ENTRANCE FACADE ANALYSIS OF CULTURAL BUILDINGS OF AMERICAN MISSIONARIES IN ANATOLIA
Abstract
A Protestant missionary organization called the American Board entered the Ottoman Empire in the early 19th century and conducted missionary activities in many places in the Ottoman Empire. They constructed the structures in which they carried out their missionary activities in line with their functions. As the influence of the missionaries, who primarily built structures for functions such as health, education and shelter, and the level of education they provided increased at that station, they began to construct cultural structures as well. The cultural structures that the missionaries built in Anatolia and were examined in this study consist of structures that serve a single function such as libraries, auditoriums, gyms, dining halls, and music buildings and structures that have two separate functions such as libraries-museums and library-auditoriums. Seven cultural structures belonging to the American Board were identified in Anatolia within the scope of the study. Four of these structures are in the Western Turkey Mission, two are in İzmir, and the others are in Merzifon and Talas. There is one cultural structure in Harput in the Eastern Turkey Mission, two in Antep in the Central Turkey Mission, and one in Maraş. The identified structures are; number of floors, plan type, number of entrances, mass-road relationship in the plan plane, location of the main entrance on the facade and its relationship with the ground level, form of the entrance opening, architectural element above the entrance and the form of the window openings on the entrance facade and their survival status were analyzed within the scope of the study. In line with these analyses, it was observed that the cultural structures belonging to the missionaries were mostly rectangular in plan type, quite plain and flat masses. The entrances of the structures were generally taken from the central axis and their relationship with the ground level was provided by stairs. The entrance was emphasized with the architectural elements above the entrance. Cultural structures, mostly located on the peripheries of the settlements, served the students and teachers in the school they were located in, in line with the function they were used, and also served the city within certain boundaries. These structures, which also served the city, became the socialization area of the city, especially in the stations in the small cities of Anatolia.
Keywords
AMERİKAN MİSYONERLERİNİN ANADOLU’DAKİ KÜLTÜR YAPILARININ GİRİŞ CEPHE ANALİZİ
Öz
Amerikan Board adlı Protestan misyonerlik örgütü, 19. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti’ne giriş yapmış ve Osmanlı Devleti’nde çoğu yerde misyonerlik faaliyetleri yürütmüştür. Misyonerlik faaliyetlerini yürüttükleri yapıları da işlevleri doğrultusunda inşa etmişlerdir. Öncelikle sağlık, eğitim ve barınma gibi işlevlere dair yapılar inşa eden misyonerlerin o istasyondaki etkisi ve verdiği eğitimin seviyesi arttıkça kültür yapıları da inşa etmeye başlamışlardır. Misyonerlerin Anadolu’da inşa ettiği ve çalışma doğrultusunda incelenen kültür yapıları; kütüphane, oditoryum, spor salonu, yemek salonu, müzik binası gibi tek bir işleve yönelik yapılar ile kütüphane-müze, kütüphane-oditoryum gibi iki ayrı işlevi barındıran yapılardan oluşmaktadır. Çalışma kapsamında Anadolu’da Amerikan Board’a ait yedi kültür yapısı tespit edilmiştir. Bu yapılardan dördü Batı Türkiye Misyonu’nda olup ikisi İzmir’de diğerleri ise Merzifon ve Talas’tadır. Doğu Türkiye Misyonu’nda Harput’ta bir, Merkez Türkiye Misyonu’nda Antep’te iki ve Maraş’ta bir kültür yapısı bulunmaktadır. Tespit edilen yapıların; kat sayısı, plan tipi, giriş sayısı, plan düzleminde kütle-yol ilişkisi, ana girişin cephedeki konumu ve zemin kotuyla ilişkisi, giriş açıklığının formu, giriş üstünde yer alan mimari eleman ve giriş cephesindeki pencere açıklıklarının formu ve günümüze ulaşma durumları çalışma kapsamında analiz edilmiştir. Bu analizler doğrultusunda misyonerlere ait kültür yapılarının çoğunlukla dikdörtgen plan tipine sahip, oldukça sade ve düz kütleler olduğu görülmüştür. Yapıların girişleri genellikle merkez akstan alınmış, zemin kotuyla ilişkisi merdivenle sağlanmıştır. Giriş üstündeki mimari elemanlarla giriş vurgulanmıştır. Çoğunlukla yerleşkelerin çeperlerinde bulunan kültür yapıları kullanıldığı işlev doğrultusunda, bulunduğu okuldaki öğrenci ve öğretmenlere hizmet verdiği gibi belli sınırlar içinde kente de hizmet vermiştir. Kente de hizmet veren bu yapılar özellikle Anadolu’nun küçük şehirlerdeki istasyonlarda kentin sosyalleşme alanı haline gelmiştir.
Anahtar Kelimeler
