Türkiye’de Sıcak Hava Dalgalarının Mekânsal-Zamansal Eğilimleri ve Yükseltiye Bağlı Isınma (1980–2023)
Abstract
Bu çalışmada Türkiye’de 1980–2023 döneminde sıcak hava dalgalarının (SHD) mekânsal, zamansal ve yükselti bantlarına göre değişimleri araştırılmıştır. 239 meteoroloji istasyonunun günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılmıştır. SHD olayları, TX90p ve TX95p yüzdelik eşik değerleriyle takvim günü bazlı kayan pencere yöntemiyle tanımlanmıştır. Uzun dönemli eğilimler Modifiye Mann-Kendall ve Sen eğim testleriyle; yükselti bantları arası ayrımlar Kruskal-Wallis ve Dunn sınamalarıyla değerlendirilmiştir. TX90p eşiğinde yıllık ortalama olay sayısı 1,27'den 2,29'a (1,8 kat), TX95p'de 0,48'den 0,99'a (2,1 kat) yükselmiştir. 44 yıllık dönemde olay sayısında 1–5 olay, sıklıkta 2– 20 gün/yıl, sürede 2–11 gün ve şiddette 2,1°C'ye varan artış eğilimleri saptanmıştır. Ege, Akdeniz ve Marmara kıyı kuşağındaki iller en yüksek olay sayılarına sahip bölgeler olarak öne çıkmıştır. SHD olaylı günlerde ortalama maksimum sıcaklıklar Güneydoğu Anadolu'da 44,1°C'ye ulaşmıştır. Eğilim artışları 500–1499 m yükselti kuşağında en güçlü düzeye ulaşmış; 1000–1499 m bandında medyan sıklık eğimi 0,237 gün/yıl iken 0–499 m bandında 0,185 gün/yıl düzeyinde kalmıştır. Şiddet değişkeni her iki eşikte de yükseltiyle istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar üretmiştir. Kıyı kesimlerinde denizellik etkisi artışları sınırlarken, orta yükseltilerde belirgin bir ters-U örüntüsü ortaya çıkmıştır. Sonuçlar, sıcak hava dalgası eğilimlerinin bölgesel ölçeğin yanı sıra yükselti boyutunda da belirgin farklılıklar taşıdığını göstermekte; uyum stratejilerinde yükselti faktörünün de gözetilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Keywords
References
- Abbasnia, M., & Toros, H. (2020). Trend analysis of weather extremes across the coastal and non-coastal areas (case study: Turkey). Journal of Earth System Science, 129(1), 95. https://doi.org/10.1007/s12040-020-1359- 3
- Aguilar, E., Auer, I., Brunet, M., Peterson, T.C. and Wieringa, J. (2003) Guidelines on Climate Metadata and Homogenization, WCDMP-No. 53, WMO-TD No. 1186. World Meteorological Organization, Geneva, 55 p.
- Alexander, L., Zhang, X., Peterson, T. C., Caesar, J., Gleason, B., Klein Tank, A. M. G., Haylock, M., Collins, D., Trewin, B., Rahimzadeh, F., Tagipour, A., Rupa Kumar, K., Revadekar, J., Griffiths, G., Vincent, L., Stephenson, D. B., Burn, J.,
- Aguilar, E., Brunet, M., ... Vazquez- Aguirre, J. L. (2006). Global observed changes in daily climate extremes of temperature and precipitation. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 111(D5). https://doi.org/10.1029/2005JD006290
- Atalay, İ. (1997). Türkiye Coğrafyası. Ege Üniversitesi Basımevi.
- Baldwin, J. W., Dessy, J. B., Vecchi, G. A., & Oppenheimer, M. (2019). Temporally Compound Heat Wave Events and Global Warming: An Emerging Hazard. Earth’s Future, 7(4), 411-427. https://doi.org/10.1029/2018EF000989 Baltacı, H., Akkoyunlu, B. O., & Tayanç, M. (2018). Relationships between teleconnection patterns and Turkish climatic extremes. Theoretical and Applied Climatology, 134(3), 1365-1386. https://doi.org/10.1007/s00704-017-2350-z
- Barriopedro, D., Fischer, E. M., Luterbacher, J., Trigo, R. M., & García-Herrera, R. (2011). The Hot Summer of 2010: Redrawing the Temperature Record Map of Europe. Science, 332(6026), 220-224. https://doi.org/10.1126/science.1201224
- Bennett, D. A. (2001). How can I deal with missing data in my study? Australian and New Zealand Journal of Public Health, 25(5), 464-469. https://doi.org/10.1111/j.1467-842X.2001.tb00294.x
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Türkiye Physical Geography, Natural Hazards
Journal Section
Research Article
Authors
Barış Durmuş
*
0000-0001-6556-493X
Türkiye
Publication Date
June 30, 2026
Submission Date
March 9, 2026
Acceptance Date
April 19, 2026
Published in Issue
Year 2026 Number: 89