ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- “UYUKLAMAK” FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI

Yaşar Tokay

ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- “UYUKLAMAK” FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI

Abstract

Türkçe, ilk dönemlerinden bu yana barındırdığı fiiller ve bu fiillerin kullanımlarıyla ön plana çıkan bir dildir. Türkçede herhangi bir kavram alanına ait yüzlerce fiil kullanılabilir. Bununla birlikte Türkçenin tarihî dönemlerinde yazılan kimi eserlerde tespit edilen fiiller, bugün, Türkiye Türkçesinde ya yaşam alanı bulamamış ya da birçok ses değişikliğinin etkisiyle tanınmaz hâle gelmiştir. Bu yazıda ele alacağımız ımızġan- "uyumak, uyuklamak" fiili de bunlardan biridir.

ımızġan- fiili hakkında kaynaklarda çok fazla bilgi bulunmamakla beraber, sözcüğün yapısının çözülmesine yardımcı olacak kayıtlar da yok değildir. Özellikle Tarama Sözlüğü’nde kaydedilen veriler, fiilin yapısal çözümüne yardımcı olmaktadır.

Bu makalede, ımızġan- fiilinin ımız "Uyuşukluğu anlatan yansıma kök" + +GA- "İsimden fiil yapan ek" + -n- "Dönüşlülük çatı eki" gelişimini gösterdiği ve Türkiye Türkçesindeki mızmız / mızıkçı gibi sözcüklerin ımızġan- fiili ile ilgili bağlantıları üzerinde durulmuştur.

Keywords

ımızġan-,uyuklamak,mızmız,mızıkçı

References

Cin, A. (2012). Süheyl ü Nev-bahār (Kenzü'l-Bedayi), inceleme-metin-dizin. Konya: Eğitim Yayınları.
Clauson, G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth century Turkish. Oxford: Oxford University Press.
Çağbayır, Y. (2007). Orhun Yazıtlarından günümüze Türkiye Türkçesinin söz varlığı-Ötüken Türkçe sözlük 1-5). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Dilçin, C. (1991). Süheyl ü Nev-bahār, inceleme-metin-sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Eckmann, J. (1966). Chagatay manual. Bloomington: Indiana University Publications Uralic and Altaic Series.
Eckmann, J. (2004). Nehcü'l-Ferādis-uştmahlarnıŋ açuk yolı. Yay. Semih Tezcan-Hamza Zülfikar. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Eker, S. (2013). Çağdaş Türk dili. Ankara: Grafiker Yayınları.
Eminoğlu, E. (2011). Kitabü'l-Ef'al-Kıpçakça satır arası sözlük. Ankara: Akçağ Yayınları.

Erdal, M. (1991). Old Turkic word formation: a functional approach to the lexicon I-II. Otto Harrassowitz-Wiesbaden.
Eren, H. (1999). Türk dilinin etimolojik sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Gabain, A. (2003). Eski Türkçenin grameri. çev. Mehmet Akalın, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Gülensoy, T. (2011). Türkiye Türkçesindeki Türkçe sözcüklerin köken bilgisi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Güner, G. (2008). Karahanlı Türkçesinde fiil. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Hacıeminoğlu, N. (2000). Kutb'un Husrev ü Şirin'i ve dil hususiyetleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kara, M. (2003). 'Mızıkçı' kelimesinin kökeni üzerine. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 13, 381-389.
Kara, M. (2011). Ayrı Düşmüş Kelimeler. İstanbul: Kesit Yayınları.
Meninski (1680). Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicæ-Arabicæ-Persicæ I.
Nadelyaev, V. M, Nasılov, D. M., Tenişev, E. R, Şçerbak, A. M. (1969). Drevnetyurskiy Slovar’. Leningrad: Akademiya Nauk SSSR.
Räsänen, M. (1971). Versuch eines etymologischen wörterbuchs der Türksprachen II wortregister. Helsinki: Lexica Societatis Fenno-Ugrıcae XVII.
Räsänen, M. (1969). Versuch eines etymologischen wörterbuchs der Türksprachen I. Helsinki: Lexica Societatis Fenno-Ugrıcae XVII.Redhouse, J. W. (2001). Turkish and English lexicon. İstanbul: Çağrı Yayınları.
Sevortyan, E. V. (1974). Etimologiçeskiy slovar Tyurkskih yazıkov. Red.: G. F. Blagova, Moskva: Rossiyskaya Akademiya Nauk.
Tanıklarıyla tarama sözlüğü (2009). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Tekin, T. (2016). Orhon Türkçesi grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Tietze, A.(2016). Tarihî ve etimolojik Türkiye Türkçesi lügati. Üçüncü Cilt F-J. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
Toprak, F. (2005). Harezm Türkçesinde fiil. Ankara.
Tulum, M. (2011). XVII. yüzyıl Türkçesi ve söz varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Türkçe sözlük (2007). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Türkiye'de halk ağzından derleme sözlüğü I-VI (2009). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yüce, N. (1993). Mukaddimetü'l-Edeb-Harezm Türkçesi ile tercümeli Şuşter nüshası. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Zülfikar, H. (1995). Türkçede ses yansımalı kelimeler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Yaşar Tokay This is me
Türkiye

Publication Date

June 15, 2019

Submission Date

June 19, 2019

Acceptance Date

June 19, 2019

Published in Issue

Year 2019 Volume: 8 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA32UM96CD

Cite

RIS / Bibtex

APA

Tokay, Y. (2019). ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- “UYUKLAMAK” FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8(2), 699-712. https://izlik.org/JA32UM96CD

AMA

1.Tokay Y. ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- “UYUKLAMAK” FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI. TEKE. 2019;8(2):699-712. https://izlik.org/JA32UM96CD

Chicago

Tokay, Yaşar. 2019. “ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- ‘UYUKLAMAK’ FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8 (2): 699-712. https://izlik.org/JA32UM96CD.

EndNote

Tokay Y (June 1, 2019) ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- “UYUKLAMAK” FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8 2 699–712.

IEEE

[1]Y. Tokay, “ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- ‘UYUKLAMAK’ FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI”, TEKE, vol. 8, no. 2, pp. 699–712, June 2019, [Online]. Available: https://izlik.org/JA32UM96CD

ISNAD

Tokay, Yaşar. “ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- ‘UYUKLAMAK’ FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8/2 (June 1, 2019): 699-712. https://izlik.org/JA32UM96CD.

JAMA

1.Tokay Y. ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- “UYUKLAMAK” FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI. TEKE. 2019;8:699–712.

MLA

Tokay, Yaşar. “ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- ‘UYUKLAMAK’ FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, vol. 8, no. 2, June 2019, pp. 699-12, https://izlik.org/JA32UM96CD.

Vancouver

1.Yaşar Tokay. ESKİ TÜRKÇE IMIZĠAN- “UYUKLAMAK” FİİLİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ KALINTILARI. TEKE [Internet]. 2019 Jun. 1;8(2):699-712. Available from: https://izlik.org/JA32UM96CD