TÜRK HUKUK TARİHİNDE DÜĞÜN TAKILARININ AİDİYETİ SORUNUNUN MODERN HUKUKLA MUKAYESELİ BİR İNCELEMESİ

Öz

Türk hukuk tarihinde düğünlerde takılan ziynet eşyaları ve paraların kime ait olduğu hususu ihtilaflı bir mesele olmuştur. İslam hukuku kadının mülkiyet hakkını tanıdığından karşılıksız kazandırmalarda mevhubun leh veya hediye alan olarak kadının ziynet eşyasına sahip olabildiği ifade edilebilir. Osmanlı hukukunda da Hanefi mezhebinin içtihatları doğrultusunda düğün takılarının hibe olarak kabul edildiği ve tasarrufi işlem olarak takı getirenlerin iradesine üstünlük tanındığı söylenebilir. Türkiye Cumhuriyeti döneminde 2002 yılına kadar Yargıtay’ca geliştirilen içtihatlar kapsamında kadın ya da kocanın şahsına ait olan eşyalar onun kişisel malı kabul edilip, bir boşanma durumunda herkes kendi malını alabilirken, mallar değişmişse yerine geçen mallar geri alınabilmiştir. Bu durumda, düğünde kadına takılan şeyler kadına, erkeğe takılan şeyler ise erkeğe ait sayılmıştır. Türk Medeni Kanunu sonrası Yargıtay, ziynetlerin “kim tarafından kime takılırsa takılsın kadına ait olacağı” kabulüne içtihatlarında ilk kez yer vermiştir. 2024 yılında ise Yargıtay 2. HD 10 yıldan fazladır devam ettirdiği bu içtihadını değiştirmiştir. Yargıtay, güncel kararında toplumda değişen örf ve adetlerden bahisle yeni içtihadını temellendirmiş olsa da “kim tarafından kime takılırsa takılsın tüm düğün takıları kadına aittir” içtihadı yerleşmiş bir içtihat haline gelememiştir. Bu konuda kanuni düzenlemelerin yapılması ve içtihatların birleştirilmesi fiili bir zorunluluk halini almıştır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Hibe
• Aile
• Düğün
• Nukût.

A COMPARATIVE EXAMINATION CONCERNING ISSUE of the OWNERSHIP of WEDDING JEWELRY in TURKISH LEGAL HISTORY WITH MODERN LAW

Öz

In Turkish legal history, the ownership of jewelry and money given at weddings has been a contentious issue. Since Islamic law recognizes women's property rights, it can be stated that in gratuitous transfers, the woman, as the recipient of the gift, can possess the jewelry. In Ottoman law, it can be said that, in accordance with the interpretations of the Hanafi madhab, wedding jewelry was accepted as a gift, and the will of those who brought the jewelry was given precedence as a transactional right. In the Republic of Turkey, until 2002, the precedents established by the Supreme Court of Appeals considered personal belongings of the husband or wife as their own property. In the event of a divorce, each party could reclaim their own property, but if the property had been exchanged, the replacements could be reclaimed. In this context, items given to the wife at the wedding were considered hers, and those given to the husband were considered his. Following the enactment of the Turkish Civil Code, the Supreme Court of Turkey, for the first time in its jurisprudence, accepted that jewelry "belongs to the woman regardless of who gives it to her." However, in 2024, the 2nd Civil Chamber of the Supreme Court of Appeals changed this precedent, which it had maintained for over ten years. Although the Supreme Court, in its recent decision, based its new jurisprudence on changing customs and traditions in society, the precedent that "all wedding jewelry belongs to the woman, regardless of who gives it to whom," has not yet become established jurisprudence. Making legal arrangements and unifying jurisprudence on this matter has become a defacto necessity.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Grant
• Family
• Wedding
• Nuqut.

Kaynakça

1. Acabey MB, Teorik ve Pratik Yönleriyle Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Tasfiyesi (Turhan Kitabevi 2020)
2. Ağaoğlu A, Hukuk Tarihi (Kurtuluş Matbaası 1931-1932)
3. Akçaal M, ‘Düğünde Takılan Ziynet Eşyasının İadesi’ (2019) 14(2) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
4. Akpınar A, ‘Hediyenin Dinî Temelleri’ (2020) 1 Sırat: GİBTÜ İslami İlimler Fakültesi Dergisi 1–14
5. Aktay N, ‘Nişanlanmanın Sona Ermesi Halinde Verilen Hediyelerin İadesi’ (1983) (2) Adalet Dergisi
6. Akyılmaz G, İslam ve Osmanlı Hukukunda Kadının Statüsü (2000)
7. Ali Haydar Efendi, Dürer’ul Hükkam (Şirket-i Mertebiye Matbaası 1319)
8. Antalya G ve M Topuz, Eşya Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2021)

