Prefrontal Korteks Hasarlarının TCK Madde 32 Bağlamında Kusur Yeteneğine Etkisi

Yıl 2026, Sayı: 66 , 259 - 278 , 29.04.2026

Serkan Güngör

https://doi.org/10.54049/taad.1892833

https://izlik.org/JA96ME36XU

Öz

Bu çalışma, nörobilim alanındaki paradigmatik dönüşümlerin ceza hukuku dogmatiği üzerindeki sarsıcı etkilerini, özellikle prefrontal korteks (PFK) hasarları ve bu hasarların kusur yeteneğiyle olan nedensellik bağını merkeze alarak disiplinlerarası bir derinlikle analiz etmektedir. Klasik ceza hukuku, bireyi toplumsal normlara uyum sağlama noktasında mutlak bir "özgür irade"ye sahip, rasyonel bir özne olarak kabul eder. Ancak 21. yüzyılın nörobiyolojik verileri; karar verme, dürtü kontrolü, sosyal muhakeme ve empati gibi yürütücü işlevlerin, beynin prefrontal bölgesindeki nöral ağların yapısal bütünlüğüne doğrudan bağımlı olduğunu kanıtlamaktadır.
Çalışma kapsamında, "Phineas Gage" vakasından hareketle "edinilmiş sosyopati" kavramı tıbbi ve hukuki perspektiften incelenmekte; frontal lob lezyonlarının bireyi "başka türlü davranabilme" imkanından nasıl yoksun bıraktığı tartışılmaktadır. Türk Ceza Kanunu’nun 32. maddesinde düzenlenen "akıl hastalığı" kriterinin, günümüz yargı pratiğinde sadece psikotik bozukluklarla sınırlandırılmasının yarattığı adalet açığı eleştirilmekte; "algılama" yeteneği korunmuş olsa dahi "yönlendirme" yeteneği biyolojik olarak felç olmuş faillerin hukuki statüsü yeniden tanımlanmaktadır. İspat hukuku bağlamında ise fMRI, PET ve EEG gibi nöro-görüntüleme tekniklerinin mahkemelerdeki delil değeri; zihinsel mahremiyet, "nemo tenetur" ilkesi ve bilişsel özgürlük ekseninde kapsamlı bir etik süzgeçten geçirilmektedir. Çalışmanın temel iddiası, Türk Ceza Adalet sisteminin "ödetici adalet" (retributive justice) modelinden, nöro-rehabilitasyon ve bilimsel temelli güvenlik tedbirlerini esas alan "onarıcı ve bilimsel" bir modele evrilmesinin zorunluluğudur. Bu doğrultuda, TCK m. 32'nin nörobilimsel bulguları kapsayacak şekilde genişletilmesi ve yargılama süreçlerine "nöro-hukuki" bir metodolojinin entegre edilmesi yönünde somut yasal reform önerileri sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Prefrontal Korteks , Nöro-Hukuk , TCK m.32 , Ceza Sorumluluğu , Kusur Yeteneği , Zihinsel Mahremiyet , İradenin Maddeselliği

