Klasik Dönem Osmanlı İlimler Tasnifinde Bitki-Bilimi ve Tanımları

Bu çalışmada Osmanlıların bilim tanımlarından yola çıkarak gerek doğa felsefesi gerek bitkiler özelinde ne tür bir bilim sistemine sahip olduğu ortaya çıkarılmak istenmiştir. Bilimler tasnifi, içinde bulunduğu kültürün paradigmasını yansıtmaktadır. Bu tasniflerde sadece bilimlerin tanımları yer almamakla birlikte bilimlerin hangi konularla ilgilendiği, sorularının ne olduğu, ilkeleri ve epistemolojik araç ve metotları belirlenmiştir. Haliyle bir bilgi veya veri bu tasnife göre hangi bilimin konusu veya sorusunun cevabı olduğu ortaya çıkar. Ayrıca bu tasnifler bilimler arasında hiyerarşiyi ve önem sıralarını da gösterir. Özellikle herhangi bir ilim dalında okuma yapmak isteyenler için bir yol haritası sunar. Bu tasnif geleneği Osmanlı literatüründe de kendisine yer bulmuştur. Osmanlılar, Orta Çağ İslam mirasını devralırken bu literatür geleneğini de kendilerine adapte etmişlerdir. Bu tasniflere göre doğada olan varlıklar, “fizik” ilmi disiplini çerçevesinde incelemeye tabi tutulmuştur. Bu minvalde bitkiler de o dönemde de doğada var olan varlıklar olduğu için fizik ilminin altında yer alan bitki-bilimi (ilm-i nebāt) çerçevesinde incelenmiştir. Ayrıca o dönemde bitkilere yönelik araştırmalar ziraat bilimi ve tıp biliminin içinde de yer almaktadır. Böylece bu çalışmada Osmanlıların bitkilere dair araştırmalarını hangi bilim dalı çerçevesinde yaptığı tespit edilmiş olacaktır. Bu çalışmada Osmanlıların bitkilere dair teorik çalışma ve tartışmalardan daha çok bitkilerin kullanımını araştırmışlardır.

This study aims to reveal what kind of science system the Ottomans had in terms of natural philosophy and plants based on their definitions of science. The classification of sciences reflects the paradigm of the culture in which it exists. In these classifications, not only the definitions of sciences are included, but also the subjects that sciences are interested in, what their questions are, their principles, and their epistemological tools and methods are determined. These classifications also show the hierarchy and order of importance among the sciences. According to these classifications, beings in nature were subjected to analysis within the framework of the discipline of "physics". In this respect, plants were also analyzed within the framework of plant-science (‘ilm al-nabāt), which is under the science of physics since they were also existent in nature at that time. In addition, research on plants at that time was also included in agricultural and medical sciences. Thus, in this study, it will be determined within the framework of which branch of science the Ottomans conducted their research on plants. In this study, the Ottomans researched the use of plants more than theoretical studies and discussions on plants.