Tanpınar’ın Öykülerinde Yol ve Yolculuk

Year 2026, Volume: 11 Issue: 1, 25 - 43, 26.03.2026

Haşim Öge , Hülya Eraydın Argunşah

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1797419

https://izlik.org/JA42WY44LG

Abstract

Gerçek veya metaforik anlamıyla yol ve yolculuk edebiyatta destan döneminden itibaren birçok edebî türde yer alır. Destan türünde kahramanın erginleşmesi için çıktığı yol, hemen her masalda kahramanın geçmesi gereken bir sınav olarak Kaf Dağı’na kadar uzanır. Tasavvuf edebiyatında salikin mânevi yolculuk (seyr ü sülûk) ile olgunlaşması mesnevilerde sembolik ve alegorik anlatımlarla hikâyeleştirilirken modern dönemde yol ve yolculuk izleği bireyin kendi iç dünyasına yönelmesinin metaforu olarak şiir, roman ve öykülere konu olur.
Cumhuriyet dönemi Türk Edebiyatının öne çıkan edebî simalarından Tanpınar’ın bazı öykülerinde yol, olay akışını sağlayan bir işlevle öne çıkar. “Bir Yol”, “Bir Tren Yolculuğu” ve “Teslim” gibi öykülerin şimdiki zamanı yol ve yolculuk üzerine kurulur. Onun diğer birçok öyküsünde de yol karşılaşmaların ve tesadüflerin yaşandığı mekânlar olarak olayları hazırlar ve başlatır. Bu öykülerin çoğunda kahramanlar iç dünyalarına yönelerek kendilerini ve yaşamlarını sorgularlar. “Abdullah Efendinin Rüyaları” kahramanın rüyasında bilinçaltına yönelişinin, “Âdem’le Havva” ise insanın birey olma yolculuğunun öyküleri olarak okunabilir.
Bu çalışmada yolun mekân olarak Tanpınar’ın öykülerinin kurgusundaki önemi ve olayın akışını sağlamadaki rolü değerlendirilecek ve öykü kahramanlarının ruhsal dünyalarında yaşadıkları yolculuklar ortaya konulacaktır.

Keywords

Yol , Yolculuk , Mekân , Öykü , Ahmet Hamdi Tanpınar

The Road and Journey to Tanpınar's Stories

https://izlik.org/JA42WY44LG

Abstract

In both its literal and metaphorical senses, the road and the journey have been present in many literary genres since the epic period.In the epic genre, the road that the hero takes to become an adult extends to Mount Kaf as a test that the hero must pass in almost every tale.In Sufi literature, the spiritual journey (seyr ü sülûk) of the pilgrim is narrated in mesnevis through symbolic and allegorical expressions, while in modern times, the theme of the road and journey becomes a metaphor for the individual's turn towards their inner world, becoming the subject of poetry, novels, and short stories.
In some of Tanpınar's stories, one of the prominent literary figures of Turkish literature in the Republican era, the road stands out as a function that provides the flow of events.The present tense of stories such as “Bir Yol,” “Bir Tren Yolculuğu,” and “Teslim” is based on roads and journeys.In many of his other stories, the road prepares and initiates events as a place where encounters and coincidences take place.In most of these stories, the heroes turn to their inner worlds and question themselves and their lives."Abdullah Efendinin Rüyaları" can be read as the story of the hero turning to his subconscious in his dream, and “Adem'le Havva” as the story of man’s journey to becoming an individual.
In this study, the importance of the road as a place in the fiction of Tanpınar's stories and its role in ensuring the flow of the plot will be evaluated and the journeys experienced by the story heroes in their spiritual worlds will be revealed.

