Derleme

Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk

Cilt: 11 Sayı: 1 24 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk

Öz

Bu kapsamlı derleme, Türkiye'deki otobiyografik bellek araştırmalarının 1990'ların ortalarından 2025'e uzanan son otuz yıllık gelişimini sistematik bir bakışla haritalandırmaktadır. 94 akademik makale ve 89 lisansüstü tezin sentezlendiği çalışma, alanın başlangıçtaki kuramsal tanıtımlardan, olgun, çeşitli ve dinamik bir araştırma geleneğine doğru evrildiğini ortaya koymaktadır. Tarama sonucunda alanın büyük ölçüde kesitsel desen ve nicel yöntemlerle şekillendiği, makalelerde en çok anket yönteminin kullanıldığı ancak son dönemde boylamsal, nitel, nörogörüntüleme ve deneysel çalışmalarıyla yöntemsel bir çeşitlilik kazandığı görülmüştür. Araştırmalar beş ana tema etrafında kümelenmiştir: (1) geri çağırma stratejileri gibi temel süreçlere odaklanan bilişsel çalışmalar; (2) depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi patolojilerde aşırı genellenmiş bellek olgusunu inceleyen klinik araştırmalar; (3) Türkiye'nin kolektivist yapısının bellek üzerindeki etkilerine dair içgörüler sunan kültürlerarası karşılaştırmalar; (4) anımsama tümseği ve yaşlanmanın etkilerini ele alan yaşam boyu gelişim perspektifi ve (5) anıların fenomenolojik nitelikleri ile kimlik ve sosyal bağ kurma işlevlerini sorgulayan yaklaşımlar. Derleme, alanın psikoloji disiplininin ötesine geçerek disiplinler arası bir nitelik kazandığını da ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, niceliksel büyüme ve tematik zenginliğe rağmen, derleme, sosyal psikoloji perspektiflerinin, boylamsal ve deneysel müdahale çalışmalarının nispeten sınırlılığı ve daha kapsamlı kültürlerarası karşılaştırmaların eksikliği gibi bazı sınırlılıkları da not etmektedir. Gelecek araştırmalar için, bu boşlukların giderilmesi, otobiyografik belleğin psikolojik sağlamlıktaki olumlu işlevlerinin daha fazla araştırılması ve dijitalleşme ile sosyal medyanın bellek üzerindeki etkisinin incelenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abut, F. B. (2025). Emotion Regulation Strategies and Emotional Autobiographical Memory Performances in Mother-Child Dyads: A Longitudinal Study. [Doktora Tezi]. Ortadoğu Teknik Üniversitesi.
  2. Acet, P. (2019). Yetişkinlerde travma sonrası stres belirtileri ve travma sonrası gelişim: Otobiyografik bellek, dönüşmüş benlik ve bilinçli-yeniden değerlendirme modelleri kapsamında bir inceleme. [Yüksek Lisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
  3. Aka, E. (2019). Çağdaş Fotoğraf ve Otobiyografik Bellek. [Yüksek Lisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. Akdere, S. ve İkier, S. (2024). Age-consistent phenomenological experience in remembering the past and imagining the past and the future. Applied Neuropsychology: Adult, 31(3), 218-228. https://doi.org/10.1080/23279095.2021.2007482
  4. Aklar, D. A. ve Özçelikay, G. (2023). Patient experience in community pharmacies from an experiential marketing perspective: structural equation model. Journal of Research in Pharmacy, 27(3), 980-994.
  5. Aktaş, Ç. (2017). Benlik saygısı ve otobiyografik bellek arasındaki ilişkiler. [Yüksek Lisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
  6. Argan, M., Özgen, C., Kaya, S., Argan, M. T., ve Demirbaş, M. (2023). Collecting memories in away games: the effects of team identification, community identification, and away game involvement. Trends in Psychology, 31(2), 358-382. https://doi.org/10.1007/s43076-022-00150-1
  7. Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority. Psychological monographs: General and applied, 70(9), 1. https://doi.org/10.1037/h0093718
  8. Aydın, Ç. (2018). The differential contributions of visual imagery constructs on autobiographical thinking. Memory, 26(2), 189-200. ttps://doi.org/10.1080/09658211.2017.1340483

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hafıza ve Dikkat

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

24 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

15 Kasım 2025

Kabul Tarihi

5 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kozan, E. (2026). Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk. Turkish Academic Research Review, 11(1), 264-308. https://doi.org/10.30622/tarr.1824522
AMA
1.Kozan E. Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk. tarr. 2026;11(1):264-308. doi:10.30622/tarr.1824522
Chicago
Kozan, Erdal. 2026. “Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk”. Turkish Academic Research Review 11 (1): 264-308. https://doi.org/10.30622/tarr.1824522.
EndNote
Kozan E (01 Mart 2026) Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk. Turkish Academic Research Review 11 1 264–308.
IEEE
[1]E. Kozan, “Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk”, tarr, c. 11, sy 1, ss. 264–308, Mar. 2026, doi: 10.30622/tarr.1824522.
ISNAD
Kozan, Erdal. “Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk”. Turkish Academic Research Review 11/1 (01 Mart 2026): 264-308. https://doi.org/10.30622/tarr.1824522.
JAMA
1.Kozan E. Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk. tarr. 2026;11:264–308.
MLA
Kozan, Erdal. “Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk”. Turkish Academic Research Review, c. 11, sy 1, Mart 2026, ss. 264-08, doi:10.30622/tarr.1824522.
Vancouver
1.Erdal Kozan. Türkiye’de Otobiyografik Bellek Çalışmalarının Gelişimi: Kuramsal, Yöntemsel ve Tematik Bir Yolculuk. tarr. 01 Mart 2026;11(1):264-308. doi:10.30622/tarr.1824522

Turkish Academic Research Review 
Creative Commons Lisansı Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır.