“Topal” Adlı Türk Halk Oyununda Kusurlu Beden ve Hegemonik Erkekliğin Parodisi

Year 2026, Volume: 11 Issue: 1, 9 - 24, 26.03.2026

Mehmet Ali Yolcu

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853535

https://izlik.org/JA78LF27YB

Abstract

Halk oyunları çoklukla güçlü, dengeli ve kontrol sahibi bir erkeklik idealini yeniden üreten performanslar olarak değerlendirilmiştir. “Topal” adlı halk oyunu bu normatif çerçevenin dışına çıkarak bedensel kusuru merkezine alan özgün bir örnek sunmaktadır. Bu çalışma, Anadolu halk kültüründe özellikle düğün ve eğlence ortamlarında icra edilen “Topal” adlı halk oyununu, beden, kusur ve toplumsal cinsiyet kesişiminde ele alarak analiz etmektedir. Oyun, hegemonik erkekliğin fiziksel bütünlük, güç ve kontrol gibi temel dayanaklarını, kasıtlı bir topallık ve dengesizlik performansı aracılığıyla parodik bir şekilde sorgulamaktadır. Bununla birlikte Butler ve Goffman gibi isimlerin “beden” teorileri ile Bahtin’in karnavalesk kavramlarından hareketle yapılan analiz, oyunun salt bir eğlence olmadığını; erkekliğin normatif ve kırılgan yönlerini mizah yoluyla görünür kılan, toplumsal gerilimi boşaltan ve simgesel bir iyileşme alanı açan karmaşık bir kültürel mekanizma olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, Topal oyununun, erkek bedenindeki kusuru estetize ederek ve kırılganlığı kolektif bir kahkahaya dönüştürerek, katı toplumsal cinsiyet normlarını geçici olarak askıya aldığını ve daha esnek bir erkeklik imgesine alan açtığını savunmaktadır.

Keywords

halk oyunu , hegemonik erkeklik , kusurlu beden , parodi , karnavalesk , mizah

The Parody of Hegemonic Masculinity, and Disabled Body in the Turkish Folk Dance “The Lame”

https://izlik.org/JA78LF27YB

Abstract

Folk dances have often been viewed as performances that reproduce an ideal of masculinity that is strong, balanced, and in control. The folk dance “Topal” (The Lame) offers a unique example that transcends this normative framework, centering on bodily defects. This study analyzes the folk dance “Topal,” performed in Anatolian folk culture, particularly in wedding and entertainment settings, by examining it at the intersection of the body, defects, and gender. The dance parodically questions the fundamental tenets of hegemonic masculinity -physical integrity, power, and control- through a performance of deliberate lameness and imbalance. However, the analysis, drawing on theories of “body” by figures such as Butler and Goffman, and Bakhtin’s carnivalesque concepts, reveals that the dance is not merely entertainment; it is a complex cultural mechanism that makes visible the normative and fragile aspects of masculinity through humor, releases social tension, and opens up a space for symbolic healing. The study argues that the dance “The Lame” temporarily suspends rigid gender norms and opens up space for a more flexible image of masculinity by aestheticizing the flaws in the male body and transforming its fragility into collective laughter.

Keywords

folk dance , hegemonic masculinity , disabled body , parody , carnivalesque , humor