Keywords

Road , Journey , Place , Story , Ahmet Hamdi Tanpınar

References

• Akyüz, Kenan (2008). “Abdullah Efendinin Rüyaları”. “Bir Gül Bu Karanlıklarda”: Tanpınar Üzerine Yazılar (2. Baskı). (Haz. Abdullah Uçman ve Handan İnci). İstanbul: 3F Yayınevi, 28-35.
• Alangu, Tahir (2008). “Ahmet Hamdi Tanpınar:Eserleri Üzerinde Düşünceler”. “Bir Gül Bu Karanlıklarda”: Tanpınar Üzerine Yazılar (2. Baskı). (Haz. Abdullah Uçman ve Handan İnci). İstanbul: 3F Yayınevi, 147-160.
• Alver, Köksal (2006). “Öyküde Mekân, Mekânda Öykü”. Hece Öykü 17, 37-42.
• Bahtin, Mihail (2017). Karnavaldan Romana (3. Baskı). (Çev. Cem Soydemir, Der. Sibel Irzık). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bayraktar, Levent (2018). “Gayesi Olmayan Yolculuğun Anlamı: İnsan ya da Bergson’da Hayat Hamlesinin Yaratıcı Çoşkusu”. Bir Metafor Olarak Yol ve Yolculuk, (Ed. İbrahim Şahin ve Deniz Depe), İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları, 191-196.
• Campbell, Joseph, (2018). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu (3. Baskı) (Çev. Sabri Gürses), İstanbul: İthaki Yayınları.
• Coşkun, Betül (2010). “Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Hikâye ve Romanlarında Mekân-Rüya İlişkisi Üzerine Bir İnceleme: Mekân İçinde Rüya, Rüya İçinde Mekân”. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları 3, 77-106.
• Ertuğrul, Aykut (2011). “Yola Düşenler”. Hece: Gezi Özel Sayısı 174/175/176, 203-208.
• Franz, Marie-Louise von (2009). “Bireyleşme Süreci”. İnsan ve Semboller (4. Baskı). (Çev. Ali Nahit Babaoğlu). İstanbul: Okyanus Yayınları, 158-229.
• İnam, Ahmet (2018). “Hiç İçinden Yolculuk”. Bir Metafor Olarak Yol ve Yolculuk. (Ed. İbrahim Şahin ve Deniz Depe). İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları, 43-58.
• Hills, Rust, (2002). “Mekan”. Öykü Sanatı (2. Baskı). (Der. Hasan Çakır). Konya: Çizgi Kitabevi, 249-254.
• Jung, Carl Gustav (2006). Jung’dan Seçme Yazılar. (Der. Anthony Storr, Çev. Levent Özşar). Ankara: Dost Kitabevi.
• Jung, Carl Gustav (2017). Dört Arketip. (Çev. Mert Hüseyin Ergül). İstanbul: Erasmus Yayınları.
• Kaplan, Mehmet (1994). Hikâye Tahlilleri (5. Baskı). Dergah Yayınları. İstanbul: İstanbul.
• Korkmaz, Ramazan (2017). “Romanda Mekanın Poetiği”. Romanda Mekân:Romanda Mekân Poetiği ve Çözümlemleri. (Ed. Ramazan Korkmaz ve Veysel Şahin). Ankara: Akçağ Yayınları, 9-26.
• Köktürk, Şahin, (2011). “Halk Edebiyatında Seyahat”. Hece: Gezi Özel Sayısı 174/175/176, 145-150.
• Poyraz, Hakan (2018). “Yol’dan Çıkan Kavramların Ahlâkî Çerçevesi”. Bir Metafor Olarak Yol ve Yolculuk. (Ed. İbrahim Şahin ve Deniz Depe). İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları, ss. 27-34.
• Sarıçiçek, Mümtaz (2018). “Türk Romanında Bilinmeze Yolculuk”. Bir Metafor Olarak Yol ve Yolculuk. (Ed. İbrahim Şahin ve Deniz Depe). İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları, 247-258.
• Şimşek, Yaşar (2018). “Yol ve Yolculuk Bağlamında Nalan Barbarosoğlu’nun Yol Işıkları Eseri”. Erdem 74, 117-138.
• Okay, Orhan (2008). “Tanpınar’ın Hikâyeleri Üzerine Notlar”. “Bir Gül Bu Karanlıklarda”: Tanpınar Üzerine Yazılar (2. Baskı). (Haz. Abdullah Uçman ve Handan İnci). İstanbul: 3F Yayınevi, 634-640.
• Özgen, Mehmet Kasım (2020). “Gılgamış Destanında ve Mistisizimde İçsel Yolculuk”. Kare 9, 1-33.
• Özgül, M. Kayahan (2011). “Demir Asâ Demir Çarık”. Hece: Gezi Özel Sayısı 174/175/176, 6-28.
• Tanpınar, Ahmet Hamdi (2007). Hikâyeler (7. Baskı). İstanbul: Dergah Yayınları.
• Tanpınar, Ahmet Hamdi (1969). Edebiyat Üzerine Makaleler. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
• Tepebaşılı, Fatih (2019). Roman İncelemesi (2. Baskı). İstanbul: Çizgi Kitabevi.
• Yavuz, Şevket (2018). “İbrahimî Dinlerdeki Göç ve Yolculuk Fenomeni: Yeniden Doğuşun Öteki Adı: Galut (“Sürgün”), Exaltation (“İsa'nın Yükseltilişi”) ve Hicret”. Bir Metafor Olarak Yol ve Yolculuk. (Ed. İbrahim Şahin ve Deniz Depe). İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları, ss. 277-295.