Research Article

Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme

Volume: 33 Number: 2 December 31, 2024
EN TR

Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme

Abstract

Bu çalışma, Safranbolu ilçesindeki tarihi yapıların kitabelerindeki Ebced kullanımını tespit ve analiz etmek amacıyla yapılmıştır. Türk-İslam sanatındaki kitabeler, zaman içinde diğer sanat türleriyle birlikte gelişerek mimari eserler üzerinde işlev üstlenmişlerdir. Başlangıçta daha basit ifadelerle ortaya çıkan kitabeler, zaman içinde -özellikle Osmanlı döneminde- zenginleşerek edebi bir alan haline gelmiştir. Ebced kullanımı edebiyatta bir ustalık göstergesi olarak kabul edilirken, kitabelere yansıyan uygulamalarda da hayranlık uyandıran örnekler ortaya konmuştur. Sahip olduğu tarihi ve kültürel değerleri Osmanlıdan günümüze çok sağlıklı bir şekilde ulaştırmayı başaran ve bu özelliği ile de UNESCO Dünya Miras Listesinde kendine yer bulan Safranbolu, bu bağlamda bünyesinde çok farklı değerler barındırmaktadır. Gözle görünen estetik özelliklerinin yanı sıra Ebced gibi doğrudan görünmeyen, ancak özel bir çalışma ile ortaya çıkabilen özellikler taşıyan yapı kitabeleri, bu değerleri temsil eden unsurlardan sadece birisidir. Bunların tespitini amaçlayan bu araştırma kapsamında Safranbolu’daki geleneksel mimari örneklerinde bulunan 100’e yakın kitabe incelenmiş, bunların içinde ebced içeren örnekler belirlenmiş, metinlerinin transkripsiyonları yapılmış ve kullanılan Ebced tekniği çözümlenerek Ebced doğrulama tabloları ile metinler sayısal sonuçlara dönüştürülmüştür. Kitabelerde altı farklı türde Ebced kullanıldığı tespit edilmiştir. Bunların içerisinde kullanımı kolay tekniklerin yanı sıra kullanımı zor olan ve ustalık gerektiren tekniklerin de bulunduğu görülmüştür. Bu örneklerin ortaya koyduğu somut veriler ile Türk mimarlığının nitelikli örneklerini barındıran Safranbolu’nun, yapı kitabelerinde kullanılan Ebced örnekleri bağlamında da ilçenin mimari ve kültürel zenginliği ile örtüşen ve gerek nicelik ve gerekse nitelik bakımından dikkat çekici örnekler ihtiva ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

References

  1. Aksoy, M. ve Kuş A. (BYY). Müze Kent Safranbolu, Ankara: Safranbolu Hizmet Birliği Kültür Yayını.
  2. Alparslan, A. (2002). Kitabe, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (C. 26, 76-81), Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi.
  3. Arpat, A. (2006). Dini Mimaride Gizli Tasarım Yöntemleri, İstanbul: Birsen Yayınevi.
  4. Canım, R. (2009). Klâsik Türk Edebiyatında Tarih Düşürme Sanatı ve Bir Ebced Ustası: Adanalı Sürûrî. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13 (2), 105-120.
  5. Coşan, M. E. (15 Ekim 1978). Ebced Hesabı ile Tarih Düşürme Sanatı, Diyanet Gazetesi, 4.
  6. Çınarcı, M. N. (2021). Osmanlı Şuara Tezkirelerinde Tarih Düşürme Geleneği. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5 (4), 2104-2130.
  7. Devellioğlu, F. (1970). Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lügat, Ankara: Aydın Kitabevi.
  8. Doğan, D. M. (1994). Büyük Türkçe Sözlük, İstanbul: Bahar Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Architecture, Art History, Theory and Criticism (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 31, 2024

Submission Date

June 3, 2024

Acceptance Date

October 11, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 33 Number: 2

APA
Mutlu, M. (2024). Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. Sanat Tarihi Dergisi, 33(2), 761-789. https://doi.org/10.29135/std.1495134
AMA
1.Mutlu M. Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. STD. 2024;33(2):761-789. doi:10.29135/std.1495134
Chicago
Mutlu, Mehmet. 2024. “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi 33 (2): 761-89. https://doi.org/10.29135/std.1495134.
EndNote
Mutlu M (December 1, 2024) Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. Sanat Tarihi Dergisi 33 2 761–789.
IEEE
[1]M. Mutlu, “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”, STD, vol. 33, no. 2, pp. 761–789, Dec. 2024, doi: 10.29135/std.1495134.
ISNAD
Mutlu, Mehmet. “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi 33/2 (December 1, 2024): 761-789. https://doi.org/10.29135/std.1495134.
JAMA
1.Mutlu M. Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. STD. 2024;33:761–789.
MLA
Mutlu, Mehmet. “Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme”. Sanat Tarihi Dergisi, vol. 33, no. 2, Dec. 2024, pp. 761-89, doi:10.29135/std.1495134.
Vancouver
1.Mehmet Mutlu. Safranbolu Tarihî Yapı Kitabelerinde Ebcedle Tarihlendirme. STD. 2024 Dec. 1;33(2):761-89. doi:10.29135/std.1495134