Türkiye’de Belediyelerin Tarımsal Kalkınmadaki Rolü ve Etkinliği Üzerine Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 213 - 226, 30.12.2025

İslam Köseoğlu

https://doi.org/10.61513/tead.1776227

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de belediyelerin tarımsal kalkınma sürecindeki rolünü ve bu alandaki etkinliğini ortaya koymaktır. Türkiye’de tarım politikaları büyük ölçüde merkezi idare tarafından belirlenmekle birlikte, son yıllarda belediyelerin de yerel düzeyde tarımsal kalkınmaya yönelik politika ve uygulamalar geliştirdikleri görülmektedir. Bu çerçevede, çalışmada Türkiye’deki belediyelerin tarıma ilişkin yasal yetkileri, yürüttükleri politikalar, iyi uygulama örnekleri ve karşılaştıkları sorunlar incelenerek, belediyelerin tarımsal kalkınmadaki etkinliği değerlendirilmektedir. Ayrıca, belediyelerin daha etkili ve sürdürülebilir tarım politikaları geliştirebilmeleri için öneriler sunulması hedeflenmektedir. Çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak tasarlanmıştır. Araştırmada doküman incelemesi tekniği kullanılarak, Türkiye’deki belediyelerin tarımsal kalkınmaya yönelik mevzuatsal yetkileri, stratejik planları, faaliyet raporları ve yerel tarım uygulamaları analiz edilmiştir. Belediyelerin tarımsal alandaki etkinliğini değerlendirmek amacıyla, iyi uygulama örnekleri ile 5393 ve 5216 sayılı kanunlar başta olmak üzere ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan düzenlemeler incelenmiş; bu süreçte karşılaşılan yapısal ve yönetsel sorunlara çözüm odaklı bir yaklaşım benimsenmiştir. Araştırma sonucunda yapılan analizler, Türkiye’de bazı belediyelerin tarımsal kalkınmaya yönelik yenilikçi ve sürdürülebilir politikalar geliştirdiğini ortaya koymuştur. Özellikle büyükşehir belediyelerinin kırsal kalkınma daire başkanlıkları kurarak tarımsal üreticilere fide, tohum ve ekipman desteği sağladıkları, üretici kooperatiflerini destekledikleri ve doğrudan alım yöntemleriyle yerel pazarlama ağlarını güçlendirdikleri belirlenmiştir.
Bu çalışma, Türkiye’de belediyelerin tarımsal kalkınma sürecindeki rolünü bütüncül bir bakış açısıyla ele alarak, literatürde sınırlı sayıda incelenmiş bir konuya katkı sunmaktadır. Tarım politikalarının ağırlıklı olarak merkezi düzeyde belirlendiği Türkiye bağlamında, yerel yönetimlerin bu alandaki potansiyel rolünü ve fiili uygulamalarını ortaya koyması açısından araştırma özgün bir değer taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Belediye , Tarımsal Kalkınma , Sürdürülebilir Tarım.

Etik Beyan

ÇALIŞMA, BİLİMSEL ETİK İLKELERİNE DİKKAT EDİLEREK HAZIRLANDIĞINI BEYAN EDERİM.

Teşekkür

BAŞTA EDİTÖRLER OLMAK ÜZERE EMEĞİ GEÇEN HERKESE TEŞEKKÜR EDERİM.

An evaluation of the Role and Effectiveness of Municipalities in Agricultural Development in Türkiye

Öz

This study aims to analyse the role and effectiveness of municipalities in Türkiye's agricultural development process. Although agricultural policies in Türkiye are primarily determined by the central government, municipalities have also recently developed their own policies and practices for agricultural development at a local level. Against this backdrop, the study will evaluate the effectiveness of municipalities in agricultural development by examining their legal powers related to agriculture, policies, good practice examples and the challenges they face. The study also aims to provide municipalities with recommendations for developing more effective and sustainable agricultural policies. The study was designed using qualitative research methods. Through document analysis, the research examined the legislative powers, strategic plans, activity reports and local agricultural practices of municipalities in Türkiye with regard to agricultural development. To assess the effectiveness of municipalities in the agricultural sector, good practice examples and regulations within the framework of relevant legislation were examined, particularly Laws No. 5393 and 5216. A solution-oriented approach was adopted to address the structural and administrative issues encountered during the research process. The analyses conducted as a result of the research revealed that some municipalities in Türkiye have developed innovative and sustainable agricultural development policies. Metropolitan municipalities, in particular, have established rural development departments to provide agricultural producers with seedlings, seeds and equipment, support producer cooperatives and strengthen local marketing networks through direct procurement.
This study examines the role of municipalities in agricultural development in Türkiye from a holistic perspective, contributing to a topic that has received limited attention in the literature. In the Türkiye context, where agricultural policies are predominantly determined at a central level, this research is valuable because it reveals the potential and actual role of local governments in this area.

