Research Article

Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği

Number: 88 December 29, 2025
EN TR

Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği

Abstract

Bu çalışma, bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının sel/taşkın riski üzerindeki birleşik etkilerini Damsa Çayı havzası (Ürgüp-Nevşehir) özelinde nicel olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Taşkın yönetimi planları, genellikle idari sınırlar esas alınarak havzanın bütünlüğünü göz ardı etmekte ve bir yerleşimi etkileyebilecek yan kolların kümülatif etkisini ihmal etmektedir. Bu metodolojik zafiyet, kontrolsüz arazi kullanım değişimlerinin yüzeysel akışı artırmasıyla birleşerek riski tehlikeli boyutlara taşımaktadır. Çalışmada, resmi planda ele alınan 120 km²'lik havza alanı, bütüncül yaklaşımla hesaplanan 383 km²'lik gerçek havza alanıyla karşılaştırılmıştır. 1990 ve 2018 CORINE verileriyle yapılan analiz, arazi kullanım değişiminin akış katsayısını %18,75 artırdığını göstermiştir. Senaryo analizleri sonucunda, 100 yıllık tasarım debisinin (Q100) resmi plandaki 155 m³/s değerine karşın havzanın bütüncül ve güncel durumu dikkate alındığında potansiyel olarak 393 m³/s'ye ulaştığı hesaplanmıştır. Planlanan risk ile gerçek potansiyel risk arasındaki bu 2.5 katı aşan fark, sahadaki altyapı yetersizliğini ve taşkınların öngörülebilirliğini kanıtlamakta, bütüncül havza yönetimi paradigmasına acil geçişin zorunluluğunu vurgulamaktadır.

Keywords

References

  1. Akbaş, A., Görüm, T., & Özdemir, H. (2025). Türkiye’de taşkınların FLOODOT tabanlı incelenmesi ve farklı veri kaynaklarının mekânsal karşılaştırılması. Turkish Journal of Civil Engineering, 36(6), 75-96. https://doi.org/10.18400/tjce.1618212
  2. Arnold, C. L., & Gibbons, C. J. (1996). Impervious surface coverage: The emergence of a key environmental indicator. Journal of the American Planning Association, 62(2), 243–258. https://doi.org/10.1080/01944369608975688
  3. Awaad, M. S., Habib, E. H., & Saad, H. A. (2025). Effect of Managing Tributary Flows on Flood Risk in Transitional Low-Gradient River Systems. Journal of Flood Risk Management, 18(3), e70094. https://doi.org/10.1111/jfr3.70094
  4. Borga, M., Anagnostou, E. N., Blöschl, G., & Creutin, J. D. (2011). Flash flood forecasting, warning and risk management: the HYDRATE project. Environmental Science & Policy, 14(8), 834-844. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2011.05.017
  5. Büttner, G., Feranec, J., & Jaffrain, G. (2004). Corine land cover update 2000 (Technical Report No. 89). European Environment Agency.
  6. Chow, V. T., Maidment, D. R., & Mays, L. W. (1988). Applied hydrology. McGraw-Hill.
  7. CT Haber. (2019, Ağustos 20). Ürgüp’te sağanak ve dolu etkili oldu. https://www.cthaber.com/haber/3005294/urgupte-saganak-ve-dolu-etkili-oldu
  8. Di Baldassarre, G., Viglione, A., Carr, G., Kuil, L., Salinas, J. L., & Blöschl, G. (2013). Socio-hydrology: conceptualising human-flood interactions. Hydrology and Earth System Sciences, 17(8), 3295–3303. https://doi.org/10.5194/hess-17-3295-2013

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Watershed Management, Hydrography

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 29, 2025

Submission Date

October 10, 2025

Acceptance Date

December 2, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 88

APA
Elbaşı, E. (2025). Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği. Türk Coğrafya Dergisi, 88, 199-209. https://doi.org/10.17211/tcd.1800621
AMA
1.Elbaşı E. Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği. Turk Geog. Rev. 2025;(88):199-209. doi:10.17211/tcd.1800621
Chicago
Elbaşı, Emre. 2025. “Bütüncül Olmayan Havza Planlaması Ve Hatalı Arazi Kullanımının Taşkın üzerindeki Etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği”. Türk Coğrafya Dergisi, nos. 88: 199-209. https://doi.org/10.17211/tcd.1800621.
EndNote
Elbaşı E (December 1, 2025) Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği. Türk Coğrafya Dergisi 88 199–209.
IEEE
[1]E. Elbaşı, “Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği”, Turk Geog. Rev., no. 88, pp. 199–209, Dec. 2025, doi: 10.17211/tcd.1800621.
ISNAD
Elbaşı, Emre. “Bütüncül Olmayan Havza Planlaması Ve Hatalı Arazi Kullanımının Taşkın üzerindeki Etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği”. Türk Coğrafya Dergisi. 88 (December 1, 2025): 199-209. https://doi.org/10.17211/tcd.1800621.
JAMA
1.Elbaşı E. Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği. Turk Geog. Rev. 2025;:199–209.
MLA
Elbaşı, Emre. “Bütüncül Olmayan Havza Planlaması Ve Hatalı Arazi Kullanımının Taşkın üzerindeki Etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği”. Türk Coğrafya Dergisi, no. 88, Dec. 2025, pp. 199-0, doi:10.17211/tcd.1800621.
Vancouver
1.Emre Elbaşı. Bütüncül olmayan havza planlaması ve hatalı arazi kullanımının taşkın üzerindeki etkileri: Ürgüp (Nevşehir) örneği. Turk Geog. Rev. 2025 Dec. 1;(88):199-20. doi:10.17211/tcd.1800621

Publisher: Türk Coğrafya Kurumu / Turkish Geographical Society