9. Aral F ve H Ayrancı, Borçlar Hukuku, Özel Borç İlişkileri (9th edn, 2012)
10. Armağan S, İslam Hukukunda Temel Hak ve Hürriyetler (2006)
11. Arsebük E, Medeni Hukuk, Cilt 2 (Recep Ulusoğlu Basımevi 1940)
12. Arslantaş Y ve RK Septioğlu, ‘Çivi Yazılı Hukukî Belgelere Göre Mezopotamya’da Kadın’ (2016) 12(1-2) Fırat Üniversitesi Orta Doğu Araştırmaları Dergisi 9–25
13. Aslan M, ‘İslam Hukukunda Nukût’un (Düğünlerde Takılan Takılar) Niteliği: Hibe mi, Borç mu?’ (2023) 7(1) Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 184–205
14. Atasay T, Borçlar Hukuku (1956)
15. Avcı M, Türk Hukuk Tarihi (Atlas Akademi Yayınları 2021)
16. Aydoğdu M ve N Kahveci, Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (5. Baskı, Adalet Yayınevi 2021)
17. Aydın MA, İslam-Osmanlı Aile Hukuku (1985)
18. Ayiter K, Roma Hukuku Dersleri (Aile Hukuku) (2. Baskı, 1963)
19. Bardakoğlu A, ‘Hediye’ in Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cilt 17 (TDV Yayınları 1998)
20. Bardakoğlu A, ‘Hibe’ in Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cilt 17 (TDV Yayınları 1998)
21. Battal A, Hukukun Temel Kavramları (2001)
22. Bayram S ve R Kuzuoğlu, ‘Takı Takma Âdetinin Eski Asur Toplumundaki İzleri’ in Cahit Günbattı’ya Armağan (2015)
23. el-Behûtî MY, Keşşâfu’l-Kınâ‘ ‘an Metni’l-İknâ (Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye 1402)
24. Belen İ, Şartlı ve Mükellefiyetli Bağışlama (2005)
25. Bilmen ÖN, Hukukı İslamiyye ve Istılahatı Fıkhiyye Kamusu, Cilt 4 (Bilmen Yayınevi 1986)
26. Börklüce C, ‘Karşılaştırmalı Hukuk Perspektifinden Türk Medeni Hukukunda Boşanmanın Mali Sonuçlarına İlişkin Üç Eleştiri’ (2025) 7(2) ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi
27. Buhârî, el-Câmi‘u’s-sahîh
28. Cin H, Eski Hukukumuzda Boşanma (1988)
29. Cin H, İslam ve Osmanlı Hukukunda Evlenme (1988)
30. Cin H ve G Akyılmaz, Türk Hukuk Tarihi (Sayram Yayınları 2021)
31. Çiğdem R, Mukayeseli Medeni Hukuk (Rağbet Yayınları 2012)
32. Demir F, İslam Hukukunda Mülkiyet Hakkı ve Servet Dağılımı (DİB Yayınları 2012)
33. Dural M, T Öğüz ve MA Gümüş, Türk Özel Hukuku: Aile Hukuku, Cilt 3 (2025)
34. Ebu Dâvûd, Sünen
35. Ebu’l-İz AM, ‘Nukûtu’l-efrâh’ (2017) 58 Mecelletu’l-İktisâdi’l-İslâmî el-Alemiyye
36. el-Erdem N, Türk Borçlar Kanunu Şerhi ve Davaları (1988)
37. Eren F, Borçlar Hukuku Özel Hükümler (6. Baskı, 2018)
38. Esener T, ‘Sözleşmelerin İnikatında İtimat Prensibinin Ehemmiyeti’ (1952) 9(3-4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
39. Fetâvâ-yı Feyziyye (1266)
40. Fetâvâ-yı Hindiyye (Mustafa Efe tr, Akçağ Yayınları 1988)
41. Feyzioğlu FN, Borçlar Hukuku (1980)
42. Feyzioğlu FN, Borçlar Hukuku, Hususî Kısım, Akdin Muhtelif Nevileri, Cilt 1 (2. Baskı, 1970)
43. Gençcan ÖU, Mal Rejimleri Hukuku (Yetkin Yayınları 2023)
44. Gençcan ÖU, Ziynet Alacağı Davaları (Yetkin Yayınları 2023)
45. Gümüş MA, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Cilt 1 (2012)
46. Gümüş MA, İstanbul Şerhi Türk Borçlar Kanunu, Özel Borç İlişkileri (Vedat Kitapçılık 2018)
47. Hamamcıoğlu GV, Bağışlama Sözleşmesi (Adalet Yayınevi 2016)
48. el-Heytemî AA, Tuhfetu’l-Muhtâc bi-Şerhi’l-Minhâc (Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî)
49. İbn Âbidîn, Reddu’l-muhtâr alâ Durri’l-muhtâr (Dâru’l-Fikr 1992)
50. İbn Âbidîn, Reddu’l-muhtâr alâ Durri’l-muhtâr (Ahmed Davudoğlu tr, Şamil Yayınevi 1985)
51. Kaya S, Betül Algın, Zeynep Trabzonlu ve Asuman Erkan (eds), Behcet’ül Fetava (Klasik Yayınları 2011)
52. Kayak S, ‘Roma Hukukunda Aile Kurumu’ (2019) 8(2) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi
