Research Article

Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar

Number: 88 December 29, 2025
EN TR

Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar

Abstract

Bu çalışma, Doğu Anadolu Bölgesi'nde, hakkında sınırlı çalışma bulunan en yüksek noktası 3123 m olan Karasakal Dağları'nda (Tunceli) Pleyistosen dönemine ait buzullaşma izlerini incelemeyi ve buzul kanıtlarına dayalı 3 boyutlu (3B) paleo-buzul modellemesi gerçekleştirmeyi ve paleo-iklimsel çıkarımlar yapmayı amaçlamaktadır. Karasakal Dağları’nda topografyanın sınırladığı dağ buzullaşmaları meydana gelmiş olup, oluşan buzullar daha çok sirkler içerisinde yer almıştır. Morfolojik delillere dayalı 3B buzul rekonstrüksiyonu ile buzulların yayılış alanları tespit edilmiştir. Buna göre, buzul alanlarının toplam 31,09 km², toplam buz hacminin ise 3,03 km³ olduğu ortaya konulmuştur. Buzul kütleleri 3058 m yükseklikten başlayıp 1932 m seviyesinde sonlanmış; ortalama kalınlık 94 m, maksimum kalınlık ise 308 m olarak belirlenmiştir. Jeomorfolojik incelemeler, bölgede topografik koşulların kontrolünde gelişmiş 43 sirk çanağı bulunduğunu göstermiştir. Sirklerin ortalama uzunluğu 962 m, genişliği 624 m, uzunluk/genişlik oranı 1,58 olup, kuzey yönelimli yoğunlaşmaları orografik ve klimatik etkilerin belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Paleo-denge hattı yüksekliği (pELA) 2707 m olarak bulunmuştur. Yağış rekonstrüksiyonları, güncelden daha nemli ve serin iklim koşullarını ortaya koymuştur. Çalışma ile Karasakal Dağlarının, Munzur Dağları’ndan bağımsız bir buzullaşma alanı olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, bölgenin Kuvaterner jeomorfolojik evrimi ve paleo-iklim özelliklerine ışık tutmakta ve Türkiye’de CBS tabanlı paleo-buzul rekonstrüksiyonlarının gelişimine katkı sağlamaktadır.

Keywords

Supporting Institution

TÜBİTAK

Project Number

122Y360

Thanks

Bu çalışmayı, 122Y360 nolu proje ile destekleyen Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)’na teşekkür ederim.

References

  1. Akçar, N., Yavuz, V., Yesilyurt, S., Ivy-Ochs, S., Reber, R., Bayrakdar, C., Kubik, P.W., Zahno, C., Schlunegger, F., Schlüchter, C., 2017. Synchronous Last Glacial Maximum across the Anatolian peninsula. In Hughes, P.D., Woodward, J.C. (Eds.), Quaternary Glaciation in the Mediterranean Mountains. Geol. Soc. London Spec. Publ. 433, London, (pp. 251–270). https://doi.org/10.1144/SP433.7
  2. Akkan, E. (1964). Erzincan ovası ve çevresinin jeomorfolojisi (No. 153). Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları.
  3. Bar-Matthews, M., Ayalon, A., Kaufman, A., & Wasserburg, G. J. (1997). The Eastern Mediterranean paleoclimate as a reflection of regional events: Soreq Cave, Israel. Quaternary Research, 47(2), 155–168. https://doi.org/10.1006/qres.1997.1883
  4. Bar-Matthews, M., Ayalon, A., Gilmour, M., Matthews, A., & Hawkesworth, C. J. (2003). Sea–land oxygen isotopic relationships from planktonic foraminifera and speleothems in the Eastern Mediterranean region and their implication for paleorainfall during interglacial intervals. Geochimica et Cosmochimica Acta, 67(17), 3181–3199. https://doi.org/10.1016/S0016-7037(02)01031-1
  5. Barry, R. G., & Chorley, R. J. (2009). Atmosphere, weather and climate (9th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203871027
  6. Bayrakdar, C., Çılğın, Z., Döker, M.F., & Canpolat, E. (2015). Evidence of an active glacier in the Munzur Mountains, eastern Turkey. Turkish Journal of Earth Sciences, 24, 56–71. https://doi.org/10.3906/yer-14037
  7. Bayrakdar, C., Güneç Kıyak, N., Turoğlu, H., Öztürk, T., & Canel, T. (2017a). Akdağ Kütlesi’nde (Batı Toroslar) Pleistosen buzullaşmalarının jeomorfolojik özellikleri ve optik uyarmalı lüminesans (OSL) ile yaşlandırılması. Türk Coğrafya Dergisi, (69), 27-37. https://doi.org/10.17211/tcd.318170
  8. Bayrakdar, C., Çılğın, Z., & Sarış, F. (2017b). Pleistocene Glaciations in Karadağ, Western Taurus Mountains, Turkey. Geological Bulletin of Turkey, 60, 451–470. https://doi.10.1016/j.geomorph.2024.109467

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Glaciology

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 29, 2025

Submission Date

October 10, 2025

Acceptance Date

November 5, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 88

APA
Çılğın, Z. (2025). Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Türk Coğrafya Dergisi, 88, 121-136. https://doi.org/10.17211/tcd.1800844
AMA
1.Çılğın Z. Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Turk Geog. Rev. 2025;(88):121-136. doi:10.17211/tcd.1800844
Chicago
Çılğın, Zeynel. 2025. “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen Buzullaşmaları: 3B Buzul Modellemesi, Sirk Morfometrisi Ve Paleo-Iklimsel çıkarımlar”. Türk Coğrafya Dergisi, nos. 88: 121-36. https://doi.org/10.17211/tcd.1800844.
EndNote
Çılğın Z (December 1, 2025) Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Türk Coğrafya Dergisi 88 121–136.
IEEE
[1]Z. Çılğın, “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar”, Turk Geog. Rev., no. 88, pp. 121–136, Dec. 2025, doi: 10.17211/tcd.1800844.
ISNAD
Çılğın, Zeynel. “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen Buzullaşmaları: 3B Buzul Modellemesi, Sirk Morfometrisi Ve Paleo-Iklimsel çıkarımlar”. Türk Coğrafya Dergisi. 88 (December 1, 2025): 121-136. https://doi.org/10.17211/tcd.1800844.
JAMA
1.Çılğın Z. Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Turk Geog. Rev. 2025;:121–136.
MLA
Çılğın, Zeynel. “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen Buzullaşmaları: 3B Buzul Modellemesi, Sirk Morfometrisi Ve Paleo-Iklimsel çıkarımlar”. Türk Coğrafya Dergisi, no. 88, Dec. 2025, pp. 121-36, doi:10.17211/tcd.1800844.
Vancouver
1.Zeynel Çılğın. Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Turk Geog. Rev. 2025 Dec. 1;(88):121-36. doi:10.17211/tcd.1800844

Cited By

Publisher: Türk Coğrafya Kurumu / Turkish Geographical Society