OSMANLICA TÜRKÇESİ DERSİNE YÖNELİK KAYGI ÖLÇEĞİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Year 2026, Volume: 15 Issue: 1, 287 - 302, 15.03.2026

Volkan Tunç , Mehmet Şata , Mehmet Karaca

https://doi.org/10.7884/teke.1723763

https://izlik.org/JA37MD24NK

Abstract

Bu çalışmada, lisans düzeyinde en az bir dönem zorunlu olarak okutulan Osmanlıca Türkçesi dersine yönelik kaygı düzeylerini ölçmeye yönelik bir ölçek geliştirilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Bu amaca yönelik olarak araştırmada tarama modeli (nicel araştırma yaklaşımlarından biri) benimsenmiştir. Araştırma kapsamında ilk olarak açımlayıcı faktör analizi (n=270) daha sonra ise doğrulayıcı faktör analizi (n=217) için olmak üzere iki kez veri toplanmıştır. Veri analiz sürecinde betimleyici istatistikler, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, güvenirlik analizi, madde-toplam puan korelasyonu ve standart belirleme amacıyla iki aşamalı kümeleme analizi uygulanmıştır. Yapılan açımlayıcı faktör analizi ile ölçeğin tek faktörlü ve 25 maddeden oluştuğu belirlenmiş, daha sonra bu tek faktörlük yapı doğrulayıcı faktör analizi aracılığıyla doğrulanmıştır. Bulgular, geliştirilen ölçeğin Osmanlıca Türkçesi dersi alan lisans öğrencilerinin ders sürecinde ve sonrasında yaşadıkları kaygı düzeylerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, Osmanlıca Türkçesi dersini alan öğrencilerin kaygı düzeylerini tanımlamada kullanabilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

Osmanlıca Türkçesi , ölçek geliştirme , geçerlik , güvenirlik , standart belirleme

ANXIETY SCALE FOR OTTOMAN TURKISH COURSE: VALIDITY AND RELIABILITY STUDY

https://izlik.org/JA37MD24NK

Abstract

This study aimed to develop a scale to measure anxiety levels related to the Ottoman Turkish course, a compulsory undergraduate subject taught for at least one semester, and to examine its psychometric properties. A survey model, one of the quantitative research approaches, was adopted. Data were collected in two stages: first for exploratory factor analysis (n=270) and then for confirmatory factor analysis (n=217). During data analysis, descriptive statistics, exploratory and confirmatory factor analyses, reliability analysis, item-total correlation, and two-step cluster analysis for standard setting were conducted. The exploratory factor analysis showed that the scale had a single-factor structure consisting of 25 items, and this structure was confirmed by confirmatory factor analysis. The findings indicated that the developed scale is a valid and reliable tool for measuring undergraduate students’ anxiety levels during and after the Ottoman Turkish course and can be used to identify their anxiety levels related to this course.

