‘Asr-ı ‘Adâlette Göçün Vukû‘ât-ı Elîmesi: Kafkasya ve Rumeli Muhacirlerinin Karaman’a Yerleşim Sürecinde Yerli Halkın Reaksiyonu

Öz

Bu çalışma Karaman’da yaşayan halkın XIX. yüzyılın son çeyreğiyle 1910’lu yıllar arasında bölgeye gelen göçmenlere verdiği tepkilere odaklanmıştır. Bundan amaç Karaman’da yerli halkın göç karşısında ne tür davranışlar sergilediğini ve ana vatana döndüklerini düşünen göçmenlerin nasıl bir tabloyla karşılaştıklarını anlamaktır. Ayrıca Osmanlı topraklarına yapılan göçler konusunda yapılan araştırmaların bazılarında görülen göçmenlerin hoş karşılanmış oldukları yönündeki düşünce Karaman örneğindeki vakalarla sorgulanmak istenmiştir. Dolayısıyla arşiv vesikalarında yerleşik halkın yaşam alanlarındaki bu yeni gelişmeye gösterdikleri tepkilerin izi aranmış ve başlıklar bu olayların en belirgin yönleri gözetilerek tespit dilmiştir. Buna göre mevcut düzenin göçmenler tarafından bozulduğunu gören Karaman yerleşikleri yasal yöntemlerle hak aramaktan sonu katle varabilecek saldırılar arasında değişiklik gösteren birtakım reaksiyonlar göstermişlerdir. Bu olaylar ise bir canlı olarak insanın her şeyden önce kendi yaşamını sürdürmek için toprak gibi önemli sosyo-ekonomik ve geçimlik bir emtiayı güvence altına alma gayretinin göçmenler karşısında da sürdürüldüğünü kanıtlamaktadır. Göçle yüzleşmek zorunda kalan Karaman yerleşiklerinin zor süreçlerden geçerek uzak mesafelerden gelen göçmenlere karşı “ben” ve grupsal anlamda “biz” dürtüleriyle hareket ettikleri ve aynı dinden veya ırktan olmanın bu önceliklere bir tesiri olmadığı sonuca varılabilmektedir. Dolayısıyla hayatta kalma dürtüsüyle göçmenlerle yaşanan sosyal olaylar arasında bağ kurmak isteyen çalışma, geleneksel toplum için “göçmenlere kucak açma” anlatasında ciddi gedikler olduğuna dikkat çekmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Devleti
• Kafkasya
• Rumeli
• Karaman
• Göç

The Painfulness events of Migration in the ‘Age of Justice’: The Reaction of the Local People in the Settlement Process of Caucasian and Rumelian Migrants in Karaman

Abstract

This study focuses on the treatments of the residents of Karaman to the immigrants who came to the region during the period from the last quarter of the 19th century to the 1910s. People who escaped from the oppression of the Russians and the new Balkan states that wanted to strengthen their ethnic structures in the lands lost by the Ottoman Empire wanted to come to their homeland and live in security. When the general course of studies on this subject is examined, it is striking that there is a general opinion that the settled people treated the immigrants mercifully. However, many immigrants lived on these lands, perhaps much more. The traces of the reactions of the settled people to this new development in their living spaces were sought in the archive documents used and the titles were determined by considering the most significant aspects of these events. It was seen that in these events, the people as the inhabitants of Karaman wanted to secure their subsistence lands and sovereignty areas and did not care much about being of the same race or religion as the immigrants. Therefore, our study aims to draw attention to the serious gaps in the narrative of “welcoming immigrants” by establishing a connection between the human instinct for survival and the social events resulting from immigration.

Keywords

• Ottoman Empire
• Caucasus
• Rumelia
• Karaman
• Migration

References

1. Akgündüz, A. (1998). Migration to and From Turkey, 1783–1960: Types, Numbers and Ethno‐Religious Dimensions. Journal of Ethnic and Migration Studies, 24(1), 97-120. https://doi.org/10.1080/1369183X.1998.9976620
2. Akıncı, B., Nergiz, A. & Gedik, E. (2015). Uyum Süreci Üzerine Bir Değerlendirme: Göç ve Toplumsal Kabul. Göç Araştırmaları Dergisi, 1(2), 58-83.
3. Asan, H. (2016). Devlet, Aşiret ve Eşkıya Bağlamında Osmanlı Muhacir İskân Siyaseti (1860-1914). Göç Araştırmaları Dergisi, 2(3), 34-61.
4. Bayraktar, H. (2008). Kırım Savaşı Sonrası Adana bölgesine Yapılan. Nogay Göç ve İskânları (1859–1861). BİLİG, (45), 45-72.
5. Berber, F. (2011). 19. Yüzyılda Kafkasya’dan Anadolu’ya Yapılan Göçler. Karadeniz Araştırmaları, (31), 17-49.
6. Ceylan, T. E. ve Kardaş T. (2020). Kimlik-Güvenlik İlişkisini Anlamak: Toplumsal Kimlik, Sosyal Psikoloji ve Toplumlar-Arası Güvenlik İkilemi. BİLİG, (94), 189-215. https://doi.org/10.12995/bilig.9409
7. Deringil, S. (1991). 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’na Göç Olgusu Üzerine Bazı Düşünceler. Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul: İstanbul Üni. Edebiyat Fak. Tarih Araştırma Merkezi, 435-442.
8. Dündar, F. (2018). How Migration Institutions “Think”?: The Ottoman-Turkish Case. Anatoli [Online], (9), 169-186. https://doi.org/10.4000/anatoli.731

