Bu kapsamlı derleme, Türkiye'deki otobiyografik bellek araştırmalarının 1990'ların ortalarından 2025'e uzanan son otuz yıllık gelişimini sistematik bir bakışla haritalandırmaktadır. 94 akademik makale ve 89 lisansüstü tezin sentezlendiği çalışma, alanın başlangıçtaki kuramsal tanıtımlardan, olgun, çeşitli ve dinamik bir araştırma geleneğine doğru evrildiğini ortaya koymaktadır. Tarama sonucunda alanın büyük ölçüde kesitsel desen ve nicel yöntemlerle şekillendiği, makalelerde en çok anket yönteminin kullanıldığı ancak son dönemde boylamsal, nitel, nörogörüntüleme ve deneysel çalışmalarıyla yöntemsel bir çeşitlilik kazandığı görülmüştür. Araştırmalar beş ana tema etrafında kümelenmiştir: (1) geri çağırma stratejileri gibi temel süreçlere odaklanan bilişsel çalışmalar; (2) depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi patolojilerde aşırı genellenmiş bellek olgusunu inceleyen klinik araştırmalar; (3) Türkiye'nin kolektivist yapısının bellek üzerindeki etkilerine dair içgörüler sunan kültürlerarası karşılaştırmalar; (4) anımsama tümseği ve yaşlanmanın etkilerini ele alan yaşam boyu gelişim perspektifi ve (5) anıların fenomenolojik nitelikleri ile kimlik ve sosyal bağ kurma işlevlerini sorgulayan yaklaşımlar. Derleme, alanın psikoloji disiplininin ötesine geçerek disiplinler arası bir nitelik kazandığını da ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, niceliksel büyüme ve tematik zenginliğe rağmen, derleme, sosyal psikoloji perspektiflerinin, boylamsal ve deneysel müdahale çalışmalarının nispeten sınırlılığı ve daha kapsamlı kültürlerarası karşılaştırmaların eksikliği gibi bazı sınırlılıkları da not etmektedir. Gelecek araştırmalar için, bu boşlukların giderilmesi, otobiyografik belleğin psikolojik sağlamlıktaki olumlu işlevlerinin daha fazla araştırılması ve dijitalleşme ile sosyal medyanın bellek üzerindeki etkisinin incelenmesi önerilmektedir.
bilişsel psikoloji otobiyografik bellek bellek fenomenolojisi türkiye psikoloji çalışmaları kültürlerarası bellek
This comprehensive review systematically maps the development of autobiographical memory research in Türkiye over the past three decades, from the mid-1990s to 2025. Synthesizing 94 academic articles and 89 graduate theses, the study reveals that the field has evolved from initial theoretical introductions into a mature, diverse, and dynamic research tradition. The survey indicates that the field has been largely shaped by cross-sectional designs and quantitative methods, with surveys being the most frequently used method in articles. However, a recent methodological diversification is evident through the increasing use of longitudinal, qualitative, neuroimaging, and experimental studies. The research is clustered around five main themes: (1) cognitive studies focusing on fundamental processes such as retrieval strategies; (2) clinical research examining phenomena like over general memory in pathologies including depression and post-traumatic stress disorder (PTSD); (3) cross-cultural comparisons offering insights into the impact of Türkiye's collectivist structure on memory; (4) a lifespan development perspective addressing the reminiscence bump and the effects of aging; and (5) approaches investigating the phenomenological qualities of memories and their functions in identity formation and social bonding. The review also reveals that the field has gained an interdisciplinary dimension, extending beyond the discipline of psychology. In conclusion, despite quantitative growth and thematic richness, the review notes certain limitations, including a relative scarcity of social psychology perspectives, longitudinal and experimental intervention studies, and a lack of more extensive cross-cultural comparisons. For future research, it is recommended to address these gaps, to further explore the positive functions of autobiographical memory in psychological resilience, and to investigate the impact of digitalization and social media on memory.
Cognitive Psychology Autobiographical Memory Phenomenology of Memory Turkish Psychology Studies Cross-cultural Memory
| Primary Language | Turkish |
|---|---|
| Subjects | Memory and Attention |
| Journal Section | Review |
| Authors | |
| Submission Date | November 15, 2025 |
| Acceptance Date | March 5, 2026 |
| Publication Date | March 24, 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.30622/tarr.1824522 |
| IZ | https://izlik.org/JA55YH65RK |
| Published in Issue | Year 2026 Volume: 11 Issue: 1 |