Peter Pan Sendromu ile Oblomovluk Kavramlarının Karşılaştırmalı Analizi ve Türk Edebiyatındaki İz Düşümleri

Year 2026, Volume: 11 Issue: 1, 61 - 82, 26.03.2026

Ahmet Metehan Şahin

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853770

https://izlik.org/JA88MM95JB

Abstract

Dan Kiley tarafından vücuda getirilen “Peter Pan Sendromu”, yazarın tanımıyla “hiç büyüyemeyen erkekler”i tarif etmek için kullanılan bir kavrama karşılık gelir. Kavram; sorumluluk bilincinden uzak, yetişkin olan her şeyi reddeden, günlük olaylar ve durumlar karşısında ilgisiz, tedirgin, hayalperest, tembel ve yalnız kişileri karakterize etmek amacıyla kullanılır. Sendromu bünyesinde barındıran bireyler; oldukları yaşın aksine, zihinsel olarak daha az olgunluk gösterirler. Rus yazar İvan Gonçarov tarafından 1859 yılında yayımlanan Oblomov romanında, aynı ismi taşıyan karakter üzerinden Doğu ile Batı kıyaslanarak birtakım eleştirilerde bulunulur. Romanın başkahramanı olan İlya İlyiç Oblomov, soylu ve zengin bir toprak sahibinin oğludur. Ancak Oblomov’un asıl dikkat çeken nitelikleri; hayat ile yaşantılar karşısındaki umursamaz, uyuşuk ve dağınık tavırları yanında zihinsel anlamda olgunlaşmayı tam manasıyla başaramamış oluşudur. Yazar, kurguladığı Oblomov karakteri üzerinden “Oblomovluk” mefhumun tasvirini yapmış olur. Bahsedilen kavram ile roman karakterinin özellikleri düşünüldüğünde Oblomov’da Peter Pan Sendromunun izleri olduğu anlaşılır. Çalışmada, öncelikle yukarıda vasıfları sıralanan Peter Pan Sendromu’nun, niteliklerinden yola çıkılarak “Oblomov” karakteri irdelenerek çözümlenmeye çalışılmıştır. İvan Gonçarov tarafından kurgulanan “Oblomov” karakteri üzerinden, “Oblomovluk” ve “Peter Pan Sendromu”nun benzer nitelikleri ile ayrılan yönleri belirlenmiştir. Bahsedilen her iki zihinsel durumun sağlamış olduğu imkân ile birlikte Türk edebiyatında yer alan ve kavramlara örnek teşkil edebilecek karakterler tespit edilmiştir. Böylece Peter Pan Sendromu ile Oblomovluk niteliklerini bünyesinde barındırdığı düşünülen; Felatun Bey ve Rakım Efendi, İntibah, Şık, Kiralık Konak, İçimizdeki Şeytan romanları ile Lüzumsuz Adam hikâyesinde yer alan ve bahsedilen kavramların niteliklerini taşıdığı düşünülen kahramanlar incelenmeye tabi tutulmuştur.

Keywords

Oblomov , Oblomovluk , Peter Pan Sendromu , Türk Edebiyatı , Roman , Hikâye

A Comparative Analysis of the Concepts of Peter Pan Syndrome and Oblomovism and Their Reflections in Turkish Literature

https://izlik.org/JA88MM95JB

Abstract

Coined by Dan Kiley, the concept of “Peter Pan Syndrome” corresponds to a term used to describe, in the author’s words, “men who never grow up.” The concept is employed to characterize individuals who are distant from a sense of responsibility, who reject everything associated with adulthood, and who remain indifferent, anxious, dreamy, lazy, and lonely in the face of daily events and situations. Individuals who exhibit this syndrome demonstrate a level of mental immaturity that does not correspond to their actual age. In Oblomov, published in 1859 by the Russian author Ivan Goncharov, various criticisms are conveyed through a comparison between East and West, centered on the character bearing the same name. The protagonist, Ilya Ilyich Oblomov, is the son of a noble and wealthy landowner. However, the features that make Oblomov most noteworthy are his indifference, lethargy, and untidy demeanor in the face of life and its demands, as well as his inability to fully achieve mental maturity. Through this fictional character, the author presents a depiction of the concept referred to as “Oblomovism.” When the characteristics of this concept are considered together with those of the novel’s protagonist, it becomes evident that Oblomov displays traces of Peter Pan Syndrome. In this study, the character Oblomov is analyzed on the basis of the qualities attributed to Peter Pan Syndrome. Through the character created by Ivan Goncharov, the common and divergent aspects of “Oblomovism” and Peter Pan Syndrome are identified. With the insights provided by these two psychological states, characters in Turkish literature that may serve as examples of these concepts are also determined. Accordingly, characters who are considered to embody the qualities of Peter Pan Syndrome and Oblomovism are examined in the following works: Felatun Bey and Rakım Efendi, İntibah, Şık, Kiralık Konak, İçimizdeki Şeytan, and the short story Lüzumsuz Adam.

