Felsefe Eğitiminde Tarihsel Olay–Felsefi Düşünce İlişkisi: Kuramsal Bir Çerçeve ve Örnekler
Abstract
Bu çalışma, ortaöğretim felsefe derslerinde felsefi düşüncenin çoğunlukla filozofların soyut görüşlerine ve kronolojik bilgiye indirgenmesinin, öğrencilerin felsefe ile tarihsel ve güncel yaşamları arasında anlamlı bağlar kurmasını sınırladığı varsayımından hareket etmektedir. Tarihsel olayların filozofların düşüncelerini nasıl etkilediğini görünür kılmak, felsefi kavrayışı derinleştiren, disiplinler arası ilişkileri güçlendiren bir pedagojik imkân olarak düşünülmektedir. Çalışmanın amacı, tarihsel olaylar ile felsefi düşünce arasında bağlantı kuran bir çerçevenin felsefe eğitimine hizmet edecek biçimde tasarlanabileceğini göstermek ve öğretmenler için kullanılabilir bir ön model önermektedir. Yöntem; analitik, değerlendirici, spekülatif ve bütünleyici niteliklere sahip felsefi spekülasyona dayalı kuramsal bir çözümlemedir. İlk olarak öğretimin getirdiği sınırlılıklar tartışılmakta; ardından “tarih”, “tarihsel olay”, “devir/çağ” ve “tarih metafiziği” kavramları felsefe eğitimi bağlamında işlevsel hale getirilmektedir. Daha sonra öğretmenlere yönelik tarihsel olay–filozof ilişkisini sistematik biçimde çözümlemeyi hedefleyen bir form önerilmektedir. Son olarak Peloponnesos Savaşı–Platon, Sofistler–Atina demokrasisi, İslam’ın Altın Çağı–çeviri hareketleri, Fransız İhtilali ve Sanayi Devrimi–Hegel ve Marx gibi örneklerle çerçevenin uygulaması somutlaştırılmaktadır. Çalışma, tarihsel olayların felsefe eğitiminde, felsefeyi tarihe indirgemeyen; fakat felsefe tarihini ve temel problemleri öğrencinin yaşam dünyasıyla ilişkilendiren destekleyici bir araç olarak kullanılmasının mümkün ve gerekli olduğunu öne sürmektedir.
Keywords
References
- Bayraktar, O. (2021). Millî eğitim düşüncemiz ve yapılandırmacılık. EskiYeni.
- Brauner, C. J. (1987). Eğitim felsefesi (S. Büyükdüvenci, Çev.). S. Büyükdüvenci (Ed.), Eğitim felsefesi yazılar içinde (s. 49–55). Yargıçoğlu.
- Büyükdüvenci, S. (2002). Değer’in değeri üzerine. Bilgi ve Değer Muğla Üniversitesi Sempozyumu Bildirileri, (Ed. Yrd. Doç. Dr. Şahabettin Yalçın) içinde (s. 249-253). Vadi.
- Cohen, H. (1976). The role of history in philosophical education. Teaching Philosophy, 1(4), 391-400. https://doi.org/10.5840/teachphil19761432
- Coplestone, F. (1985). Felsefe tarihi, çağdaş felsefe, Hegel (A. Yardımlı, Çev.). İdea.
- Descartes, R. (1967). Aklını iyi kullanmak ve ilimlerde hakikati aramak için metot üzerine konuşma (M. Karasan, Çev.). Milli Eğitim.
- Dombaycı, M. A., Bayraktar, O., & Doğru, S. G. (2020). Felsefi okuma ve yazma. Çizgi.
- Heistermann, W. E. (2012). Tabiat, insan ve tarih. Felsefe Arkivi, 4(2), 18-42. https://izlik.org/JA37CH22YP
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Philosophy Education
Journal Section
Research Article
Authors
Olcay Bayraktar
*
0000-0002-2538-2960
Türkiye
Early Pub Date
August 27, 2026
Publication Date
August 30, 2026
Submission Date
November 16, 2025
Acceptance Date
April 30, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 24 Number: 2