Determinants of Value-Addition In The Value Chains: Case of Lemon In Mersin, Türkiye

Değer Zinciri (DZ) ile ilgili literatür incelendiğinde; farklı isimlendirmeler ve farklı yaklaşımların kullanıldığı görülmektedir. Bu çalışmada FAO’nun DZ yaklaşımı kullanılmış ve FAO’nun çizdiği sınırlar içinde analizler yapılmıştır. Türkiye’de performansa dayalı değer zinciri analizini içeren çalışmaların yapılması önemlidir. Özellikle de tarım ürünleri için değer zinciri analizi yapmaya ve nicel verilerin ortaya konulmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma limonun, performansa dayalı değer zinciri analizinin yapıldığı ilk çalışmadır. Çalışmada Mersin’de “limon DZ analizinin” performansa dayalı olarak yapılması, DZ’nde yer alan aktörlerin etkileşimlerinin belirlenmesi, maliyet ve kâr marjlarının hesaplanması amaçlanmıştır. 2023 yılında yapılan çalışmanın örneklem grubunu Türkiye’nin Mersin ili limon üretiminin en yüksek olduğu 4 ilçe, her ilçeden 3 mahalle ve her mahalleden üçer üretici oluşturmaktadır (N=36). Aktörler arasındaki ilişkileri belirmek için perakendeci, toptancı ve ihracatçı firmalar ile yüz yüze görüşmek suretiyle veriler toplanmıştır. Bu kapsamda “nitel ve nicel (karma araştırma)” desenlerin kullanıldığı dört (4) adet ölçme aracı (anket formu) geliştirilmiştir. Ancak bu çalışmada zincirin üretici boyutu dikkate alınmıştır. Sonuç olarak; çalışmada değer zinciri haritası çıkarılmıştır. Buna göre; ürünün pazarlanmasında çiftçilerin %66,6’sının ihracatçı, %52,8’inin komisyoncu-toptancı, %16,6’sının tüccar ve %5,5’inin de perakendeci kanalını tercih ettiği saptanmıştır. Limon üreticilerinin pazarlama etkinlik indeksi 0,85 olarak hesaplanmıştır.

When the literature on Value Chain (VC) is examined, it is observed that different terminologies and various approaches are used. In this study, the FAO’s VC approach was adopted, and the analyses were conducted within the framework defined by the FAO. It is important to carry out studies in Türkiye that involve performance-based value chain analysis, particularly for agricultural products. There is a need for value chain analysis and the presentation of quantitative data, especially in this field. This study is the first to conduct a performance-based value chain analysis of lemons. The aim of the study was to carry out a performance-based analysis of the lemon value chain in Mersin, identify the interactions among the actors in the VC, and calculate cost and profit margins. The sample group of the study which was conducted in 2023 consisted of four districts with the highest lemon production in Mersin, Türkiye. From each district, three villages were selected, and from each village, three producers were included (N=36). Data were collected through face-to-face interviews with retailers, wholesalers, and exporters to determine the relationships between the actors. Within this context, four (4) data collection tools (survey forms) were developed using both qualitative and quantitative (mixed research) designs. However, this study focused on the producer segment of the chain. A value chain map was constructed, which revealed that 66.6% of producers preferred exporters, 52.8% preferred commissioners or wholesalers, and 5.5% opted for direct sales channels to market their produce. The marketing activity index of the lemon producers was calculated as 0.85.