Araştırma Makalesi

Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar

Sayı: 88 29 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar

Öz

Bu çalışma, Doğu Anadolu Bölgesi'nde, hakkında sınırlı çalışma bulunan en yüksek noktası 3123 m olan Karasakal Dağları'nda (Tunceli) Pleyistosen dönemine ait buzullaşma izlerini incelemeyi ve buzul kanıtlarına dayalı 3 boyutlu (3B) paleo-buzul modellemesi gerçekleştirmeyi ve paleo-iklimsel çıkarımlar yapmayı amaçlamaktadır. Karasakal Dağları’nda topografyanın sınırladığı dağ buzullaşmaları meydana gelmiş olup, oluşan buzullar daha çok sirkler içerisinde yer almıştır. Morfolojik delillere dayalı 3B buzul rekonstrüksiyonu ile buzulların yayılış alanları tespit edilmiştir. Buna göre, buzul alanlarının toplam 31,09 km², toplam buz hacminin ise 3,03 km³ olduğu ortaya konulmuştur. Buzul kütleleri 3058 m yükseklikten başlayıp 1932 m seviyesinde sonlanmış; ortalama kalınlık 94 m, maksimum kalınlık ise 308 m olarak belirlenmiştir. Jeomorfolojik incelemeler, bölgede topografik koşulların kontrolünde gelişmiş 43 sirk çanağı bulunduğunu göstermiştir. Sirklerin ortalama uzunluğu 962 m, genişliği 624 m, uzunluk/genişlik oranı 1,58 olup, kuzey yönelimli yoğunlaşmaları orografik ve klimatik etkilerin belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Paleo-denge hattı yüksekliği (pELA) 2707 m olarak bulunmuştur. Yağış rekonstrüksiyonları, güncelden daha nemli ve serin iklim koşullarını ortaya koymuştur. Çalışma ile Karasakal Dağlarının, Munzur Dağları’ndan bağımsız bir buzullaşma alanı olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, bölgenin Kuvaterner jeomorfolojik evrimi ve paleo-iklim özelliklerine ışık tutmakta ve Türkiye’de CBS tabanlı paleo-buzul rekonstrüksiyonlarının gelişimine katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

122Y360

Teşekkür

Bu çalışmayı, 122Y360 nolu proje ile destekleyen Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)’na teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Akçar, N., Yavuz, V., Yesilyurt, S., Ivy-Ochs, S., Reber, R., Bayrakdar, C., Kubik, P.W., Zahno, C., Schlunegger, F., Schlüchter, C., 2017. Synchronous Last Glacial Maximum across the Anatolian peninsula. In Hughes, P.D., Woodward, J.C. (Eds.), Quaternary Glaciation in the Mediterranean Mountains. Geol. Soc. London Spec. Publ. 433, London, (pp. 251–270). https://doi.org/10.1144/SP433.7
  2. Akkan, E. (1964). Erzincan ovası ve çevresinin jeomorfolojisi (No. 153). Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları.
  3. Bar-Matthews, M., Ayalon, A., Kaufman, A., & Wasserburg, G. J. (1997). The Eastern Mediterranean paleoclimate as a reflection of regional events: Soreq Cave, Israel. Quaternary Research, 47(2), 155–168. https://doi.org/10.1006/qres.1997.1883
  4. Bar-Matthews, M., Ayalon, A., Gilmour, M., Matthews, A., & Hawkesworth, C. J. (2003). Sea–land oxygen isotopic relationships from planktonic foraminifera and speleothems in the Eastern Mediterranean region and their implication for paleorainfall during interglacial intervals. Geochimica et Cosmochimica Acta, 67(17), 3181–3199. https://doi.org/10.1016/S0016-7037(02)01031-1
  5. Barry, R. G., & Chorley, R. J. (2009). Atmosphere, weather and climate (9th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203871027
  6. Bayrakdar, C., Çılğın, Z., Döker, M.F., & Canpolat, E. (2015). Evidence of an active glacier in the Munzur Mountains, eastern Turkey. Turkish Journal of Earth Sciences, 24, 56–71. https://doi.org/10.3906/yer-14037
  7. Bayrakdar, C., Güneç Kıyak, N., Turoğlu, H., Öztürk, T., & Canel, T. (2017a). Akdağ Kütlesi’nde (Batı Toroslar) Pleistosen buzullaşmalarının jeomorfolojik özellikleri ve optik uyarmalı lüminesans (OSL) ile yaşlandırılması. Türk Coğrafya Dergisi, (69), 27-37. https://doi.org/10.17211/tcd.318170
  8. Bayrakdar, C., Çılğın, Z., & Sarış, F. (2017b). Pleistocene Glaciations in Karadağ, Western Taurus Mountains, Turkey. Geological Bulletin of Turkey, 60, 451–470. https://doi.10.1016/j.geomorph.2024.109467

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Buzulbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

10 Ekim 2025

Kabul Tarihi

5 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 88

Kaynak Göster

APA
Çılğın, Z. (2025). Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Türk Coğrafya Dergisi, 88, 121-136. https://doi.org/10.17211/tcd.1800844
AMA
1.Çılğın Z. Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Türk Coğ. Derg. 2025;(88):121-136. doi:10.17211/tcd.1800844
Chicago
Çılğın, Zeynel. 2025. “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 88: 121-36. https://doi.org/10.17211/tcd.1800844.
EndNote
Çılğın Z (01 Aralık 2025) Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Türk Coğrafya Dergisi 88 121–136.
IEEE
[1]Z. Çılğın, “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar”, Türk Coğ. Derg., sy 88, ss. 121–136, Ara. 2025, doi: 10.17211/tcd.1800844.
ISNAD
Çılğın, Zeynel. “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar”. Türk Coğrafya Dergisi. 88 (01 Aralık 2025): 121-136. https://doi.org/10.17211/tcd.1800844.
JAMA
1.Çılğın Z. Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Türk Coğ. Derg. 2025;:121–136.
MLA
Çılğın, Zeynel. “Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 88, Aralık 2025, ss. 121-36, doi:10.17211/tcd.1800844.
Vancouver
1.Zeynel Çılğın. Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar. Türk Coğ. Derg. 01 Aralık 2025;(88):121-36. doi:10.17211/tcd.1800844

Cited By

Yayıncı: Türk Coğrafya Kurumu