53. Kement M, ‘İslam Aile Hukukunda Mal Ayrılığı Rejimi Teorisi’ (Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2021)
54. Kılıçoğlu A, Aile Hukuku (Yetkin Yayınları 2025)
55. Kılıçoğlu A, Borçlar Hukuku Özel Hükümler (6. baskı, Turhan Kitabevi 2024)
56. Kınal F, Eski Mezopotamya Tarihi (AÜ DTCF Yayınları 1983)
57. Kocayusufpaşaoğlu N, Borçlar Hukukuna Giriş, Hukuki İşlem, Sözleşme (2008)
58. Kocayusufpaşaoğlu N, Güven Nazariyesi Karşısında Borç Sözleşmelerinde Hata Kavramı (1968)
59. Köksal H, ‘Türk Düğünlerinde “Saçı” Geleneği, Buna Bağlı Ritler-Pratikler’ (1996) (1) Bilig Dergisi
60. Kömürcüoğlu H ve H Ergüney, Şahıs, Aile ve Miras Hukuku (1951)
61. Kulaklı E, ‘Ziynet Eşyasına İlişkin Sorunların Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirilmesi’ (2019) 25(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi
62. el-Merdâvî A, el-İnsâf fî Marifeti’r-Râcih Mine’l-Hilâf (Dâru İhyâu’t-Turâsi’l-Arabî)
63. el-Merğînânî B, el-Hidâye (Talal Yusuf ed, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî)
64. el-Mevsılî A, el-İhtiyâr li-Ta’lîli’l-Muhtâr (Matbaatu’l-Halebî 1937)
65. el-Mısrî MA, Fethu’l-Aliyyu’l-Mâlik alâ Mezhebi’l-İmâm Mâlik
66. Moroğlu N, Medeni Kanun’da Mal Rejimleri (2002)
67. Mustafa Fevzi Efendi, Mecelle-i Ahkam-ı Adliye Kitab’ul Hibe Şerhi (Matbaa-i Hukukiye 1328)
68. en-Nesefî A, Kenzu’d-Dekâik (2023)
69. Ömer AM, Mu‘cemu’l-Lugati’l-Arabiyye el-Muâsıra,Cilt 3 (Dâru Alemi’l-Kutub 2004)
70. Özdamar D, ‘Avrupa Sözleşmeler Hukuku’nda ve Türk Borçlar Hukuku’nda Örf ve Âdetler ile Teamül ve Uygulamaların Yeri’ (2017) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
71. Öztan B, Aile Hukuku (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1979)
72. Rebâbia AM, ‘en-Nukût: Dirâse Fıkhiyye İctimâiyye’ (2009) 5(3) el-Mecelletu’l-Ürdüniyye fî Dirâsâti’l-İslâmiyye
73. S. M Arsal, ‘Eski Türklerin Hususi Hukuku’ in Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek and Salim Koca (eds), Türkler, Cilt 3 (Yeni Türkiye Yayınları 2002)
74. Schwarz A, Aile Hukuku I (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1946)
75. Şener A, İslam Hukukunda Hibe (Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları 1984)
76. Taşkın K, ‘Eski Mezopotamya ve Anadolu’da Evlilik Süreci’ (Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2024)
77. Tirmizî, el-Câmi‘u’s-sahîh
78. Tosun M ve K Yalvaç, Sümer, Babil, Asur Kanunları ve Ammi-Şaduqa Fermanı (TTK Yayınları 2002)
79. Tunçomağ K, Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (1977)
80. Türkmen F, ‘Erzurum’da Düğün Gelenekleri’ (1988) (1) Palandöken Dergisi
81. Ulvi T, Kanunu Medenide İlk Tedkik: Türk Kanun-u Medenisi (Maarif Kütüphanesi 1926)
82. Velidedeoğlu HV, Türk Medeni Hukuku (Aile Hukuku) (1949)
83. Velidedeoğlu HV, Türk Medenî Hukuku (1948)
84. Velidedeoğlu HV ve R Özdemir, Türk Borçlar Kanunu Şerhi (1987)
85. Yavuz C, Borçlar Hukuku Özel Hükümler (1994)
86. Yavuz C, F Acar ve B Özen, Borçlar Hukuku Özel Hükümler (Beta Yayınları 2021)
87. Yazır EMH, Alfabetik İslam Hukuku ve Fıkıh Istılahları Kamusu (Sıtkı Gülle ed, Eser Neşriyat 1997)
88. Yediyıldız B, ‘Osmanlı Toplumu’ in Ekmeleddin İhsanoğlu (ed), Osmanlı Devleti Tarihi, Cilt 2 (1999)
89. Yılmaz S, Medeni Hukuk: Aile Hukuku, Cilt 3 (Yetkin Yayınları 2025)
90. Arşiv Belgeleri ve Şer’iyye Sicilleri
91. Bab Mahkemesi 197 Numaralı Sicil
92. COA, TS.MA.e, 1280-84
93. Davud Paşa Mahkemesi 1 Numaralı Sicil
94. Eyüb Mahkemesi (Havass-ı Refia) 37 Numaralı Sicil
95. İstanbul Mahkemesi 172 Numaralı Sicil
96. Rumeli Sadâreti Mahkemesi 161 Numaralı Sicil
97. Şer’iye Sicilleri (Bursa), A-4 ve B-156