Keywords

Ottoman Turkish , scale development , validity , reliability , standard setting

References

• Ak, M. (2017). Dilde birlikte yaşama tecrübesi olarak Osmanlı Türkçesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 43, 17-36. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/623441
• Akgün, A., Gönen, S., ve Aydın, M. (2007). İlköğretim fen ve matematik öğretmenliği öğrencilerinin kaygı düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(20), 283-299. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/69948
• Baran, B. (2018). Osmanlı Türkçesi öğretiminde Arapça, Farsça ve eski Anadolu Türkçesinin yeri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(4), 2131-2142. https://doi.org/10.7884/teke.4285
• Başkan, A., & Altunkaya, H. (2019). Türkçe öğretmeni adaylarının Osmanlı Türkçesi dersine yönelik öğrenen güçlenmesi düzeyleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 808-815. https://doi.org/10.32709/akusosbil.511278
• Baştürk, R. (2007). Kamu personeli seçme sınavına hazırlanan öğretmen adaylarının sınav kaygı düzeylerinin incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 163-176. https://www.researchgate.net/publication/285086146_Kamu_Personeli_Secme_Sinavina_hazirlanan_ogretmen_adaylarinin_sinav_kaygi_duzeylerinin_incelenmesi
• Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research. Guilford Publications.
• Browne, M. W., & Cudeck, R. (1992). Alternative ways of assessing model fit. Sociological Methods & Research, 21(2), 230-258. https://doi.org/10.1177/0049124192021002005
• Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (17.Baskı). Pegem Akademi.
• Calp, M. (2017). Türk Dili ve Edebiyatı bölümü öğrencilerinin Osmanlı Türkçesindeki okuma hataları üzerine bir çalışma. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 6(3), 1679-1705. https://doi.org/10.7884/teke.3884
• Calp, M. (2019). Osmanlı Türkçesi dersini alan öğrencilerin yaptıkları okuma, yazma ve gramer hatalarının sebepleri ve sağaltılmaları üzerine bir araştırma. Kastamonu Education Journal, 27(4), 1757-1776. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3304
• Cheng, Y. S. (2004). A measure of second language writing anxiety: Scale development and preliminary validation. Journal of second language writing, 13(4), 313-335. https://doi.org/10.1016/j.jslw.2004.07.001
• Crocker, L., & Algina, J. (2006). Introduction to classical and modern test theory. Belmont: Wadsworth Pub Co.
• Cüceloğlu, D. (1996). İnsan ve davranışı. Remzi.
• Dede, Y., & Dursun, Ş., (2008). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin matematik kaygı düzeylerinin incelenmesi. Uludağ Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 295-312. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uefad/article/173418
• Ergin, M. (1997). Türk dil bilgisi. Bayrak.
• Ergin, M. (2004). Osmanlıca dersleri. Boğaziçi.
• Field, A. (2009). Discovering Statistics Using SPSS. Sage Publications Ltd.
• Gürbüztürk, O., & Ünal, H. (2022). Yansıtıcı düşünme etkinliklerinin akademik başarı, tutum ve kalıcılığa etkisi: meta-analiz çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 671-702. https://doi.org/10.17679/inuefd.1081203
• İşeri, K., & Ünal, E. (2012). Türkçe öğretmen adaylarının yazma kaygı durumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 67-76. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mersinefd/article/181466
• Kahya, H. (2020). Türkçe Öğretmeni Adayları Osmanlı Türkçesi Dersi Hakkında Ne Düşünüyor?. Türkiyat Mecmuası, 30(1), 129-160. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.664568
• Kahya, H. (2022). Ortaöğretim Osmanlı Türkçesi dersi öğretiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri: Kız Anadolu İmam Hatip Liseleri Örneği. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(2), 427-444. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1207618
• Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford press.
• Koca, F., & Dadandı, İ. (2019). Akademik öz-yeterlik ile akademik başarı arasındaki ilişkide sınav kaygısı ve akademik motivasyonun aracı rolü. İlköğretim Online, 18(1), 241-252. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.527207
• Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel psychology, 28(4), 563-575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
• Martinez, C. T., Kock, N., & Cass, J. (2011). Pain and pleasure in short essay writing: Factors predicting university students’ writing anxiety and writing self‐efficacy. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 54(5), 351-360. https://doi.org/10.1598/JAAL.54.5.5
• Özkan, M. (2007). Osmanlı Türkçesi. Diyanet İslam Ansiklopedisi, 33, 483-485.
• Salvucci, S., Walter, E., Conley, V., Fink, S. & Saba, M. (1997). Measurement Error Studies at the National Center for Education Statistics. NCES.
• Spielberger, C. D. (1972). Anxiety as an emotional state. In C. D. Spielberger (Ed.), Anxiety: Current trends in theory and research (Vol. 1) in (pp. 23-49). Academic Press. http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-12-657401-2.50009-5
• Şanlı Kula, K. & Saraç, T. (2016). Üniversite öğrencilerinin gelecek kaygısı. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 227-242. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mkusbed/article/209022
• Şata, M. (2020). Nicel araştırma yaklaşımları. E. Oğuz. (ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (1. Baskı) içinde (s. 77-90). Eğiten Kitap.
• Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson.
• Ünal-Karagüven, M. H. (1999). Açık kaygı ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği ile ilgili bir çalışma. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 11, 203-218. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruaebd/article/2487
• Wilson, F. R., Pan, W., & Schumsky, D. A. (2012). Recalculation of the critical values for Lawshe’s content validity ratio. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 45(3), 197-210. https://doi.org/10.1177/0748175612440286
• Yıldırım, B. (2015). Fen bilimleri öğrenme kaygı ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 33-43. https://doi.org/10.18506/anemon.71733
• Yıldız, M. & Güneş, B. G. (2023). Lise öğrencilerinin Osmanlı Türkçesi dersiyle ilgili görüşleri. Selçuk Türkiyat, (57), 253-285. https://doi.org/10.21563/sutad.1285175
• Yoğurtçu, K., & Yoğurtçu, G. (2013). Yabancı dil olarak Türkçenin öğreniminde kaygının akademik başarıya etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 1115-1158. https://doi.org/10.14520/adyusbd.420