Spinoza ve Hobbes Felsefesinde Gülme: İnsan Doğası, Rasyonalite ve Güç İlişkisi

Year 2026, Issue: 59 , 333 - 340 , 30.04.2026

Selman Selim Akyüz , Hacer Aker

https://doi.org/10.52642/susbed.1858697

https://izlik.org/JA75PC97JJ

Abstract

Bu makale, gülmeyi Spinoza ve Hobbes’un insan doğası, rasyonalite ve iktidar tasavvurları içinde karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Çalışma, gülmenin yalnızca gündelik bir duygu dışavurumu değil; öznenin kendisini ve başkasını kurma biçimlerini açığa çıkaran politik-etik bir “gösterge alanı” olduğunu ileri sürmektedir. Hobbes’un Leviathan’daki yaklaşımında gülme, “ani zafer/sudden glory” duygusuna yaslanır; karşılaştırma üzerinden üretilen üstünlük, toplumsal rekabeti ve hiyerarşik düzeni yeniden üretir. Bu nedenle gülme, Hobbes’ta doğa durumu tahayyülünün ve egemenliğin sınır tanımazlığına eşlik eden bir iktidar tekniği olarak okunabilir. Spinoza’nın Etika’sında ise gülme, aklın rehberliğinde çözümlenebilir bir duygulanım olarak, neşeyle (laetitia) birlikte öznenin eyleme gücündeki artışı imler; tahakküm değil, daha yetkin bir varoluş kipine geçişin belirtisidir. Makale, bu iki hattı gülmenin (i) aşağılayıcı/rekabetçi ve (ii) neşeye dayalı/özgürleştirici işlevleri üzerinden ayrıştırarak, erken modern siyaset felsefesinde duygulanımların iktidar düzenekleriyle ilişkisini görünür kılmaktadır.

Keywords

Spinoza , Hobbes , Gülme , Duygulanımlar , Rasyonalite , İktidar

Ethical Statement

Bu çalışma, insan katılımcılar veya hayvanlar üzerinde yürütülen herhangi bir deneysel araştırma içermemektedir. Çalışma, yalnızca yayımlanmış kaynaklara ve kuramsal metinlere dayalı olarak yürütülmüş kuramsal bir incelemedir. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir. Yazarlar, çalışmanın tüm aşamalarında akademik etik ilkelere uygun hareket ettiklerini beyan ederler.

Supporting Institution

Bu çalışma, Selçuk Üniversitesi tarafından sağlanan akademik çalışma ortamı ve kurumsal olanaklar çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında herhangi bir proje desteği veya finansal fon kullanılmamıştır.

Thanks

Yazarlar, bu çalışmanın hazırlanması sürecinde sağladığı akademik çalışma ortamı ve kurumsal olanaklar için Selçuk Üniversitesi’ne teşekkür ederler.

Laughter in the Philosophy of Spinoza and Hobbes: Human Nature, Rationality, and Power Dynamics

https://izlik.org/JA75PC97JJ

Abstract

This article offers a comparative reading of laughter in Spinoza and Hobbes by situating it within their broader accounts of human nature, rationality, and power. It argues that laughter is not merely an everyday emotional reaction but a political–ethical diagnostic through which forms of subjectivity and social order become legible. In Hobbes’s Leviathan, laughter is grounded in “sudden glory”: an affect produced by comparison that signals superiority and, in doing so, sustains competition, humiliation, and hierarchical positioning. From this perspective, laughter functions as a micro-technology of power that resonates with Hobbes’s state-of-nature anthropology and his defense of undivided sovereignty. Spinoza, by contrast, treats laughter in the Ethics as an affect that can be understood through reason and aligned with joy (laetitia)—an increase in one’s power to act. Rather than serving domination, laughter here indexes a transition toward a more adequate, empowered mode of existence. By mapping these divergent logics, the article clarifies how early modern political philosophy theorizes affects as mechanisms that either reproduce domination or enable rational freedom, thereby contributing to contemporary discussions on the politics of emotion.

Keywords

Spinoza , Hobbes , Laughter , Affects , Rationality , Power

Ethical Statement

This study does not involve any research conducted on human participants or animals. It is a theoretical study based solely on the analysis of published sources and philosophical texts. Therefore, ethical committee approval is not required. The authors declare that all stages of the study were conducted in accordance with academic ethical principles.

Supporting Institution

This study was carried out within the academic working environment and institutional facilities provided by Selcuk University. No external project funding or financial support was received for this study.

Thanks

The authors would like to thank Selcuk University for providing the academic working environment and institutional facilities during the preparation of this study.

References

• Agamben, G. (2013). Kutsal insan: Egemen iktidar ve çıplak hayat (İ. Türkmen, Çev.; 2. bs.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bakhtin, M. (1984). Rabelais and his world (H. Iswolsky, Trans.). Bloomington, IN: Indiana University Press.
• Bakhtin, M. (2014). Karnavaldan romana: Edebiyat teorisinden dil felsefesine seçme yazılar (C. Soydemir, Çev.; 2. bs.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Balibar, E. (2010). Spinoza ve siyaset (S. Soyarslan, Çev.; 2. bs.). İstanbul: Otonom Yayıncılık.
• Billig, M. (2005). Laughter and ridicule: Towards a social critique of humour. London, UK: Sage.
• Canetti, E. (2006). Kitle ve iktidar (G. Aygen, Çev.; 3. bs.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Chesterfield, P. D. (1992). Letters. New York, NY: Oxford University Press.
• Deleuze, G. (2000). Spinoza üzerine on bir ders (U. Baker, Çev.; 6. bs.). İstanbul: Öteki Yayınları.
• Deleuze, G. (2005). Spinoza: Pratik felsefe (A. Nahum & U. Baker, Çev.). İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
• Dugas, L. (1902). Psychologie du rire. Paris, France: Kessinger.
• Gruner, C. (2000). The game of humour. London, UK: Transaction Publishers.
• Hobbes, T. (2007). Leviathan: Bir din ve dünya devletinin içeriği, biçimi ve kudreti (S. Lim, Çev.; 6. bs.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Koestler, A. (1997). Mizah yaratma eylemi (S. Kabakçıoğlu & Ö. Kabakçıoğlu, Çev.). İstanbul: İris Yayınları.
• Lorenz, K. (1960). On aggression (M. Wilson, Trans.). New York, NY: Harcourt, Brace & Company.
• Morreall, J. (1997). Gülmeyi ciddiye almak (Ş. Soyer, Çev.). İstanbul: İris Yayınları.
• Provine, R. R. (2000). Laughter: A scientific investigation. New York, NY: Viking Penguin.
• Rapp, A. (1951). The origins of wit and humour. New York, NY: E. P. Dutton.
• Spinoza, B. (2011). Etika: Geometrik düzene göre kanıtlanmış ve beş bölüme ayrılmış olan (H. Z. Ülken, Çev.; 4. bs.). Ankara: Dost Kitabevi.
• Strauss, L. (1965). On the spirit of Hobbes’ political philosophy. In K. C. Brown (Ed.), Hobbes studies (pp. 1–30). Cambridge, UK: Harvard University Press.
• Thomas, K. (1977, January 21). The place of laughter in Tudor and Stuart England. Times Literary Supplement, 76–83.
• Türk, M. S., & Erdoğan Çakar, B. (2025). Karikatürler üzerinden bir gündem okuması: Kırgızistan’da Nisan Devrimi’nden geriye kalanlar. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (57), 13–31. https://doi.org/10.52642/susbed.1533609