9. Dündar, F. (2021). Challenges of Examining the Ottoman/Turkish Immigration Policies. ZMO Working Papers, (28). Leibniz-Zentrum Moderner Orient, 1-16.
10. Dündar, F. (2021). Hicret, Din ü Devlet Osmanlı Göç Politikası (1856-1908), İstanbul: İletişim Yayınları.
11. Edgü, E. (2021). Hayatta Kalma Güdüsü: Bir Mekânsal Algı Süreci. Coğrafi Bilimler Dergisi/Turkish Journal of Geographical Sciences, 19(1), 217-241. https://doi.org/10.33688/aucbd.807986
12. Efe, H. (2018). Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye’de Yaşanan Göçler ve Etkileri. Sosyal Bilimler Metinleri, (01), 16-27.
13. Eres, Z. & Akın, N. (2010). Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Kurulan Planlı Kırsal Yerleşmeler. İtüdergisi/a, 9(1), 79-90.
14. Erkan, U. (2022, 3 Eylül), Kılbasan. Karaman Ansiklopedisi. https://ugur-erkan.com/karamanansiklopedisi/kilbasan/ erişim: 26.06.2025.
15. Fisher, A. W. (1987). Emigration of Muslims from the Russian Empire in the Years After the Crimean War. Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, Neue Folge, 35(3), 356-371.
16. Gündüz, A. (2012). XIX. Yüzyılda Kırşehir’e Yerleştirilen Nogay Muhacirleri. (1861-1863). Turkish Studies, 7(1) Winter, 1217-1229. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.3006
17. Güran, T. (2013). 19. Yüzyılda Osmanlı Ekonomisi Üzerine Araştırmalar, İstanbul 2019.
18. Hütteroth, W. D. (1968). Landliche Siedlungen im Stidlichen inneranatoien in den Letzen vierhundert. Jahren. Gottingen, Gottingen Geographische Abhandlungen, Heft 46.
19. Hütteroth, W. D. (1971). Anadolu'da Sosyal Yapının Arazi Bolünmesi ve İskân Üzerindeki Etkileri. (Effects of Social Structure in Anatolia on Land Share and Settlement), İstanbul.
20. Kale, B. (2014). Transforming an Empire: The Ottoman Empire’s Immigration and Settlement Policies in the Nineteenth and Early Twentieth Centuriess. Middle Eastern Studies, 50(2), 252-271.
21. Karpat, K. H. (2019). Osmanlı’dan Günümüze Etnik Yapılanma ve Göçler. (B. Tırnakçı, Çev.), İstanbul: Timaş Yayınları.
22. Kırımlı, H. (2008). Emigrations from the Crimea to the Ottoman Empire during the Crimean War. Middle Eastern Studies, 44(5), 751-773.
23. Kocacık, F. (1980). Balkanlar’dan Anadolu'ya Yönelik Göçler (1878-1890). Osmanlı Araştırmaları I, İstanbul, 138-190.
24. Kocacık, F. ve Yalçın C. (2008). Forced Migration from the Balkans to Anatolia: 1878-1900. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (20), 251-262.
25. Menekşe, Metin, (2021). Girit Müslümanlarının İskân Yerlerinde Karşılaştıkları Kültürel Uyum ve Toplumsal Kabul Sorunu: Ana Dilde Yabancılık. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 19, (30), 1-50. https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.867078
26. Osmanlı Belgelerinde Kafkas Göçleri I, Devlet Arşivleri Yay. İstanbul 2012.
27. Qasımova, S. (2017). 19. XIX Yüzyılda Kuzey Kafkasya’dan Anadolu’ya Göçler: Tarihçilik Açısından Göçün Nedenleri, Sorunları ve Sonuçları. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, IV(XIII), 588-622.
28. Şahin, N. (2006). XIX. Yüzyıl Sonrasında Anadolu’ya Yapılan Göç Hareketleri ve Anadolu Coğrafyasındaki Sosyo-Kültürel Etkileri, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 63-82.
29. Tekeli. İ. (1994). Involuntary Displacement and the Problem of Resettlement in Turkey from the Ottoman Empire to the Presen. Center for Migration Studies, (Special Issue), (11), 202–226.
30. Turan, H. (2007). Doğa, İnsan ve Yasa: Thomas Hobbes, HFSA-16/Hukuka Felsefi ve Sosyolojik Bakışlar Sempozyumu-III, H. Ökçesiz (Haz.). İstanbul Barosu Yay. 452-463.
31. Türkkan, H. (2019). XIX. Yüzyılda Karabük ve Çevresinde Muhacirler Meselesi, History Studies, 11(6), 2087-2104.
32. Yavuzer, N. (2013). İnsanın Saldırgan ve Yıkıcı Doğasını Anlamak. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimleri Dergisi, (23), 43-57.