Türkiye’de Yeni (Sivil) Anayasanın Gerekliliği ve Toplumsal Beklenti Üzerine Bir Araştırma: Ankara İli Örneği
Abstract
Türkiye’de anayasa yapım süreçleri genellikle toplumsal kaos ve kargaşanın üst seviyede olduğu askeri darbe sonrası yapıla gelmiştir. Bu durum toplumda her zaman bir sivil anayasa beklentisi doğurmuştur. Bu çalışmanın amacı, özellikle son yıllarda hem toplumsal bir beklenti haline gelmiş, yeni (sivil) bir anayasadan toplumsal beklentilerin neler olduğunun irdelenmesidir. Bu doğrultuda toplam 18 sorudan ve 5 faktörden (Devletçi anlayış, Hak ve özgürlük, Devlet şekli, Toplumsal ve kültürel haklar, Seçim ve katılım) oluşmuş bir anket uygulaması ile çeşitli veriler elde edilerek çıkan sonuçlar üzerinden genel bir değerlendirme yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında olası bir anayasa yapım aşamasında toplumsal beklenti ve taleplerin dikkate alınarak toplum ihtiyaçlarına cevap verecek, demokrasi ve insan haklarına hizmet edecek bir anayasal metnin ortaya çıkmasına katkı sunmak amaçlanmıştır. Bu maksatla Ankara ili merkez ilçelerinde 384 katılımcıya yöneltilen 5’li likert ölçeğine göre hazırlanmış sorular yardımıyla toplumsal eğilim ve beklenti anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu sayede yasa yapıcılar toplumsal beklentiler doğrultusunda kapsayıcı ve meşruiyet bakımından kalıcı bir metin hazırlama imkânına sahip olacaktır. Çalışmada demografik verilerden de yararlanarak sivil bir anayasa yapılması aşamasında toplumun tüm kesimlerinin beklentileri anlaşılmaya çalışılmıştır. Ekonomik, sosyolojik, siyasal, kültürel taleplerden oluşan sorular sorulmuş, katılanların mevcut anayasada nelerin eksikliğini yaşadıkları irdelenmiştir. Genel anlamda çalışma bizlere darbe dönemi anayasalarının kişi hak ve özgürlükleri bakımından sorunlu metinler olduğu ve sivil anayasanın bu anlamda çözüm üreteceği yönünde fikir vermektedir, bununla birlikte kültürel hakların yaşatılması gerekliliğine dair %80 üzerinde bir talep olduğu tespit edilmiştir. Devlet otoritesinin kişi lehine güçlendirilmesi gerekliliğine dair %81 oranında bir eğilim olduğu veriler dâhilinde görülmüştür. Basın özgürlüğü önemli hususlardan biri olup %85 üzerinde bir beklentiden söz edilebilir. Ekonomik sorunların çözümü noktasında anayasal güvencelerin olması gerekliliği toplumun neredeyse tamamı açısından önemli bir husus gibi görünmekte olup katılanların %98’lik kısmı bu doğrultuda bir beklenti içerisinde oldukları yönünde fikir beyan etmişlerdir. Yine böyle bir anayasadan en önemli beklentilerden bir tanesi de bireysel hak ve özgürlükler noktasında olmuştur %97 oranında bir beklenti olduğunu söylemek mümkündür. Toplumun bu denli beklenti içerisinde olması sivil bir anayasa yapımının ne kadar önemli olduğuna işaret etmektedir. Nihayet, elde edilen bulgular ışığında toplumsal mutabakat metni olan anayasaların hazırlanış aşamasında yasa yapıcılarca toplumun talep ve beklentilerini olabildiğince dikkate alması ve bunu metnin ruhuna yansıtması gerekmektedir. Uzun ömürlü yasaların ve toplumsal istikrarın sağlanması, demokrasi ve insan haklarının gelişmesi açısından toplumun tüm kesimlerinin anayasal sürece dâhil edilmesi son derece önemlidir.
Keywords
Anayasa, Demokrasi, Meşruiyet, Toplumsal Beklenti, Toplumsal Mutabakat
References
- Arato, A. (1981). Cıvıl Socıety Agaınst The State: Poland 1980-81, Telos Press Publishing.
- Acar, M. & Bilir, H. (2013). Türkiye’de Sivil Anayasa Arayışları, Anayasal İktisat ve Anayasada Bulunması Gereken İktisadi-Mali Hükümler. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2013(1), 87-96.
- Arıkan, C., & Yarımbatman, G. (2022). Siyasi İktidarın Sınırlandırılması ve Anayasal Denge Denetim Düşüncesinin Kökeni. İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 555-574.
- Atay, E. E. (2008). Anayasa Kavramının Tanımı, Hazırlanması ve Değiştirilmesi Arasındaki İlişki. Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 503-550.
- Aydınlı, H. İ., & Ayhan, V. (2004). Egemenlik Kavramının Tarihsel Gelişimi Perspektifinden İktidarın Sınırlandırılması Tartışması. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 67-84.
- Baş, S. (2022). Yeni Anayasa Gündeminin Anlamı Üzerine. TYB Akademi, 35, 13-50.
- Bilir, F. (2008). Anayasa Yapımına Yönelik Değerlendirmeler. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(1), 551-564.
- Bozatay, Ş. A. (2011). 12 Eylül 2010 Referandumu ve Referandum Sürecinin Üniversite Öğrencileri Tarafından Algılanmasına İlişkin Bir Araştırma: Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Örneği. Yönetim Bilimleri Dergisi, 9(2), 115-140.
- Can, O. (2021). 1921 Anayasasının 100. Yılı: Bir İstisnai Başarı ve Dramatik Başarısızlık Hikayesi. Anayasa Yargısı, 38(1), 127-170.
- Coşkun, V. (2017). 16 Nisan 2017 Tarihinde Kabul Edilen Anayasa Değişikliklerinin Değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 22(36), 3-30.