Anahtar Kelimeler

Municipality , Agricultural Development , Sustainable Agriculture.

Etik Beyan

I DECLARATION THAT THE STUDY WAS PREPARED IN ACCORDANCE WITH THE PRINCIPLES OF SCIENTIFIC ETHICS.

Teşekkür

I WOULD LIKE TO THANK EVERYONE WHO CONTRIBUTED, ESPECIALLY THE EDITORS.

Kaynakça

• Agah, H., & Yılmaz, H. H. (2021). Büyükşehir belediyelerinin ve ilçe belediyelerinin tarımsal destekleme hizmet standartlarının geliştirilmesi projesi: Mevcut durum raporu (Tarım Reformu Genel Müdürlüğü).
• Akalın, M. (2015). İklim Değişikliğinin Tarım Üzerindeki Etkileri: Bu Etkileri Gidermeye Yönelik Uyum ve Azaltım Stratejileri. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 351-378.
• Akın, E., & Esgici, R. (2015). Eski Çağda Tarım Aletleri. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 11(1), 33-37.
• Arslan, E., & Çetiner, T. (2021). Bölgesel Kalkınmada Yerel Yönetimlerin Rolü: Konya Örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 13(24), 89-103.
• Bayrakçı, O. (2019). Kollamacılığın Seçilmiş Bir Belediyede Taşeron İşçiler Üzerinden İncelenmesi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 68-96.
• Çakır, C. (2015). E-Belediye: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 7(1), 1-15.
• Çavdar, F. (2022). Belediyelerin Gelirlerini Artırmaya Yönelik Öz Gelir Önerisi: Motorlu Taşıtlar Üzerindeki Vergisel Yükümlülüğün Paylaşımı. International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 8(2), 86-102.
• Çelik Efşan, N., & Yılmaz, V. (2021). Yerel Yönetim Birimi Olarak Belediyelerin Kentlerin Yerel Kalkınmasındaki Etkilerinin Değerlendirilmesi Üzerine Bir İnceleme. Akademik İzdüşüm Dergisi, 6(1), 96-113.
• Çelik, F. (2022). Yerel Kalkınmada İzmir Tarım Modeli’nin Genel Bir Değerlendirmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (43), 79-111.
• Çiğdem, E. (2020). Çevre Politikalarının Uygulanmasında Yerel Yönetimlerin Rolü. Enderun, 4(2), 76-90.
• Deniz, G. (2025). Kırsal kalkınmada yerel yönetimlerin rolü: Ankara Büyükşehir Belediyesi örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(Özel Sayı), 210-226.
• Erençin, A. (2017). Büyükşehir Belediyeleri ve Personel Sorunu: 2006-2016 Dönemi. Yasama Dergisi, (35), 5-25.
• Gökçe, S., Titiz, T., Özden, F. ve Işın, F. (2022). İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kırsal kalkınmaya yönelik hizmet kalitesinin değerlendirilmesi: Bergama ve Ödemiş ilçeleri örneği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 59(3),513-527, https://doi.org/10.20289/zfdergi.1021553.
• Gülay, N. (1990). İzmir Büyük Şehir Belediyesinin Çevre Koruma Uygulamaları ve Çevre Korumada Yerel Yönetimlerin Yeri. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 6(2), 71-75.
• Hayta Y. ve Demiren Y. (2024). Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin Yerelleşmesi: Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Örneği, Kent Akademisi Dergisi, 17(Sürdürülebilir İnsani Kalkınma ve Kent): 319-333. https://doi.org/10.35674/kent.1507579.
• Kara, M. (2016). Türkiye’de Merkezileşme-Yerelleşme Tartışmaları ve Hizmet Sunumunda Ölçek Sorunu. Yönetim Bilimleri Dergisi, 14(27), 249-276.
• Karayünlü, G. (2025). Büyükşehir Belediyelerinin Kırsal Mahallelere Yönelik Tarımsal Faaliyetleri Belirleme Ve Uygulama Süreci: Mersin Büyükşehir Belediyesi Örneği. Tarsus Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 51-69.
