GEZEGEN ETİĞİ: ANTROPOSEN İÇİN GAİA TEMELLİ BİR ETİK MODEL
Öz
Bu çalışma, Antroposen çağının ortaya çıkardığı çok boyutlu etik kriz karşısında klasik etik modellerin yetersiz kaldığını savunmakta ve Gaia ontolojisine dayalı yeni bir etik paradigma önermektedir. Modernitenin doğa ve toplum arasında kurduğu ayrım, insanı gezegenin işleyişinden kopuk özerk bir özne olarak konumlandırırken; Antroposen, insan eylemlerinin jeolojik etkiler ürettiği, geri beslemeler yarattığı ve gezegensel istikrarı belirlediği yeni bir ontolojik durum açığa çıkarmıştır. Çalışma, Gaia’nın mitolojik, bilimsel ve çağdaş felsefi yorumlarını analiz ederek Gaia 2.0 çerçevesinin, insanlığın gezegen içi konumunu “refleksif ve kolektif bir öz-düzenleme” kapasitesiyle yeniden tanımladığını göstermektedir. Bu kavramsal zemin üzerine inşa edilen Gezegensel Etik, etik eylemi bireysel niyetlerden ziyade eylemlerin Dünya Sistemine etkileri üzerinden değerlendiren yeni bir normatif model sunmaktadır. Çalışma, ilişkisel sorumluluk, gezegensel sınır duyarlılığı, kolektif niyetlilik, uzun zaman ölçeklerine karşı sorumluluk ve bilginin sınırlılığı ilkeleri etrafında şekillenen bu modelin, Antroposen’in neden olduğu siyasal, ekolojik ve kurumsal dönüşüm ihtiyacına yanıt verme potansiyelini tartışmaktadır. Bulgular, etik düşüncenin insanı Gaia’dan ayrıştıran modern kabullerden uzaklaşarak, gezegenin devam eden ortak düzenleyici süreçlerine katılım temelli bir yönelime ihtiyaç duyduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Bonneuil, C., & Fressoz, J.-B. (2016). The shock of the Anthropocene: The earth, history and us. Verso.
- Burkert, W. (1985). Greek religion. Harvard University Press.
- Callon, M. (1986). Some elements of a sociology of translation. In J. Law (Ed.), Power, action and belief: A new sociology of knowledge? (pp. 196–233). Routledge.
- Chakrabarty, D. (2018). Anthropocene time. History and Theory, 57(1), 5–32.
- Crutzen, P. J., & Stoermer, E. F. (2000). The Anthropocene. Global Change Newsletter, 41, 17–18.
- Dawkins, R. (1982). The extended phenotype: The gene as the unit of selection. W. H. Freeman.
- Descola, P. (2013). Beyond nature and culture. University of Chicago Press.
- Doolittle, W. F. (1981). Is nature really motherly? CoEvolution Quarterly, 29, 58–63.
- Gabrys, J. (2016). Program Earth: Environmental sensing technology and the making of a computational planet. University of Minnesota Press.
- Haraway, D. J. (2015). Anthropocene, Capitalocene, Plantationocene, Chthulucene: Making kin. Environmental Humanities, 6(1), 159–165.