Kaynakça

• Akdağ H, Ceza Hukukunda Kusurluluğu Kaldıran ve Azaltan Nedenler (Adalet Yayınevi 2020)
• Aspinwall LG and others, ‘The Double-Edged Sword: Does Biopsychosocial Explanation of Psychopathy Mitigate or Aggravate Judges’ Sentencing Decisions?’ (2012) 337(6096) Science 846
• Beer JS and others, ‘The Regulatory Function of Prefrontal Cortex in Social Responses’ (2006) 10(1) Trends in Cognitive Sciences 1
• Carrara F, Programma del Corso di Diritto Criminale (Lucca 1867)
• Centel N ve Zafer H, Ceza Muhakemesi Hukuku (20. baskı, Beta Yayıncılık 2023)
• Centel N, Zafer H ve Çakmut Ö, Türk Ceza Hukukuna Giriş (12. baskı, Beta Yayıncılık 2023)
• Corte d’Assise d’Appello di Trieste (Italy) 1 Ekim 2009, n 5
• Damasio A, Descartes’ Error: Emotion, Reason, and the Human Brain (Putnam 1994)
• Erşen T, Ceza Muhakemesinde Bilirkişilik (On İki Levha Yayıncılık 2021)
• Farahany NA, ‘The Neuroscience of Punishment’ (2011) 9(1) Berkeley Business Law Journal 166
• Farahany NA, ‘The Right to Cognitive Liberty’ (2023) 42(1) Law and Philosophy 1
• Farwell LA, ‘Brain Fingerprinting: A Comprehensive Tutorial Review’ (2012) 6(2) Cognitive Neurodynamics 115
• Greene J and Cohen J, ‘For the Law, Neuroscience Changes Nothing and Everything’ (2004) 359(1451) Phil Trans R Soc B 1775
• Hakeri H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (26. baskı, Adalet Yayınevi 2023)
• Harlow JM, ‘Recovery from the Passage of an Iron Bar through the Head’ (1868) 2 Publications of the Massachusetts Medical Society 327
• İçel K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Beta Yayıncılık 2022)
• Ienca M and Andorno R, ‘Towards New Human Rights in the Age of Neuroscience and Neurotechnology’ (2017) 13(1) Life Sciences, Society and Policy 5
• Jones OD and others, ‘Brain Imaging for Legal Thinkers: A Guide for the Perplexed’ (2009) 5(2) Stanford Technology Law Review 5
• Jones OD and Shen FX, ‘Law and Neuroscience’ (2012) 33(4) Journal of Neuroscience 17623
• Macmillan M, An Odd Kind of Fame: Stories of Phineas Gage (MIT Press 2000)
• Meraklı S, Ceza Hukukunda Kusur (3. baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
• Meynen G, ‘Neurolaw: Recognizing the Importance of the Intuitive Mind’ (2016) 7(4) Theoretical Criminology 421
• Morse SJ, ‘Brain Overclaim Syndrome and Criminal Responsibility’ (2006) 3(2) Ohio State Journal of Criminal Law 397
• Morse SJ, ‘Determinism and the Death of Folk Psychology: Two Challenges to Responsibility from Neuroscience’ (2008) 9(1) Minnesota Journal of Law, Science & Technology
• Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (19. baskı, Seçkin Yayıncılık 2023)
• Öztürk B ve diğerleri, Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku (17. baskı, Seçkin Yayıncılık 2023)
• Raine A, The Anatomy of Violence: The Biological Roots of Crime (Pantheon 2013)
• Roper v Simmons 543 US 551 (2005)
• Sapolsky R, Behave: The Biology of Humans at Our Best and Worst (Penguin Books 2017)
• Sapolsky RM, ‘The Frontal Cortex and the Criminal Justice System’ (2004) 359(1451) Phil Trans R Soc B 1787
• Shen FX, ‘Neuroscience and the Strategy of Including the Cognitive Liberty’ (2013) 42(4) Journal of Law, Medicine & Ethics 505
• Shen FX, ‘The Law and Neuroscience Bibliography’ (2010) 38(3) Int’l J Legal Info 352
• Slobogin C, ‘Principles of Risk Assessment: Sentencing and Policing’ (2014) 15(2) Ohio State Journal of Criminal Law 583
• Steinberg L and Scott ES, ‘Less Guilty by Reason of Adolescence: Developmental Immaturity, Diminished Responsibility, and the Juvenile Death Penalty’ (2003) 58(12) American Psychologist 1009
• Tribunale di Como, GIP (Italy) 20 May 2011, n 536
• Yağcı Çetin F, Türk Ceza Hukukunda Akıl Hastalığı (Seçkin Yayıncılık 2022)
• Yenisey F ve Nuhoğlu A, Ceza Muhakemesi Hukuku (11. baskı, Seçkin Yayıncılık 2023)
• Yıldız ME, Ceza Hukukunda Akıl Hastalığının Kusur Yeteneğine Etkisi ve Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri (Adalet Yayınevi 2020)
• Zafer H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (9. baskı, Beta Yayıncılık 2023)