderniteye Dışarıdan Bakmak. İstanbul: Açılım Kitap.
- Brockmeier, Jens (2002). Remembering and Forgetting: Narrative as Cultural Memory. Culture & Psychology, (London, Thousand Oaks, CA and New Delhi) Vol. 8(1): 15–43.
- Connerton, Paul (2019). Toplumlar Nasıl Anımsar. Çev. Alaeddin Şenel. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
- Draaisma, Douwe (2012). Yaşlandıkça Hayat Neden Çabuk Geçer/Belleğimiz Geçmişimizi Nasıl Şekillendirir?. Çev. Gürol Koca. İstanbul: Metis Yayınları.
- Durmuş, Mithat (2018). Ömer Seyfettin’in Bahar ve Kelebekler Adlı Öyküsünde Doğu ve Batı Kadını Karşıtlığından İdeal Kadına. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(2), 890-901.
- Erll, Astrid (2008). “Cultural Memory Studies: An Introduction”, Cultural Memory Studies/An International and Interdisciplinary Handbook. Ed. Erll A.&Nünning A. Walter de Gruyter – Berlin-New York.
- Halbwachs, Maurice (2016). Hafızanın Toplumsal Çerçeveleri. Çev. Büşra Uçar. Ankara: Heretik Yayınları.
