Research Article

KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI

Volume: 15 Number: 2 October 19, 2026
TR EN

KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI

Abstract

Bu çalışma, Osmanlı mahkeme kayıtlarında kimliğin hazır ve değişmez bir toplumsal gerçeklik olarak aktarılmadığını; hukukî işlemin niteliğine, tarafların statüsüne ve belgenin ispat işlevine göre seçilen unsurlarla diplomatik olarak kurulduğunu ileri sürmektedir. Araştırmanın ana kaynaklarını, XVI. yüzyılın ikinci yarısından XVIII. yüzyılın ilk yarısına uzanan Konya şer‘iyye sicillerinden seçilmiş hüccet ve dava kayıtları oluşturmaktadır. İncelemede diplomatik çözümleme, nitel içerik analizi ve kronolojik karşılaştırma birlikte kullanılmış; kimlik ibareleri ad ve baba adı, ikamet, memleket, meslek, görev, unvan, dua formülü, dinî aidiyet, cinsiyet, lakap, cemaat ve hareketlilik göstergeleri bakımından çözümlenmiştir. Bulgular, sıradan şehir sakinleri için ad–nesep–mahalle üçlüsünün temel bir hukukî adres oluşturduğunu; ehl-i örf, ulema ve tarikat seçkinlerinin ise elkab ve dua sigalarıyla hiyerarşik bir söylem içinde kaydedildiğini göstermektedir. Esnaf görevlileri meslekî topluluklarıyla, konar-göçer veya kırsal gruplar taife ve cemaatleriyle, şehir dışından gelenler ise “fî’l-asl” ve “hâlâ” kalıplarıyla kurulan çok bileşenli bir mekânsal aidiyet üzerinden tanımlanmıştır. Gayrimüslimlerin adlandırılmasında “veled-i” ile “zimmî/nasrânî” ibareleri dinî-hukukî farkı görünür kılarken, Rum ve Ermeni ayrımı ancak uyuşmazlığın konusu gerektirdiğinde kayda girmiştir. Kadınların “binti”, “hatun”, “sâkine” ve “râfi‘atü’l-kitâb/bâ‘isetü’l-kitâb” gibi ibarelerle hukuk öznesi hâline getirilmesi, kimlik dilinin cinsiyetlendirilmiş olmakla birlikte kadınları yalnızca akrabalık ilişkilerine indirmediğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak sicil, toplumu nötr biçimde yansıtan bir ayna değil; kişiyi tanınabilir, ayırt edilebilir ve hukukî sonuçların muhatabı kılan bir kayıt rejimidir.

Keywords

References

  1. Arşiv Kaynakları Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Şer‘iyye Sicilleri (MŞH.ŞSC.d) Konya Şer‘iyye Sicilleri (KŞS), 18, 20, 24, 25, 26, 29.
  2. Birincil Kaynaklar ve Sicil Neşirleri
  3. Akbaş, Fatma Betül. 1670–1671 Tarihleri Arasında Konya’nın Sosyal ve Ekonomik Durumu (15 Numaralı Şer‘i̇yye Sicili’ne Göre). Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018.
  4. Güngören, Ayşe. 12 Numaralı Konya Şer‘i̇yye Sicili (1074–1075/1663–1664): Değerlendirme ve Transkripsiyon. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
  5. Sak, İzzet. Konya Kadı Sicili 10. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2014.
  6. Sak, İzzet. Konya Kadı Sicili (1071–1072/1661–1662), Defter 11. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2014.
  7. Sak, İzzet. Konya Kadı Sicili (1102–1103/1691–1692), Defter 37. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015.
  8. Sak, İzzet. Konya Kadı Sicili (1115–1116/1703–1704), Defter 41. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2016.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Ottoman Field Service

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 19, 2026

Submission Date

July 21, 2026

Acceptance Date

September 28, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 15 Number: 2

APA
Demireğen, A. K. (2026). KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI. Tarih Kültür Ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 15(2), 165-179. https://doi.org/10.5281/zenodo.23472625
AMA
1.Demireğen AK. KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi. 2026;15(2):165-179. doi:10.5281/zenodo.23472625
Chicago
Demireğen, Ahmet Kerim. 2026. “KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI”. Tarih Kültür Ve Sanat Araştırmaları Dergisi 15 (2): 165-79. https://doi.org/10.5281/zenodo.23472625.
EndNote
Demireğen AK (October 1, 2026) KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi 15 2 165–179.
IEEE
[1]A. K. Demireğen, “KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI”, Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, vol. 15, no. 2, pp. 165–179, Oct. 2026, doi: 10.5281/zenodo.23472625.
ISNAD
Demireğen, Ahmet Kerim. “KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI”. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi 15/2 (October 1, 2026): 165-179. https://doi.org/10.5281/zenodo.23472625.
JAMA
1.Demireğen AK. KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi. 2026;15:165–179.
MLA
Demireğen, Ahmet Kerim. “KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI”. Tarih Kültür Ve Sanat Araştırmaları Dergisi, vol. 15, no. 2, Oct. 2026, pp. 165-79, doi:10.5281/zenodo.23472625.
Vancouver
1.Ahmet Kerim Demireğen. KONYA ŞER‘İYYE SİCİLLERİNDE KİMLİĞİN DİPLOMATİK İNŞASI. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi. 2026 Oct. 1;15(2):165-79. doi:10.5281/zenodo.23472625