Keywords

Oblomov , Oblomovness , Peter Pan Syndrome , Turkish Literature , Novel , Story

References

• Abasıyanık, Sait Faik. (2009). Bütün Eserleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Acar Keskin, Sengün. M. (2022). “Kahraman’dan Anti-Kahraman’a, Ben’den Kendi’ye: Kim’lik Üzerine Bir Sorgulama”. Posseible: Felsefe Dergisi, 11 (1), 1-26.
• Acar, Barış. B. (2020). Türk Romanında Antikahramanlar. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Trakya Üniversitesi.
• Ahmet Mithat Efendi (2018). Felâtun Bey ile Râkım Efendi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Akardaş Karataş, E. (2019). “Peter Pan Sendromu: Bugünün Gençleri ve Yetişkinlikten Kaçış”. Medeniyet Eğitim Araştırma Dergisi, 3 (2), 117-129.
• Akça, Hilal. (2023). “Melih Cevdet’in Aylaklar Romanında Peter Pan Sendromu”. Söylem Filoloji Dergisi, 8(1), 148-165.
• Ali, Sabahattin. (2016). İçimizdeki Şeytan. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Campbell, Joseph. (2010). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. (Çev. S. Gürses). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Demirci, Büşra. (2024). Hiç Büyüyemeyen Erkekler: Modern Türk Romanında Peter Pan Sendromu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
• Dobrolyubov, Nikolay. A. (2021). Oblomovluk Nedir?. Ankara: Dorlion Yayınları.
• Gifford, Bonnie (2024). “Peter Pan Syndrome”. https://www.counselling-directory.org.uk/peter-pan-syndrome.html#doihavepeterpansyndromerecognisingthesignsandsymptoms (Erişim Tarihi: 30.11.2024).
• Gonçarov, İvan. (2017). Oblomov. (Çev. Nuri Yıldırım). İstanbul: Yordam Kitap.
• Gür, Murat. (2021). “Şık Romanında Alafrangalığın Sembolizmi ve Canavarlık”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14 (34), 742-762.
• Gürpınar, Hüseyin Rahmi. (2017). Şık. İstanbul: Maviçatı Yayınları.
• İşler, Afra. Büyümeye Korkan Yetişkinler: Peter Pan Sendromu. 30.11.2024 tarihinde www.hiwellapp.com tam adresinden erişildi.
• Karaosmanoğlu, Yakup. K. (2015). Kiralık Konak. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Kiley, Dan. (1997). Peter Pan Sendromu Hiç Büyüyemeyen Erkekler. (Çev. Semra Kunt). Ankara: HYB Yayıncılık.
• Namık Kemal (2020). İntibah. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Olcay, Türkan. (2014). “İvan Gonçarov: Oblomov’un Dünyasına Bir Bakış”. Journal of Language, Literature and Culture Studies (16), 153-168.
• Perez, Carlos. R. (2018). “Hero and Antihero: An Ethic and Aesthetic Reflection of the Sports”. Physical Culture and Sport. Studies and Research, 80 (1), 48-56.
• Sevim, Gökçen. (2016). “İntibah Romanında Yapı ve İzlek”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2 (2), 73-97.
• Skorupa, Agnieszka. (2012). Academic areas of scientific knowledge. “Peter Pan Syndrome Among Mo-untain Climbers/Close interpersonal relationships aspect” (Editors: M. Gwoździcka-Piot-rowska), Publisher: ALTUS, .109-122.
• Sütcü, Güneş. (2016). “İvan Gonçarov ‘Oblomov’ ve Oğuz Atay ‘Tutunamayanlar’ Eserlerinde ‘Yabancılaşma’ Teması”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(29), 188-198.
• Şemsettin Sami (2019). Kamus-ı Türkî. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Turan Tilbe, Berrin. (2019). “Antik Kahramandan Anti Kahramana: Kahraman Kavramının Kökeni ve Gelişimi”. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E- Dergisi, 1, 142-157.
• White, Jeremy. W. (2013). “The Anti-Hero as Social Critic: Two Original Scripts”. Submitted to the Graduate Faculty of Texas Tech University in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Philosophy.
• www.etimolojiturkce.com 18.11.2024 tarihinde tam adresinden erişildi.
• www.sozluk.gov.tr 18.11.2024 tarihinde tam adresinden erişildi.
• Yağlı, Ali. (2017). “Ahmet Mithat Efendi’nin Felâtun Bey ile Râkım Efendi Adlı Romanında Fransız Dili ve Kültürünün İzleri”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 54. 46-55.