• Merdan, K. (2024). Türkiye’nin Tarım Sektörü: Tarımının Dünü, Bugünü ve Yarını. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 47-70. https://doi.org/10.33399/biibfad.1337246
• Oktay, E., Zeren, H., & Pekküçükşen, Ş. (2016). Belediyelerin Sosyal Girişimcilik Faaliyetlerinin Yerel Kalkınmaya Etkisi: Denizli Belediyesi Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 267-276.
• Özkan, G. (2024). Katma Değerli Tarım, Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilir Kalkınma: Ekonomik, Çevresel ve Sosyal Perspektifler. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies, 6(3), 287-298.
• Öztaş, C., & Zengin, E. (2011). Yerel Yönetimler ve Çevre. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi,(54), 181-200. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2020, Nisan). Kırsal kalkınma özel ihtisas komisyonu raporu [Rapor]. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/KirsalKalkinmaOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdf
• T.C. Marmara Belediyeler Birliği Hukuk Platformu. (2023, 23 Şubat). Yerel yönetimlerde güncel hukuki sorunlar ve çözüm önerileri: III. Hukuk Çalıştayı raporu [Rapor]. Marmara Belediyeler Birliği. https://www.marmara.gov.tr/tr/yerel-yonetimlerde-guncel-hukuki-sorunlar-ve-cozum-onerileri-raporu-yayinlandi-2
• T.C. Resmî Gazete. (1985). İmar Kanunu (Kanun No: 3194). Resmî Gazete (Sayı: 18749).
• T.C. Resmî Gazete. (2003). Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu (Kanun No: 5018). Resmî Gazete (Sayı: 25326, Mükerrer).
• T.C. Resmî Gazete. (2005) Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (Kanun No: 5403). Resmî Gazete (Sayı: 25880).
• T.C. Resmî Gazete. (2010). Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Kanun No: 5996). Resmî Gazete (Sayı: 27610).
• T.C. Resmî Gazete. (2012, Kasım 6). On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Altı İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Kanun No: 6360). Resmî Gazete (Sayı: 28489).
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü. (2023, 26 Nisan). Tarım ve Ormancılık Alanında Yeni Trendler [Rapor]. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. https://www.tarimorman.gov.tr/ABDGM/Belgeler/%C4%B0ZLEME%20VE%20DE%C4%9EERLEND%C4%B0RME/Tar%C4%B1m+ve+Ormanc%C4%B1l%C4%B1k+Alan%C4%B1nda+Yeni+Trendler.pdf
• Türkiye Belediyeler Birliği (2025, Nisan). Belediyelerin kırsal kalkınma stratejileri. Türkiye Belediyeler Birliği. https://www.tbb.gov.tr/sites/default/files/publications/2025-04/0879629001491553093.pdf
• Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2004). Büyükşehir Belediyesi Kanunu (Kanun No. 5216, 10 Temmuz 2004). Resmî Gazete (Sayı: 25531, 23 Temmuz 2004).
• Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2005). Belediye Kanunu (Kanun No. 5393, 3 Temmuz 2005). Resmî Gazete (Sayı: 25874, 13 Temmuz 2005).
• Ulusoy, A., & Tekdere, M. (2019). Türkiye’deki Belediyelerin Mali Sorunları ve Muhtemel Etkiler. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), 4(2), 167-182.
• Yıldırım, C. (2019). Türkiye’de Belediye Personel Sisteminin Sorunları Üzerine Bir Analiz. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(35), 346-372.
• Boz Yılmazer, E., & Tunalıoğlu, R. (2024). Akıllı tarım uygulamalarında akademi ve özel sektörün rolü. Tarım Ekonomisi Dergisi, 30(2), 111-120. https://doi.org/10.24181/tarekoder.151128