Research Article

Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi

Number: 11 June 30, 2025
TR EN

Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi

Abstract

Bu makale, ortaöğrenim öğrencileri arasında giderek yaygınlaşan akran zorbalığı sorununa karşı, dini başa çıkma stratejilerini temel alan bir müdahale programı geliştirmeyi hedeflemektedir. 2022–2023 eğitim-öğretim yılında Erzurum’da gerçekleştirilen çalışma, karma yöntem teknikleriyle yapılmıştır. Nicel aşamada, 281 lise öğrencisine “Narsisistik Kişilik Envanteri” ve “Akran Zorbalığı Ölçeği” uygulanarak, öğrencilerin narsisizm düzeyleri ile zorbalık davranışları arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Nitel boyutta ise 8 öğrenciyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerle zorbalık deneyimlerine dair daha derinlemesine veriler elde edilmiştir. Araştırmanın temel bulgularına göre, narsisistik eğilimleri yüksek olan öğrencilerin akran zorbalığı davranışlarında daha aktif roller üstlendikleri ve hem zorba hem de kurban pozisyonlarında bulunabildikleri görülmüştür. Aynı zamanda, dindarlık düzeyinin artmasıyla birlikte zorbalık eğilimlerinin azaldığı ve dini değerlere bağlı öğrencilerin zorbalığa karşı daha dirençli oldukları tespit edilmiştir. Bu öğrenciler, zorbalıkla başa çıkarken dua etme, dini rehberlik alma, manevi destek arama gibi yöntemlere başvurmaktadır. Bu dini başa çıkma stratejileri, öğrencilerin psikolojik dayanıklılıklarını artırmakta ve stresle baş etme kapasitelerini güçlendirmektedir. Zorbalığa maruz kalan öğrencilerde düşük öz-saygı, içe kapanıklık ve sosyal destek eksikliği gözlenirken, zorba öğrencilerde güç gösterme isteği, empati eksikliği ve duygusal duyarsızlık öne çıkmaktadır. Geliştirilen dini başa çıkma temelli müdahale programı, öğrencilerin akran zorbalığıyla baş etme becerilerini artırmayı hedefleyen psiko-eğitimsel bir yaklaşımdır. Program, dua, tevekkül ve manevi destek gibi dini unsurları; empati, öfke kontrolü, öz-saygı güçlendirme ve problem çözme gibi psikolojik becerilerle bütünleştirmektedir. Grup çalışmaları, senaryo analizi ve rol yapma gibi etkinliklerle desteklenen içerik, öğrencilerin hem duygusal farkındalıklarını hem de sosyal becerilerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Kültürel değerlere duyarlı olan bu model, ruhsal dayanıklılığı artıran, uygulanabilir ve bütüncül bir müdahale aracı sunmaktadır. Geliştirilen dini başa çıkma destekli müdahale programı, henüz uygulamaya konmamış olsa da teorik temeller ve elde edilen bulgular, bu programın potansiyel yararlılığına güçlü bir zemin hazırlamaktadır. Bu program, yalnızca bireysel değil, okul temelli rehberlik hizmetlerinde de uygulanabilir bir model sunmakta; psikolojik sağlamlığı esas alan ve kültürel değerlere dayanan özgün bir müdahale örneği olarak din psikolojisi alanına önemli katkılar sağlamaktadır.

Keywords

References

  1. Afifi, Rima A. vd. (2020). Bullying victimization and use of substances in high school: Does religiosity moderate the association? Journal of Religion and Health, 59(1), 334-350.
  2. Akhtar, S., & Ja, T. (1982). Overview: Narcissistic personality disorder. The American Journal of Psychiatry, 139(1), 12-20.
  3. Andreou, E. (2001). Bully/victim problems and their association with coping behaviour in conflictual peer ınteractions among school-age children. Educational Psychology, 21(1), 59-66.
  4. Ano, G., & Vasconcelles, E. (2005). Religious coping and psychological adjustment to stress: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 61(4), 461-80.
  5. Arslan, S., Hallett, V., Akkas, E., & Akkas, O. A. (2012). Bullying and victimization among Turkish children and adolescents: Examining prevalence and associated health symptoms. European Journal of Pediat-rics, 171(10), 1549-1557.
  6. Arslan, S., Savaşer, S., & Yazgan, Y. (2011). Prevalence of peer bullying in high school students in turkey and the roles of socio-cultural and demographic factors in the bullying cycle. The Indian Journal of Pedi-atrics, 78(8), 987-992.
  7. Atay, S. (2009). Narsistik Kişilik Envanteri’nin Türkçeye standardizasyonu. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 181-196.
  8. Ayas, T., & Pişkin, M. (2015). Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği ergen formu. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 50, 316-324.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Psychology of Religion, Social and Personality Psychology (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

June 29, 2025

Publication Date

June 30, 2025

Submission Date

November 7, 2024

Acceptance Date

May 1, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 11

APA
Çinici, M., Tuysuz, S., Akyüz, Ş., Kayserili, İ., & Bire, M. (2025). Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi. Türk Din Psikolojisi Dergisi, 11, 75-118. https://doi.org/10.59379/tdpd.1581335
AMA
1.Çinici M, Tuysuz S, Akyüz Ş, Kayserili İ, Bire M. Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi. Türk Din Psikolojisi Dergisi. 2025;(11):75-118. doi:10.59379/tdpd.1581335
Chicago
Çinici, Murat, Salihvecihi Tuysuz, Şifanur Akyüz, İkra Kayserili, and Merve Bire. 2025. “Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi”. Türk Din Psikolojisi Dergisi, nos. 11: 75-118. https://doi.org/10.59379/tdpd.1581335.
EndNote
Çinici M, Tuysuz S, Akyüz Ş, Kayserili İ, Bire M (June 1, 2025) Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi. Türk Din Psikolojisi Dergisi 11 75–118.
IEEE
[1]M. Çinici, S. Tuysuz, Ş. Akyüz, İ. Kayserili, and M. Bire, “Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi”, Türk Din Psikolojisi Dergisi, no. 11, pp. 75–118, June 2025, doi: 10.59379/tdpd.1581335.
ISNAD
Çinici, Murat - Tuysuz, Salihvecihi - Akyüz, Şifanur - Kayserili, İkra - Bire, Merve. “Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi”. Türk Din Psikolojisi Dergisi. 11 (June 1, 2025): 75-118. https://doi.org/10.59379/tdpd.1581335.
JAMA
1.Çinici M, Tuysuz S, Akyüz Ş, Kayserili İ, Bire M. Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi. Türk Din Psikolojisi Dergisi. 2025;:75–118.
MLA
Çinici, Murat, et al. “Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi”. Türk Din Psikolojisi Dergisi, no. 11, June 2025, pp. 75-118, doi:10.59379/tdpd.1581335.
Vancouver
1.Murat Çinici, Salihvecihi Tuysuz, Şifanur Akyüz, İkra Kayserili, Merve Bire. Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi. Türk Din Psikolojisi Dergisi. 2025 Jun. 1;(11):75-118. doi:10.59379/tdpd.1581335

Turkish Journal for the Psychology of Religion (TJPR) is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY NC).