Peter Pan Sendromu ile Oblomovluk Kavramlarının Karşılaştırmalı Analizi ve Türk Edebiyatındaki İz Düşümleri

Dan Kiley tarafından vücuda getirilen “Peter Pan Sendromu”, yazarın tanımıyla “hiç büyüyemeyen erkekler”i tarif etmek için kullanılan bir kavrama karşılık gelir. Kavram; sorumluluk bilincinden uzak, yetişkin olan her şeyi reddeden, günlük olaylar ve durumlar karşısında ilgisiz, tedirgin, hayalperest, tembel ve yalnız kişileri karakterize etmek amacıyla kullanılır. Sendromu bünyesinde barındıran bireyler; oldukları yaşın aksine, zihinsel olarak daha az olgunluk gösterirler. Rus yazar İvan Gonçarov tarafından 1859 yılında yayımlanan Oblomov romanında, aynı ismi taşıyan karakter üzerinden Doğu ile Batı kıyaslanarak birtakım eleştirilerde bulunulur. Romanın başkahramanı olan İlya İlyiç Oblomov, soylu ve zengin bir toprak sahibinin oğludur. Ancak Oblomov’un asıl dikkat çeken nitelikleri; hayat ile yaşantılar karşısındaki umursamaz, uyuşuk ve dağınık tavırları yanında zihinsel anlamda olgunlaşmayı tam manasıyla başaramamış oluşudur. Yazar, kurguladığı Oblomov karakteri üzerinden “Oblomovluk” mefhumun tasvirini yapmış olur. Bahsedilen kavram ile roman karakterinin özellikleri düşünüldüğünde Oblomov’da Peter Pan Sendromunun izleri olduğu anlaşılır. Çalışmada, öncelikle yukarıda vasıfları sıralanan Peter Pan Sendromu’nun, niteliklerinden yola çıkılarak “Oblomov” karakteri irdelenerek çözümlenmeye çalışılmıştır. İvan Gonçarov tarafından kurgulanan “Oblomov” karakteri üzerinden, “Oblomovluk” ve “Peter Pan Sendromu”nun benzer nitelikleri ile ayrılan yönleri belirlenmiştir. Bahsedilen her iki zihinsel durumun sağlamış olduğu imkân ile birlikte Türk edebiyatında yer alan ve kavramlara örnek teşkil edebilecek karakterler tespit edilmiştir. Böylece Peter Pan Sendromu ile Oblomovluk niteliklerini bünyesinde barındırdığı düşünülen; Felatun Bey ve Rakım Efendi, İntibah, Şık, Kiralık Konak, İçimizdeki Şeytan romanları ile Lüzumsuz Adam hikâyesinde yer alan ve bahsedilen kavramların niteliklerini taşıdığı düşünülen kahramanlar incelenmeye tabi tutulmuştur.

Coined by Dan Kiley, the concept of “Peter Pan Syndrome” corresponds to a term used to describe, in the author’s words, “men who never grow up.” The concept is employed to characterize individuals who are distant from a sense of responsibility, who reject everything associated with adulthood, and who remain indifferent, anxious, dreamy, lazy, and lonely in the face of daily events and situations. Individuals who exhibit this syndrome demonstrate a level of mental immaturity that does not correspond to their actual age. In Oblomov, published in 1859 by the Russian author Ivan Goncharov, various criticisms are conveyed through a comparison between East and West, centered on the character bearing the same name. The protagonist, Ilya Ilyich Oblomov, is the son of a noble and wealthy landowner. However, the features that make Oblomov most noteworthy are his indifference, lethargy, and untidy demeanor in the face of life and its demands, as well as his inability to fully achieve mental maturity. Through this fictional character, the author presents a depiction of the concept referred to as “Oblomovism.” When the characteristics of this concept are considered together with those of the novel’s protagonist, it becomes evident that Oblomov displays traces of Peter Pan Syndrome. In this study, the character Oblomov is analyzed on the basis of the qualities attributed to Peter Pan Syndrome. Through the character created by Ivan Goncharov, the common and divergent aspects of “Oblomovism” and Peter Pan Syndrome are identified. With the insights provided by these two psychological states, characters in Turkish literature that may serve as examples of these concepts are also determined. Accordingly, characters who are considered to embody the qualities of Peter Pan Syndrome and Oblomovism are examined in the following works: Felatun Bey and Rakım Efendi, İntibah, Şık, Kiralık Konak, İçimizdeki Şeytan, and the short story Lüzumsuz Adam.