Research Article

A Literary Response to Economic Decline: Ahmet Midhat Efendi’s Novel Para and The Construction of a New Economic Identity

Number: 64 December 31, 2025
TR EN

Ekonomik Gerilemeye Edebiyattan Bir Cevap: Ahmet Midhat Efendi’nin Para Romanı ve Yeni İktisadi Kimliğin İnşası

Öz

Bu çalışma, Ahmet Midhat Efendi’nin Para romanını Osmanlı Devleti’nin geç dönem iktisadi kültürünün dönüşümü bağlamında incelemektedir. Edebiyat ile iktisat arasındaki ilişkiyi anlamak açısından özgün ve işlevsel bir örnek olan roman, okuyucuya iktisadi bir bilinç kazandırmak amacıyla yazılmıştır. Sulhi ve Vahdeti adlı birbirine karşıt kahramanların paraya bakışları ve iktisadi eylemlerini konu alan roman müsrif-tutumlu, tembel-çalışkan, hilebaz-dürüst gibi ikili değerlerin karşılaşması üzerinden ekonomik insanı yaratmaya çalışır. Romanda sermaye, girişim, banka, sigorta, vergi ve tasarruf gibi iktisadi kavramlar kurgu içinde tanıtılırken okuyucu kurgu üzerinden eğitilmeye çalışılır. Roman eğitici işlevinin yanı sıra iktisadi davranışların ahlaki boyutlarını da tartışmaya uzanarak Osmanlı’nın iktisadi buhranına çözüm önerileri sunmaktadır. Çalışmada romanın iktisadi bilinç oluşturma çabası ve bu bilince yaslanarak yeni bir Osmanlı kimliği inşa etme durumu ele alınmıştır. Roman temel olarak eğitici işlev, ahlaki öğreti ve bunların sentezlendiği ideal iktisadi kimlik üzerine kurgulanmıştır. Çalışma romanın bu yönüne bağlı olarak sosyolojik bir bakışla “iktisadi eğitim”, “iktisadi düşünce”, “ekonomik insan” kavramları etrafında başlıklandırılmıştır. Bu çerçevede romanın iktisadi kavram ve meseleleri ele alış biçimi bakımından oldukça katmanlı ve kültürel bakımdan işlevsel olduğu öne sürülmektedir. Ahmet Midhat Efendi Para romanı vasıtasıyla okuyucuya iktisadi bilinç kazandırmaya çalışırken toplumsal çözülmeye karşı iktisat üzerinden hem bir kültürel direnç hem de çözüm üretmiştir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Ahmet Midhat Efendi (1988). Menfa (İ. C. Kut, Haz.). Tarih ve Toplum Kitaplığı.
  2. Ahmed Midhat Efendi (2005). İktisat metinleri (E. Erbay ve A. Utku, Haz.). Çizgi Kitabevi.
  3. Ahmet Mithat Efendi (2013). Peder olmak sanatı (G. Akyol, Haz.). Dergâh Yayınları.
  4. Ahmet Mithat Efendi (2017). Müşahedat (F. Gökçek, Haz.). Dergâh Yayınları.
  5. Ahmet Midhat Efendi (2023). Para (F. Altuğ, Haz.). Vakıfbank Kültür Yayınları.
  6. Altınbaş, M. (2019). 19. yüzyıl Osmanlı hukukunda sigorta sözleşmelerine ilişkin yapılan düzenlemeler. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 27-43.
  7. Altuğ, F. (2023). Sunuş. Ahmet Midhat Efendi, Para içinde (F. Altuğ, Haz., ss. 7-10). Vakıfbank Kültür Yayınları.
  8. Arslan, M. (2014). İktisat ve edebiyat ilişkisi, zihinselmekansız hikâye anlatımı ve düşündürdükleri: Görelizaman hikâye anlatımı ve geçmişgelecek. D. G. Aydın ve Ç. Akdere (Ed.), Edebiyattaki iktisat içinde (ss. 235-250). İletişim Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Turkish Language and Literature (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 31, 2025

Submission Date

July 29, 2025

Acceptance Date

October 20, 2025

Published in Issue

Year 1970 Number: 64

APA
Öztürk, Z. (2025). Ekonomik Gerilemeye Edebiyattan Bir Cevap: Ahmet Midhat Efendi’nin Para Romanı ve Yeni İktisadi Kimliğin İnşası. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Ve Toplum Bilimleri Dergisi, 64, 597-614. https://doi.org/10.35237/suitder.1753564