Özne ve İktidar Bağlamında Beden Politikalarının Türk Romanına Yansımaları: Orhan Kemal/El Kızı Romanı Örneği

İktidar kavramının birey üzerinde etkinlik gösterdiği en somut mecralardan biri de bedendir. Beden ilk çağlardan günümüze kadar geçen süreçte kültür, toplum, devlet gibi farklı iktidar görünümlerinin kıskacı altında kalmıştır. Oysaki beden tinin mekânı, kimliğin yurdudur. Beden bireyin somut varlığının sembolü olmasına rağmen beden üzerindeki tahakküm hakkı ne yazık ki sadece bireye ait değildir. 20. yüzyıl düşünce dünyasına eserleriyle yön vermiş bir isim olan Fransız felsefeci ve psikolog Michel Foucault, her tür güç odağı olarak tanımlanabilecek iktidarın baskılama ve yönlendirme yöntemleriyle bedeni denetim altına aldığını ve yapılandırdığını belirtir. İktidarın bu süreci yönetebilmesi için bireyi özne haline dönüştürmesi gereklidir. Özne iktidarın eylem habitusuna dâhil edilen ancak bunun bilincinde olmayan, benliğinden uzaklaşmış bir varlıktır. İktidarın beden üzerindeki sağlık, hijyen, diyet, estetik, ritüel, cinsellik, işkence gibi farklı amaçlara yönelik tüm kontrol ve biçimlendirme yaklaşımları beden politikalarını oluşturur. İktidar araçlarının beden politikalarını tespit ve analiz etmenin en iyi yollarından biri de edebî metinler üzerinden meseleye yaklaşmaktır. Özellikle roman türündeki metinler oylumlu ve analitik yapılarıyla beden politikalarını çözümlemek açısından zengin bir materyal sunmaktadır. Türk edebiyatında yoğun bir idari ve sosyal dönüşüm sürecini konu alan Cumhuriyet Dönemi romanlarında başta yeni kurumsallaşmaya çalışan devlet aygıtlarının yanı sıra sosyokültürel güç odaklarının da beden üzerinde etkinlik kazanmaları çeşitli yaşam pratikleri üzerinden aktarılır. Bu çalışmada Toplumcu Gerçekçi bir yazar olan Orhan Kemal’in El Kızı adlı romanında, özellikle kadın bedeni üzerinden iktidarın özneyi dönüştürme süreci çözümlenmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak eserde beden; cinsel ve sözel şiddetin nesnesi, cazibenin kaynağı, maternal olguların aracı ve mekânın kuşattığı bir iç mekân olarak sunulmuştur.

One of the most concrete domains where the concept of power exerts its influence on the individual is the body. The body has been under the grip of various forms of power, including culture, society, and the state, throughout the process from ancient times to the present. However, the body is the space of the spirit and the homeland of identity. Although the body is a symbol of the individual’s tangible material existence, the right to dominion over the body, unfortunately, does not belong solely to the individual. Michel Foucault, the French philosopher and psychologist who guided the intellectual landscape of the 20th century with his works, argues that power, which can be defined as any form of power center, controls and structures the body through methods of repression and discipline. In order for power to manage this process, it is essential to transform the individual into a subject. The subject is an entity included in the action habitus of power, yet unaware of this inclusion, a being detached from its own self. The various control and shaping approaches of power, aimed at different purposes such as health, hygiene, diet, aesthetics, ritual, sexuality, and torture, constitute body politics. One of the best ways to identify and analyze the tools of power in body politics is to approach the issue through literary texts. Particularly, texts in the novel genre provide rich material for analyzing body politics due to their multifaceted and analytical structures. In Turkish literature, in the novels of the Republican Era that focus on a period of intense administrative and social transformation, the increasing influence of both newly institutionalizing state apparatuses and sociocultural power centers on the body is conveyed through various life practices. This study aims to analyze the process of power transforming the subject, particularly through the female body, in Orhan Kemal’s novel El Kızı, a work by the Social Realist author. As a result, the novel presents the body as an object of sexual and verbal violence, a source of allure, a vehicle for maternal phenomena, and an interior space enclosed by its surroundings. This research was conducted by using document scanning method and the data was subjected to descriptive analysis and content analysis.