References

• Albayrak, Nurettin (2004). Ansiklopedik Halk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. İstanbul: L&M Yayınları.
• Alpyıldız, Eray (2025). “Folklor, Engellilik ve Mizah Bağlamında Bir Halk Dansı: Topal Oyunu”. Türkbilig, 50, 297-313.
• And, Metin (1985). Geleneksel Türk Tiyatrosu: Köylü ve Halk Tiyatrosu Gelenekleri. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• And, Metin (2012). Oyun ve Bügü: Türk Kültüründe Oyun Kavramı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• And, Metin (2024). Türk Köylü Dansları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Artun, Erman (2007). Türk Halkbilimi. Adana: Karahan Kitabevi.
• Bahtin, Mihail (2015). François Rabelais ve Ortaçağ-Rönesans Halk Kültürü. (Çev. Sabri Gürses). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Bakhtin, Mikhail (2001). Karnavaldan Romana: Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazılar. (Çev. Cem Soydemir). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Banham, Martin (ed.) (2004). A History of Theatre in Africa. Cambridge: Cambridge University Press.
• Baykurt, Şerif (1976). Türkiye’de Folklor. Ankara: Kalite Matbaası.
• Burke, Peter (1996). Yeniçağ Başında Avrupa Halk Kültürü. (Çev. Göktuğ Aksan). Ankara: İmge Kitabevi.
• Butler, Judith (2014). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. (Çev. Başak Ertür). İstanbul: Metis Yayınları.
• Connell, Raewyn & Messerschmidt, James W. (2005). “Hegemonic Masculinity: Rethinking the Concept”. Gender and Society 19(6), 829-859.
• Connell, Raewyn (2005). Masculinities. Los Angeles, CA: University of California Press.
• Duchartre, Pierre-Louis (1966). The Italian Comedy: The Improvisation, Scenarios, Lives, Attributes, Portraits, and Masks of the Illustrious Characters of the Commedia Dell'arte. New York: Dover Publications, Inc.
• Durmaz, Uğur (2015). Balıkesir Köy Seyirlik Oyunları Üzerine Bir İnceleme. Ankara: Gece Kitaplığı.
• Fenn, Elizabet A. (1988). “A Perfect Equality Seemed to Reign: Slave Society and Jonkonnu”. The North Carolina Historical Review 65(2), 127-153.
• Freeman, J. Richardson (1998). “Formalized Possession Among the Tantris and Teyyams of Malabar”. South Asia Research 18: 73–98.
• Gallop, Rodney (1934). “The Origins of the Morris Dance”. Journal of the English Folk Dance and Song Society 1(3), 122-129.
• Goffman, Erving (2014). Damga: Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar. (Çev. Şerife Geniş, Levent Ünsaldı, Suphi Nejat Ağırnaslı). Ankara: Heretik Yayınları.
• Hill, Errol (1972). The Trinidad Carnival: Mandate for a National Theatre. Austin & London: University of Texas Press.
• Kaderli, Zehra (2018). “Kültürel Söylemlerin Biçimlendirme Yerlemi Olarak Beden ve Çağdaş Beden Modifikasyonlarının Fenomenolojik Boyutları”. Folklor Edebiyat, 94, 161-182.
• Karadağ, Nurhan (1978). Köy Seyirlik Oyunları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Kaya, Doğan (2007). Ansiklopedik Türk Halk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınevi.
• Ortolani, Benito (1995). The Japanese Theatre: From Shamanistic Ritual to Contemporary Pluralism. Princeton, NJ: Princeton University Press.
• Özdemir, Yücel (2024). Anadolu ve Britanya Kültür Ekolojisinde Ritüelistik Köy Seyirlik Oyunları: Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Ankara: Gazi Kitabevi.
• Roy, Anjali Gera (2010). Bhangra Moves: From Ludhiana to London and Beyond. Farnham & Burlington, VT: Ashgate Publishing Company.
• Tecer, Ahmet Kutsi (1940). Köylü Temsilleri. Ankara: Çığır Mecmuası Neşriyatı.
• Tunç, Emrah (2021). “Klasik Halk Hikâyelerinden Realist İstanbul Hikâyelerine Hegemonik Erkeklik İmajının Geçirdiği Değişim ve Dönüşümler Üzerine”. Doğan Kaya Armağanı, C.2. Sivas: Vilayet Kitabevi, 1363-1391
• Turner, Victor (2018). Ritüeller: Yapı ve Anti-yapı. (Çev. Nur Küçük). İstanbul: İthaki Yayınları.
• URL-1: https://www.repertukul.com/TOPAL-OYUN-HAVASI-576
• URL-2: https://www.biyografi.net/kisi-talip-ozkan-345/
• URL-3: https://discogs.com/release/7459587-Talip-ozkan-Turquie-LArt-Vivant-De-Talip-ozkan
• URL-4: https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6rd%C3%BCn_m%C3%BC
• URL-5: https://open.spotify.com/intl-tr/track/1MbTSIWsrXmWYNc8AwTWYb
• URL-6: https://www.repertukul.com/KAHVE-YEMEN-DEN-GELIR-845
• URL-7: https://www.youtube.com/watch?v=SyiZwsnNxW4
• URL-8: https://www.youtube.com/watch?v=9AcrJ6MjOvc
• URL-9: https://www.youtube.com/watch?v=9-4NqANYVgU
• URL-10: https://www.youtube.com/watch?v=Tu_0AVviz8k
• URL-11: https://www.youtube.com/watch?v=wQfvgIB98Uc
• URL-12: https://www.youtube.com/watch?v=-qNktGcxsUA
• URL-13: https://www.youtube.com/watch?v=nsGCqL0k8tY